Stad, kortom
Geplaatst op: 6 februari 2010 Hoort bij: Stad toen, Taal 8 reactiesLaatst vroeg ene Thijs hier:
“Wat is dat fenomeen dat Groningers altijd ‘stad’ zonder lidwoord gebruiken om de stad Groningen mee aan te duiden? Is daar een verklaring voor? Persoonlijk vind ik het nogal slordig staan en misschien een tikkeltje arrogant omdat er meer steden dan Groningen zijn.”
Er kwamen toen al wat verklaringen voor, zoals de vroegere naam van de provincie: Stad & Lande.
Zonet kwam ik in de ‘Vaderlandsche geographie‘ van WA Bachiene (1791) een passage tegen die daar mooi op aansluit (pag. 158):
“GRONINGEN: de Hoofdstad, en de eenige- die, volstrektelyk genomen, den naam eener Stad verdiend; weshalven, by de aanwyzing der verdeeling dezer geheele Provincie, de benaming van STAD en Landen, alzo zeer gemeen (= gewoon) en zelfs, gemeener is dan die van Groningen en Ommelanden; dewyl door alleen de Stad te noemen (als by uitnemenheid) geene andere- dan Groningen kan bedoeld worden.”
groninganus 
Oh, dat heb ik me ook vaak afgevraagd. Mooi om een verklaring te lezen. In Rotterdam was het de gewoonte om het Centrum ‘de stad’ te noemen als je in een ander stadsdeel woonde. Zo van: waar werk jij? Oh, in de stad.
@Wieneke.
Ja, dat zegt men hier ook wel: “We gaan even de stad in”. Waarbij stad dan staat voor binnenstad.
Dat gaat hier in Luxemburg ook zo. Wou wunns de? An der Stad. Er wordt niet bij gezegd welke stad. Het scheelt dat er in het land maar één stad is, maar volgens mij is het iets dat overal gebeurt waar het land of de provincie dezelfde naam heeft als de hoofdstad. Als deze theorie klopt, zou dat in Utrecht dus ook zo moeten zijn. Misschien is er een Utrechter die hier licht op kan werpen.
O kijk, daar heb je het al, meteen in de eerste regel: http://sargasso.nl/archief/2010/02/06/de-val-van-een-virtuele-toren/
Toevallig.
Mogelijk heeft het niet gebruiken van een lidwoord te maken met ons Groningse dialect. Ons dialect maakt immers niet of nauwelijks gebruik van lidwoorden. “Stad in gaon” is een wat “verwaterde” Groningse uitspraak en dus zonder lidwoord.
@Anneke klopt, maar Stad zonder de is ook wel een tikkeltje opgeklopt want aangezien het lidwoord in de meeste andere streken wel wordt gebruikt, zijn de ‘branders’ er als de kippen bij om het uit te venten als uniek Gronings! (Je kan het bijbehorend praatje zo oplepen: “Stad staat voor uniek Gronings en geeft een krachtig en onderscheidend beeldmerk” 😉
ahum oplepen is natuurlijk oplepelen
@Leon,
Voor Stad als beeldmerk zie±
http://gelkinghe.web-log.nl/gelkinghe/2008/10/brutale-toevoeg.html
en
http://stadgroningen.wordpress.com/