Vauxhall in Grun’n (III)

Op het moment dat Napoleon zich opmaakte voor zijn finale nederlaag in Waterloo, trof men even buiten de noordelijke veste Groningen de voorbereidingen voor een dik feest. Zoals de Groninger Courant het aankondigde:

“Op Zaturdag den 20 Mei 1815: Groot FAUXHAL, LANDVERMAAK, ILLUMINATIE, BAL, groot prachtig VUURWERK en groot HARMONIE-MUZYK, onder directie van den Heer JACQUES KINSBERGEN, in het Lokaal de Solitude, buiten de Ooster-poort.”

De man die deze Vauxhall organiseerde, Jacques Kinsbergen, kwam uit Amsterdam en was lid van een soort circusfamilie avant la lettre. Op het moment dat hij buiten de Groninger Oosterpoort opdook was het juist mei-kermis en zette de weduwe Lion Kinsbergen – zijn moeder? – op de Ossemarkt een grote tent op, waarin paardrijders, koorddansers en acrobaten voorstellingen gaven. Latere vertegenwoordigers van de familie Kinsbergen kwamen naar Groningen met Egyptische en Chinese toverkunsten. Maar de Jacques Kinsbergen die met zijn mensen in La Solitude optrad was toch vooral vuurwerkmaker. Hij fabriceerde voetzoekers en vuurpijlen, maar ook ingewikkelde composities als fonteinen en molens. Bovendien was hij ballet- en dansmeester en flageolettist. In die laatste hoedanigheden gaf hij ook les.

La Solitude stond ten zuiden van de Oliemolensteeg, op een groot perceel dat grofweg de hoogstgelegen helft uitmaakte van alle grond tussen de huidige Oliemulderstraat en de achtererven van de Warmoesstraat. Al eerder stond er op dat perceel een herenhuis dat zo heette, maar dat omstreeks 1800 was omgezet in een uitspanning met een overdekte kolfbaan (voor een primitieve vorm van golf).

In aanmerking genomen dat een volwas timmerman hooguit een gulden per dag verdiende, was de entree voor die Vauxhall op La Solitude best hoog:

“De Prys der Toegang voor ieder Persoon is 11 Stuivers. Het Fauxhal zal te 10 uren geopend worden, en het Vuurwerk zal afgestoken worden tusschen 12 en 1 uren. – NB. De genen, die het Fauxhal bywonen, zullen vry van Poortgeld zyn den geheelen nacht. De Billetten zullen het luisterryke Vuurwerk breeder te kennen geven; zullende alles tot gemak van de Aanschouwers ingerigt zyn.”

Bij de Vauxhalls buiten het Kleinpoortje, veertien jaar eerder, was de entree nog een gulden geweest. La Solitude deed het dus wat goedkoper. Maar als er met goedvinden van het stadsbestuur niet iets met de poortier van de Oosterpoort geregeld was, dan zou die Vauxhall buiten de Oosterpoort alsnog een prijzige aangelegenheid geweest zijn, want die poortier kreeg normaliter na tien uur ’s avonds 12 stuivers poortgeld van iedere passant.

Kortom, zo’n Vauxhall was niet weggelegd voor armoedzaaiers, al ging het ook weer niet echt om een uiterst sjiek evenement. Naar ieders tevredenheid verliepen de festiviteiten in La Solitude dan ook niet. De eerste de beste courant die na het evenement verscheen bevatte namelijk een bekendmaking uit naam van dè Groninger studenten, die het sarcastisch ’t graf inprezen:

“De Ondergeteekenden kunnen niet nalaten, hun uiterst genoegen te betuigen voor de heerlyke Vauxhal, Illuminatie, Landvermaak, Harmoniemuzyk, Bal en prachtig Vuurwerk onder directie van den Amsterdamschen Baletmeester JEAQUES KINSBERGEN gegeven in de sAlitude; waar van het zonderlingst was, dat het brillant Vuurwerk het schoonst effect deed, onder faveur van eene sterke motregen, by het opgaan der Zon (in plaats van middennacht), en in ’t welk de naam van den Souverein en Koning allerheerlykst wierdt geMITtamorphoseerd; benevens de vesting en de stad Leipzig, zeer gelykende op de zwarte wolken van een donderlucht, terwyl de Mr. Vuurwerker als een kikvorsch op een Pompeblad, filosoferende over den aart der Waterbeziën, het schoon effect zyner genie met een curieuse attentie naging; – daarenboven over de overheerlykste illuminatie van het gebouw, bestaande uit 13 lampions, waar van 9 brandende; – terwyl het uitmuntend bal, bestaande uit zeer veele personen van verschillenden rang, een aanvang nam onder faveur van het daglicht, en eindigde tot groot genoegen der liefhebbers, welke tevens zeer voldaan waren over het zoo brillant voorzien bufet van den kastelein, waar ALLES te verkrygen was VOOR DE CIVIELSTE PRYS.
Uit naam der Studenten van Groningen
J. DE BRUYN”

De kapitalen in de laatste zin (‘alles voor de civielste prijs’) staan voor een honende uithaal. Je hoort ze bijna schamper lachen, de opstellers van de advertentie. Welbegrepen kwam hun kritiek erop neer dat het beperkte assortiment consumpties in de mager verlichte “sAlitude” (smerigheid) knap duur geweest was, en dat het veel te laat afgestoken vuurwerk door de gestage miezerregen ’s morgens vroeg alsnog volledig de mist inging. Op hun netvlies gegrift stond het beeld van de vuurwerkmaker die hurkend zijn lonten inspecteerde, en zich bleef verwonderen, omdat alles leek te kloppen. Het bal stelde al helemaal geen bal voor.

In de ‘recensie’ vallen ook nog wat politieke zaken op. Het vuurwerk moest de naam van ’s lands kersverse vorst Willem I tonen, maar diens naam of stel initialen lichtte ondersteboven op. En de vesting Leipzig kwam evenmin uit de verf. Bij Leipzig leed Napoleon anderhalf jaar eerder zijn op één na laatste grote nederlaag, in de ‘Volkerenslag’ tegen de Pruisen, Russen, Oostenrijkers en wat niet al. Waarschijnlijk moest het vuurwerk het beleg van Leipzig verbeelden, waarmee het dan in een traditie stond van grote barokvuurwerken. Die brachten, ingeleid door paukengeroffel en trompetgeschal, vaak een evocatie van beslissende belegeringen.

Krakender dan de aangehaalde recensie kon een bespreking haast niet zijn. Maar het vreemde is, dat de naam van degene die de haar ondertekende, J. de Bruyn, noch in het Album Studiosorum, noch in de academie-almanakken van 1815 en 1816 te vinden is.
Maar misschien stond daar ook niet elke student in. In elk geval rijst de vraag in hoeverre deze De Bruyn en consorten werkelijk voor de studenten in het algemeen mochten spreken. Andere ‘academieburgers’ kwamen namelijk voor Van Kinsbergen op:

“De Ondergeteekenden met verwondering gelezen hebbende de, op hunnen naam gestelde, advertentie van den 23 Mei 1815, aangaande de VAUXHALL en het VUURWERK, onder directie van den Heer JACQUES KINSBERGEN, verklaren dat die advertentie niet van hun is, doordien zy de talenten van voormelden Heer, als ook die van den Vuurwerkmaker, beter weten te waarderen; het geen zy niet alleen betoonen door het dagelyks frequenteren van het Spectakel; maar ook, daar zy den Heer Jacques Kinsbergen eenparig verzogt hebben om een TWEEDE VUURWERK af te steeken, ’t welk hy ons ook beloofd heeft, in afwachting dat het weer hem gunstiger mag zyn.
Groningen den 26 Mei 1815
Uit naam der Studenten van Groningen:
H. VAN BEEK.”

Ook deze Van Beek komt weer niet voor in het Album Studiosorm en de academische almanakken. Het dagelijkse bezoek van hem en zijn kameraden zal wel slaan op de voorbereidingen van het mislukte spektakel. Van een tweede vuurwerk door Van Kinsbergen op de tuin van La Solitude is geen sprake. Vauxhalls werden daar helemaal niet meer georganiseerd. Al is er in 1817, alweer tijdens de mei-kermis, nog wel een “Buitengewoon groot brillant vuurwerk” door Hendrik Edens, de poortier van de Boteringepoort.

Het verschijnsel van de Vauxhalls verplaatste zich naar de Stadtlander, een wijnhuis met een grote tuin tussen de Hereweg en de Brandenburgersteeg, waar het tussen 1816 en 1819 iedere zomer furore maakte. Bij zo’n Vauxhall hier, bleef de Herepoort de hele nacht open. Na 1819 adverteert ook de uitbater van De Stadtlander er niet meer mee, al organiseert hij nog wel oplatingen van luchtballons, optredens van ventriloquisten of buiksprekers, danspartijen, een enkel concert van Italiaaanse zangers met gitaren, en niet te vergeten vuurwerken met medewerking van dezelfde Jacques Kinsbergen die ook al bij La Solitude doende was geweest. Het Vauxhall-feest lijkt zo uiteen te vallen in de losse onderdelen. Wellicht deed het samenstel ook een wat al te zwaar beroep op organisatie-vermogens.