Met de jongedames Modderman mee naar het zuiden (1821)

“Dingsdag den 7 Augustus met de groene wagen van Bras en met Marringh om vijf uren des morgens uit Groningen gereden zijnde door Haren naar de Punt en zoo vervolgens naar Assen. Van waar wij, na aldaar Koffij gedronken te hebben, langs de Smildervaart naar de Smilde en mede over de Dieverderbrug waar wij ons middagmaal hielden over Huffelte, een zeer fraai Drentsch dorp en door Havelte, alwaar het niet minder mooi is, wederom bijlangs de Smildervaart naar Meppel reden. Havelte is een bij uitstek boschrijk dorp met een fraaije kerk en tooren. Ook bevinden zich mede aldaar twee schoone buitenplaatsen toebehorende de eene aan den Heer Kymmell, de andere, die nader bij Meppel is, aan de Heer van Riemsdijck.
Te Meppel zijn wij afgestapt aan het Logement van de Weduwe Bontekoe. Na aldaar ons nachtverblijf besteld te hebben, begaven wij ons naar Dominé Hein met wien wij het vlek bezigtigd hebben als mede de kerk, het nut van het algemeen en de Concertzaal.”

Aldus de eerste dagnotitie uit een reisdagboekje, dat zich bevindt in het familie-archief Modderman (RHC Groninger Archieven). Een later familielid, dat dit archief ordende, dateerde dit reisboekje op 1810, maar dat is onmogelijk, want de schrijfster en haar gezelschap bezochten de koloniën van de Maatschappij van Weldadigheid. En dus is het in elk geval van 1818 of later. Een nadere sleutel voor datering biedt de aan het eind van het citaat genoemde ds. Hein. Hij stond van 15 juni 1817 tot 30 september 1821 op de kansel in Meppel. Het reisdagboekje valt daarmee te pinnen op die periode minus 1817 wegens de Weldadigheid. Als we dan de jaren 1818 tot en met 1821 aan de hand van de Groninger Courant checken op het voorkomen van een dindag 7 augustus, blijkt het enige jaar met die combinatie 1821 te zijn. Dat was dus het jaar van dit reisje.

Het latere familielid meende ook, dat Angelica Catharina Modderman het dagboekje schreef. Dat kan evenmin kloppen, omdat het handschrift in haar brieven anders is. Bovendien komt er een Naatje voor in de tekst, als aanduiding voor iemand in het reisgezelschap. Waarschijnlijk schreef dus niet Angelica Catharina Moddermanj, maar een jongere zuster van haar de notities. Qua achtergrond maakt dat niet uit, de gezusters waren telgen uit een welgestelde, doopsgezinde en zeer verlichte familie in de stad Groningen.

Hun reis ging naar het Instituut van Reckenburg, een soort kostschool waar jongedames uit de betere standen een verlichte opvoeding ontvingen. Ofwel ze brachten een andere zuster weg, ofwel was er sprake van een sentimental journey om het Instituut nog eens terug te zien. In elk geval gingen de zusters en hun eventuele mannelijke begeleiding vrij recht op hun doel af: hun route liep strak naar het zuiden, al kende deze een lus aan het uiteind, want heen ging het over de Veluwe en terug door de Liemers en de Achterhoek.

Ondanks die doelgerichtheid, was er toch ook sprake van toeristische uitstapjes. Onderweg stapten de gezusters Modderman menigmaal af in dorpen en steden, waar ze ook wel rondkeken. Dat leverde korte karakteriseringen op , maar ook langere uitwijdingen over bezienswaardigheden. Vooral de bovenstaande passages over Havelte en Meppel, en verder die over Zwartsluis, Hasselt, Zwolle, Het Loo, de Woeste Hoeve, Roozendaal, Beekhuizen, Nijmegen, Kleef, Elten, ’s Heerenberg, Frederiksoord, Steenwijk en Smilde bevatten aardige bijzonderheden.

De komende dagen zet ik mijn transcriptie van dit reisdagboekje hier neer. De in werkelijkheid doorlopende tekst heb ik onderverdeeld in de dagen dat er gereisd werd. Ook heb ik alinea’s aangebracht. De schrijfster was maar matig bekwaam in interpunctie, die heb ik dus naar eigen hand gezet. Bovendien staan er nu hoofdletters voor geografische termen. Mochten er vragen zijn, stel ze gerust.

NB: deze serie is naderhand verwerkt tot een artikel in Stad & Lande jrg. 2013.

Verklaringen bij het bovenstaande citaat:

• Bras – rijtuigverhuurder
• Marring – de voerman op de bok
• Huffelte – Uffelte
• Kymmell – de eigenaar van Overcinge
• Van Riemsdijck – Veenrust? aan de Veendijk