Het Porrenhuis met een vergezicht op stad
Geplaatst op: 28 december 2011 Hoort bij: Hoogkerk, Stad toen 17 reacties
Het Rijksmuseum bezit deze tekening – zie haar vooral groot – door de Groninger landschapstekenaar en koopman Egbert van Marum (1746-1816), die nog een poos directeur zou zijn geweest van Academie Minerva. De titel luidt: “Het Porenhuis met in de verte de stad Groningen”.
Het Porrenhuis, zoals het bedoelde stuk vastgoed meestal genoemd wordt, zal rechts in beeld staan. Het betreft een eenvoudig huis, waarachter zich een dito achterhuis bevindt. Volgens Jan van den Broek (p. 362 noot 134) stond dit Porrenhuis op de westelijke rand van het stadsgebied, ten zuiden van de plaats waar nu de Peizerweg (voorheen de Drentse Laan onder Groningen) overgaat in de Zuiderweg (voorheen Hoogkerk). Als je er een huidig adres aan zou moeten geven, dan zou dat Peizerweg 178 zijn.
Ik kom daar elke dag wel een paar keer langs. Tot na 1980 had het pand op dit adres de functie van café en het lijkt er sterk op dat deze strategische lokatie bij de driesprong van de wegen naar stad, Hoogkerk en Peize eeuwenlang zo’n horeca-functie kende, want B. Lonsain schreef in 1925 dat ook het Porrenhuis al een herberg was. Op het uithangbord van deze herberg, dat helaas op de tekening ontbreekt, stond volgens hem een voorstelling met een aap, een kat en een molen, waaronder je dit rijmpje kon lezen:
Deze aap en kan niet luizen,
Deze kat en kan niet muizen,
Deze molen en kan niet malen,
Die hier komt drinken moet betalen
Anders mag hem de drommel halen.
De naam van het Porrenhuis zal ontleend zijn aan de familie Por, die hier midden 18e eeuw nog woonde. Helaas komt de huisnaam maar een paar keer in de bronnen voor. Afgaande op het ‘Kohier der Vaste Goederen’ van 1805 ging het indertijd om een behuizing met 106 gras (of ruim 50 hectare) land, wat rijkelijk veel was voor zo’n eenvoudige herberg. Maar wellicht zat daar nogal wat minderwaardige grond bij: drassig hooiland en woest liggend veenland. Een veiling van 30 gras topgras, 20 gras haver op de wortel en 30 wagenvoeren turf in 1803 doet dit ook vermoeden. Het land was twee jaar later het eigendom van de weduwe J. Bolt, terwijl Annegie Jacobs, de wed. Harm Boerma, het huis bezat waaronder het land beklemd zat. Zij was dus de beklemde meier van het land, dat via een zijltje aan de westkant afwaterde naar de Woldsloot, die op zijn beurt het water via een watermolen loosde op het Peizerdiep.
Als we nog even terugkeren naar de tekening van Van Marum, dan zien we aan de linkerkant een nogal winters aandoend vergezicht op de stad Groningen, waarvan Van Marum de torens iets te hoog voorstelde. Op de voorgrond bindt iemand zijn schaatsen onder, rechts zien we een paardenslee, verderop een schuifslee en diverse schaatsers. Er lijkt sprake van nogal wat ijs en dat wekt misschien verbazing , want er is hier geen kanaal of meer bekend. Maar de Drentse Laan (de latere Peizerweg), een landweg die tevens nog als weiland werd gebruikt, lag met het omringende land nogal laag. Zelfs in de twintigste eeuw zijn er nog diverse overstromingen geweest. Zo zag men eind 1915, begin 1916, komend vanuit de stad, voorbij de spoorwegovergang van de Peizerweg “een zee, ’n gezicht ver water en niets dan water”, een “eindelooze watervlakte die zich uitstrekt zoover het oog reikt”. Zelfs de Drachtster tram kon hier niet meer langs, zodat er een soort veerdienst georganiseerd moest worden. “Als curiositeit” plaatste het Nieuwsblad er tien jaar later nog foto’s van. Dankzij een betere bemaling zou het niet meer zover hoeven komen, aldus de krant, die in 1928 en 1932 echter opnieuw foto’s (a, b, c), maaar dan actuele, kon plaatsen van de “bare zee” tussen de stad, Peize, Hoogkerk en Roderwolde.
Iets van zo’n watervlakte zien we ook op de tekening van Van Marum. Zij het dat die vlakte dan bevroren is, wat een vriendelijker aanblik geeft. In zijn tijd waren er nog geen stoomgemalen, en kon men het water alleen met watermolens wegwerken. Vooral bij hoog buitenwater schoot dat niet op en daarom waren er aan de westkant van de stad, als het vroor, vaak schaatsers te zien.
groninganus 
Prachtige tekening met al die zachte verschillende grijzen
Prachtig verhaal.
Ik ken de horecagelehenheid als Cafe Bandringa. In mijn herinnering was achter het cafe een voetbalveld waar de Hoogkerker voetbalclubs ook hun wedstrijden speelden. Later is op die plek een autospsloperij gevestigd.
Café Bandringa zat er volgens mijn laatste informatie van begin jaren 50 tot na 1980. Zie ook hier: http://www.vvhoogkerk.nl/historie/?page_id=4 Zal vanmiddag kijken naar het KvK-dossier.
Mooi verhaal bij een prachtige tekening.
Wat leuk om daar iets over te lezen, ik fiets natuurlijk ook vaak langs dat plekje. En als ik deze tekening zie dan snap ik ook dat het bij ons langs de sloot nog altijd lekker drassig kan zijn. (Net achter die bosjes als je goed kijkt 😉 )
Bedankt voor je toelichting. Ik heb het verhaal op de site van Tim Smilda gelezen. Pure nostalgie.
Mijn voorouders waren in het verhaal genoemde Annegie Jacobs en Harm Boerma. Lees ik het goed dat het huis op de afbeelding hun eigendom was?
Volgens het Kohier der Vaste Goederen (Groninger Archieven, toegang 1605 (rood na de reductie) inv. nr. 582) wel, ja. Maar ttv het eerste kadaster, 20 jaar later, zijn huis en land weer in één hand, nl. die van de fam. Bolt onder aanvoering van de koopman Jacob Schaink Bolt. Overigens is rond 1800 de orientatie van het huis anders – naar het zuidwesten gericht – dan later. Het zal dus zijn vervangen in de tussentijd.
Hoi Harry,
Inmiddels is me duidelijk dat het inderdaad om de woonstee van Harm en Annechien gaat. Al jaren heb ik de overlijdensakte van Annechien in mijn bezit, waarin ik in eerste instantie las dat ze was overleden in het poorhuis of powrenhuis. Het was is erg slecht leesbaar. Nu ik het nalees zie ik dat het gaat om het Porrenhuis, buiten a-poort, A 48 kanton 2.
Jammer dat ik je de scan niet kan sturen.
Opnieuw heb je leuke informatie aan mijn stamboom toegevoegd. Voorgaand ging het om de Moesker met het Klavecimbel. Ik ben je hier erg dankbaar voor.
Groetjes,
Chris
Hoi Harry,
Zoals je ziet laat deze topic me niet los. Dat komt omdat ik me de levenswandel van Annegien en Harm wat onzeker is. Vooral wat haar ouders betreft.
Als Annegien en Harm trouwen, woonde zij volgens het trouwregister Hoogkerk 1755 al aan de Drentsche laan. Haar ouders, naar ik bijna zeker weet, zijn Jacob Jacobs en Aaltje Hindriks. Zij komen volgens het trouwregister Groningen 1725 uit respectievelijk Norg en Vries.
Natuurlijk is het al even geleden dat je de gegevens van dit stuk onder ogen hebt gehad en ik verwacht ook niet dat de antwoorden voor me hebt. Maar niet geschoten is altijd mis en daarom stel ik je een paar vragen m.b.t. dit stel en de bewoning op het Porrenhuis.
Aangezien Annegien al op de Drentsche laan woonde, en daar waarschijnlijk ook geboren is, zou het kunnen zijn dat dit in het Porrenhuis is geweest en dat haar ouders de vorige bewoners waren. Kun je dit bevestigen?
Er was in die tijd van nóg een Jacob Jacobs die een ietsiepietsie ouder was. Zou natuurlijk de ouders van ‘onze’ Jacob kunnen zijn. De meldingen van de attesten geven niet altijd de oorspronkelijke herkomst weer..
Nog iets wat me zeer intrigeert; De tekening is gemaakt rond 1800 (is de echte datering bekend?). Op de prent staat dus (en dat is mijn hersenspinsel) mijn voormoeder Annegien. Zij woonde in ieder geval bij het overlijden van Harm 15-09-1798 aldaar en overleed zelf ook wonende in het Porrenhuis op 30-09-1814. Als de prent is gemaakt is gemaakt vóór 1798, dan staan wellicht beide voorouders op de prent. Als ik mezelf in de plaats stel van de tekenaar zou ik namelijk ook iets laten zien van de bezigheden op de plek. Zoals de man die met een slede en meerdere vaten wil vertrekken op juist aankomt. Dat is iets wat past bij uitbater van een tolplaats met café/herberg. Speculatie, maar heerlijk om erover te dromen. Ik sluit ook niet uit dat het sliksleeen zijn.
Wilde het even kwijt 😉
Groetjes,
Chris
Jacob Jacobs Por – met wie je wel goed zit – zat al voor 1725 op het Porrenhuis en was ook eerder een keer getrouwd. Verder wil ik even niets kwijt.
Wat betreft de prent heb ik twijfels bij de manier waarop het huis gepositioneerd is. De exacte datering is onbekend, maar gezien de hoeden op zijn vroegst 1810.. De figuren op zo’n landschapje zijn in het gros van de gevallen stoffering, en puur fictief. Misschien dat de tekenaar en plein air een schets maakte, maar de uitwerking ervan heeft hij zeker niet in de blote lucht gedaan.
In ieder geval bedankt. Fijn dat er nog wat in het vat blijft zitten. Ik blijf je volgen!
Ik neem aan dat je mijn e-mail hebt. Ik zie dat je mijn vraag hebt weg gehaald.
Ik heb niets weggehaald hoor, tenminste niet bewust. De mails zitten op een account dat niet goed doorzoekbaar is. Dus: wat was je vraag?
Ik had je gevraagd om de bronnen van dit verhaal. Je antwoordde dat je dat graag zou doen. Maar ik zie mijn vraag niet meer, dus vandaar.
Als je het leuk vindt stuur ik je de overlijdensakte van Annegien en de advertentie,
Groetjes,
Chris(die echt niet van drammen houdt)
Chris, je ziet je vraag niet meer, omdat je hem bij het stukje over Gelkingeland stelde: https://groninganus.wordpress.com/2012/01/18/het-gelkingeland-waar-lag-dat-precies/
Het antwoord, of de antwoorden blijven als daar. Ik wil eerst zelf de boel uitschrijven, daarna geef ik je met alle plezier de achterliggende bronnenset.
Zie voor een vervolg: