Rondje Jonkersvaart

Geplaatst op: 29 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Westerkwartier Ik 2 reacties

Pompoenenstal tussen Tolbert en Niebert:

Nuis – een van de lanen naar de Coendersborg:

Vreemd hek bij de Pierswijk:

Een van de zinken stieren als markeringen op dampalen, Willemstad:

Jonkersvaart aan de achterkant, vanaf de Zuiderhoeksweg:

Ram:

Jonkersvaart van de voorkant, met vrij veel waternavel (maar nog lang niet zoveel als aan de oostkant van het Leekstermeer):

Jonkersvaart – ze vonden het wat te fris om de schaduw op te zoeken:

Bij de kerk van Zevenhuizen:

Gezinsuitbreiding op Huize Ter Heijl:

Paarden bij Sandebuur:

Matsloot – er komt ander weer aan:

Rondje Bunne

Geplaatst op: 27 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Drenthe, Onlanden Ik 6 reacties

Onlanden, vanaf de brug bij het watervalletje – langzaam schreed de zilverreiger naar de eend, die echter ruim op tijd weer weg was:

Hooglanders in hun ‘zitkuil’ aan de Drentsedijk:

Oude schuur in Bunne die me eerder niet zo was opgevallen:

Gezien het asbest dak heeft hij zijn langste tijd gehad – het patchwork van steen, hout en bovenlichten in de zijgevel:

Ensemble bij de Burchtweg/Westeinde, Bunne:

Ik zag en hoorde bij Bunnen in totaal zeven helicopters, waaronder een paar van deze jongens, die wat betreft hun vorm doen denken aan de oorlog in Viêtnam:

Grazende witte koe, Bunne:

Pompoenenstalletje onder Peize:

Zilverig, al wat verdrogend blad:

Bij de Zwarteweg onder Roden:

Ik wist niet dat er een ooievaarsnest op een schoorsteen van huize Mensinge lag. Voordeel van eens een andere weg nemen dan de gebruikelijke:

Op het veld achter Mensinge een beperkte kermis vanwege de Rodermarkt:

Rondje Eiteweert – Leegkerk

Geplaatst op: 25 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Hoogkerk Ik Een reactie plaatsen

Doodslag en zoengeld

Geplaatst op: 24 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Geschiedenis, Stad toen Ik 3 reacties

De Afghaanse Taliban spelen wel mooi weer voor de buitenwacht, maar zijn niet van zins hun strafrechtelijke praktijken te hervormen, zo bericht Associated Press. Executies zullen misschien niet meer in het openbaar worden voltrokken, maar verder verandert er niets ten opzichte van de jaren negentig. In het bericht trof mij vooral deze passage:

Executions of convicted murderers were usually by a single shot to the head, carried out by the victim’s family, who had the option of accepting “blood money” and allowing the culprit to live.

Dat accepteren van een ‘vergoeding’ of zoengeld door de nabestaanden van het slachtoffer in ruil voor genade voor de moordenaar, was een mogelijkheid die begin 17e eeuw ook nog in Groningen en Drenthe bestond. Ik kwam deze meermalen tegen. Bij de sententies door het stadsbestuur zit er bijvoorbeeld een uit 1616 wegens een doodslag, begaan door een Hindrik Cranssen, Deze nam de benen, terwijl het bloed van zijn slachtoffer “na dezen stadsboek niet bevredigd” was. Hij had zich dus niet verzoend met de familie. Daarom zou er op de uitvaart, bij het graf van de dode uit naam van de familie “moord geroepen worden”. Doordat hij zijn schuld niet delgde, was Cranssen vervallen verklaard van al zijn rechten en verviel hij van (half) civiele rechtsregeling in een puur lijfstraffelijke, als hij gepakt werd. Soortgelijk moordgeroep klonk ook in 1617 en 1618 nog bij begrafenissen na manslagen.

Naar het zich laat aanzien was Cranssen van een gegoede familie, voor het kunnen afkopen van een doodslag moest een dader ook wel over voldoende geld kunnen beschikken. Voor onbemiddelde daders gold deze mogelijkheid niet, die kregen, als de overheid de hand op ze wist te leggen en hun delict voldoende bewezen achtte, te maken met de volle kracht van de wet in de vorm van zwaard, galg of rad.

De laatste keer dat ik zo’n vergoeding wegens doodslag tegenkwam, was bij een kwestie in Havelte, ca. 1670. De kandidaat voor een bepaalde functie kwam volgens diens tegenstanders niet in aanmerking omdat ze die functie zagen als vergoeding wegens een doodslag begaan door de lokale schulte Struuck.

Het afkopen van doodslag met zoengeld was een regeling die in de Middeleeuwen veelvuldig werd toegepast bij vetes. In dit opzicht loopt Afghanistan opnieuw een half millennium achter.

Rondje Peize – Paterswolde

Geplaatst op: 23 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Drenthe Ik 1 reactie

Gevlekte koe bij de Langmadijk, Peizermade:

Prettig dromend varken, Roderwolde:

Weggetje bij maisveld, Peizerwold

Fietspaadje Peize:

Nieuw bord attendeert op het verdwenen Huis te Peize, ooit een havezate waar machtige Drentse heren woonden::

Het schathuis of de boerderij die erbij hoorde staat er nog steeds. De boer stond buiten en gaf me toestemming om de wat verscholen geplaatste gevelsteen te fotograferen – het betreft ’t alliantiewapen De Coninck-Van den Clooster uit 1706:

Sinds jaar en dag huppelen er konijntjes rond de boerderij:

Eenzame lindeboom op de Eelderma:

Duivenhok bij de Verlengde Boterdijk, Paterswolde:

Pompoenenplantage bij de Boterdijk:

Bord langs de Meerweg waarschuwt voor overstekende otters:

De Paalkoepel, in 1908 gebouwd als theehuis voor Jan Evert Scholten, in de jaren 70 nog zwaar vervallen en sindsdien in gebruik als restaurant:

Rondje Gaarkeuken – Oldekerk

Geplaatst op: 20 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Westerkwartier Ik 4 reacties

Eerst maar eens lekker voor de oostenwind over Den Horn en langs het Hoendiep naar het westen. Vervolgens teg de wind in terug over Oosterzand, Oldekerk, Niekerk en de Maarsdijk.

Aan de andere kant van Den Horn waren wat daken van een boerderij en bijbehorende schuur gestript, ik denk voor een asbestsanering, want anders was er wat minder behoedzaam omgegaan met de onderliggende kapstructuur:

Bij de gewezen kerkplaats met klokkestoel van Oldekerk was ik in tijden niet geweest:

Vanaf de achterkant – de contouren van kerk en toren zijn met stenen in het gras gemarkeerd. Ben hier ook eens aangevallen door een ram, maar zo te zien was er geen beweiding meer:

De kap van de klokkestoel:

Mooi stelletje schapen, vlakbij de hoek Kroonsfelderweg – Ekebuursterweg:

Maarsdijk – toen onze trekker nog een trekkertje was, was-ie aardig om te zien:

Herfsttijloos in de berm bij de kerk van Oostwold:

Duellerende dwerggeiten langs de weg, Oostwold:

Schepen tussen Oostwold en De Poffert:

Suikerfabriek Hoogkerk – jongeman bespuit bieten met een soort waterkanon:

Schip bij de loskade van de fabriek:

Het ging me om dit logo – een soort van poema – dat ogenschijnlijk niets te maken heeft met de scheepsnaam:

Kleinste deurtje van Stad

Geplaatst op: 17 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad nu Ik 2 reacties

Gezien in de verkeersluwe Burchtstraat (tussen de Gelkinge- en de Oosterstraat) – het deurtje behoort toe aan een ‘Guesthouse‘ of Bed & Breakfast:

Rondje Euvelgunne – Lageland

Geplaatst op: 14 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Ommelanden, Stad nu Ik Een reactie plaatsen

Bij het Droogdok Groningen in de Helsinkihaven werd het logo schoongemaakt:

Dat droogdok in zijn geheel. Ooit was dat ding van de gebroeders Jager uit de Oosterpoort, tegenwoordig is het van een Fries bedrijf:

Men legt zich er toe op varend erfgoed – zoals dit Groninger sleepbootje, de MS Arend:

Een buurman heet Diogenes, om reden:

Aan de andere kant vrijzwevende trappen:

Op naar Euvelgunne, waar boer Thies Dijkhuis nog op zijn post staat:

Zijn melkstationnetje staat er ook nog, zij het nu wel erg overwoekerd:

Bloemenstal in Harkstede langs de weg:

Aan de Lagelandster kant van Harkstede werden aardappels in een vrachtwagen geladen:

Dat gebeurde via een machine die er eerst zoveel mogelijk grond vanaf haalde:

Het Slochterdiep vanaf de IJzeren Klap, Lageland:

Heidenschap was een streek bij Garmerwolde waar het Heilige Geestgasthuis veel grond in bezit had. Door het Eemskanaal zijn streek en kerkdorp van elkaar gescheiden geraakt. Deze bouwval is van de oude boerderij Heidenschap aan het Slochterdiep, die vijf jaar geleden alleen een gat in het dak had, maar sindsdien steeds meer is vervallen:

Monumentendagrondje

Geplaatst op: 12 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Kunsten, Westerkwartier Ik 6 reacties

Hoewel er een groot Monumentendag-spandoek voor de westelijke gevel hing, bleek de kerk van Hoogkerk, ook in weerwil van diverse aankondigingen, gesloten, Tenminste, om twintig voor twaalf ’s ochtends was dat zo. Daarom de buitenkant maar wat beter bekeken. Dit is het koor, oorspronkelijk uit de dertiende eeuw:

Via de nieuwe brug van Aduard, het pad langs Fransum en de Ezinger Zuiderweg binnendoor naar Ezinge gefietst. Achter het transportbedrijf bij de Medenerweg (daar waar het pad naar Fransum afsplitst), lagen deze schapen in een afgeperkt stukje berm. Na gedane arbeid is het goed rusten:

De kerk van Ezinge. Net als die van Hoogkerk uit de dertiende eeuw. Bij de beroemde opgraving van de dorpswierde wilde Van Giffen hem laten slopen:

Kansel uit 1721 met de vier evangelisten – Lukas:

Angelsaksisch? potje in een vensternis:

Grafsteen van Abeltien (ook wel Abelia) Millema (of Mellema) uit 1679. Van de 12 biografische regels zijn er 3 aan haar gewijd en 9 aan haar man. Samen schonken ze de kerk divers avondmaalsgerei (meerdere schotels en een beker):

De regels van Psalm 27 vers 4, zoals ze eind zestiende, begin zeventiende eeuw op de koormuur zijn geschilderd:

Gesneden leeuw op herenbank, begin achttiende eeuw:

De betrekkelijk lage toren bij de kerk met de vroegere kosterij en school:

Via grazige weiden over de Oldijk terug naar Den Ham:

In de kerk daar – springend paard op grafsteen:

Rococo kerkbanken:

‘Penwerk’, maar dan van een steenhouwer, op de grafsteen van Trijntien Jans Nienhuis, de vrouw van een Ommelander bestuurder, uit 1783:

Snijwerk op de meest bewerkte bank: een mand met bloemen en vruchten:

Wapen op het graf van een Hamster Schepper (waterschapsbestuurder), 1724. Dat dubbel doorschoten hart komt ons weer bekend voor:

Nog een blik achterom – behalve misschien de ondermuren is het kerkje nauwelijks drie eeuwen oud, en daarmee een jonkie onder de Ommelander kerken:

Rondje Zuidhorn – Enumatil

Geplaatst op: 10 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Hoogkerk, Westerkwartier Ik 1 reactie

Jarenlang afgedekt, maar recent weer tevoorschijn gekomen reclamebord bij het leegstaande boerderijrestaurant aan de Hoogkerker Zuiderweg:

Op de voorgrond is bebouwing weggebroken voor een nieuw parkeerterrein, waaronder grafstenen bleken te liggen. Voorlopig is er vrij zicht op de noordelijke gevel van de kerk in Hoogkerk, die overigens morgen voor het eerst sinds jaren weer open is met Monumentendag:

Gezicht op de suikerfabriek vanaf de Legeweg, Leegkerk:

Pre-coronakunstwerk bij winkelplein in Zuidhorn:

Bloemenperk bij het cultuurcentrum van Zuidhorn:

Op de achterplaats van Tante Til in Enumatil – portret op zink van een markante Tolberter dorpsgenoot door Anneke Ekhart, die ook het mestbassin bij Fredewalda voorzag van oorlogstaferelen:

“Erkend de beste” – een raambiljet voor Niemeijers Ster-tabak (1932)

Geplaatst op: 8 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 3 reacties

Gister meegekregen voor de collectie documentatie van het archief: een verfomfaaide, maar nog wel vlak te krijgen reclame voor diverse soorten pijptabak onder het merk Ster van Niemeijer. Waarschijnlijk betreft het een raambiljet, omdat de achterkant blanco is gelaten, terwijl je bij een directe consumentenbestemming een kleiner formaat met een dubbelzijdige bedrukking zou verwachten.

Het biljet maakt tevens propaganda voor het bonnenstelsel van Ster/Niemeijer: van een houten tabakspijp voor de bonnen bij afname van 6 pond, tot een heuse salon-asbak op koperen stander met kristalschaal en luciferhouder voor bonnen bij in totaal 120 pond. Voorwaar een luxe bezit!

Gezien het “Stoomtabaksfabriek” en de dubbele e in “completeerende” en “afdeeling” dateert het biljet van voor de spelling Marchant (1934), terwijl de vier plaatjesalbums waarvan rechtsonder sprake is, uitkwamen in de jaren 1929-1932. Het raambiljet zal dus in 1932 of hooguit 1933 te zien zijn geweest.

Met het biljet kreeg ik nog een setje geelkoperen jugendstil/art déco pijp-asbakken mee, en een kinderboekje, De Kabouterwinkel, met tekeningen van Freddie Langeler. Ook dit waren cadeaus van Niemeijer. Het boekje is in de jaren vlak na de oorlog meermalen opgelegd, terwijl de asbakken weer uit de vroege jaren 30 zullen stammen. Het geheel maakt de indruk uit de boedel van een kruidenier te komen.

Met dank aan Yinnar.

Over de familienaam Tillema

Geplaatst op: 6 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Geschiedenis, Veldnamen Ik 2 reacties

Bij een Twittergesprek over oude tilnamen, kwam CC namens Delpher aan met een knipsel uit het Nieuwsblad van het Noorden de dato 2 april 1930:

Bij Warffum had je dus een ‘Pietstil’ en volgens de krant was die naam afkomstig van een Piet Sikkes Tillema, die rond 1880 in een boerderijtje bij de brug zou hebben gewoond.

Die brug, bleek al gauw, bestaat nog steeds en ligt vlakbij Onderdendam in de weg naar Winsum over het Warffumerdiep. Alleen heeft een Piet Sikkes Tillema nooit bestaan. Waarschijnlijk ging het om een Pieter Sikkes Woest, die er rond 1800 met vrouw en kinderen woonde. Juist in die tijd wordt de tilnaam, naar het zich laat aanzien, ook voor het eerst genoemd.

Maar Woest is geen Tillema, en een goed deel van het stukje kan je daarmee afdoen als speculatief: de vermoede samenhang tussen familienaam en til bestond immers niet.

Wel echter, is er in het algemeen iets te zeggen over de familienaam Tillema in samenhang met tillen. Volgens de telefoonboeken van 2007 is die familienaam typisch noordelijk. Vooral in enkele Groninger gemeenten komt hij veel voor:

Bij de Volkstelling van 1947, toen veel familienamen nog lang niet zo waren uitgezwermd als in 2007, bleek de familienaam Tillema zelfs typisch Gronings:

Maar liefst 295 van de 480 gezinshoofden die destijds de familienaam Tillema droegen, oftewel 61,5 %, woonden in Groningen. De provincies Zuid- en Noord-Holland volgden met 10 à 11 % en Friesland met een schamele 6,7 %. Schamel, omdat ook in Friesland menige brug een til werd genoemd. Buiten Groningen en Friesland gebeurde dat nauwerlijks.

De oudste naamdragers landelijk woonden volgens WieWasWie ook in Friesland: tussen Leeuwarden (1638) en Achtkarspelen (1783) komen alleen wat meldingen uit Harderwijk voor. De eerste Groningers met de achternaam Tillema dienden zich, als we afgaan op Alle Groningers, pas daarna aan: in 1797 te Uithuizen), in 1803 in de Stad Groningen, in 1807 in Hoogezand en Kropswolde en in 1811 te Winsum, Loppersum en Zuidhorn.

Groningen had dus niet de oudste Tillema’s, maar de familienaam kreeg hier in het tijdperk van de burgerlijke stand, na 1811, wel de allergrootste verspreiding. Waar de naam zich concentreerde, is mooi te zien als je de heatmap-functie van Alle Groningers aanzet:

Het Noorden van Hunsingo, globaal tussen Winsum en Uithuizen, is het gebied waar je de Tillema”s vooral kon vinden en verder waren er clusters in de Oude Veenkoloniën ten zuiden van het Winschoterdiep. Waarschijnlijk ging het om meerdere families, die gemeen hadden dat ze rond 1811, toen het nemen van een familienaam verplicht werd, in de buurt van een til woonden. Dit zullen mogelijk ook de gebieden zijn geweest waar de term til voor een boogbrug of hoogholt met een ‘opgetild’ brugdek hoog boven water, het meest in zwang was.

Rondje Visvliet

Geplaatst op: 6 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Westerkwartier Ik 2 reacties

Rondje van bijna 60 kilometer. Heerlijk rustig onderweg, gistermiddag, met zo goed als alle petrol heads aan de buis gekluisterd.

Dorpsgezicht Visvliet:

Wiskundig raadsel, ook daar (vanwege de Friese astronoom Eise Eisinga die er als patriot tussen 1787 en 1795 twee maal een poos in ballingschap vertoefde): zoek het vierkant. Nou, dat is niet zo moeilijk, want het stikt van de vierkanten. 🙂 :

Bij elke toegangsweg heet Visvliet je welkom met smeedwerk:

Ten noorden van Pieterzijl:

Micro-reliëf – een uitgevlakte dijk? Op de achtergrond Munnekezijl, dacht ik:

Bij de Westerwaarddijk:

Bij de Oosterwaarddijk – vooral mooi vanwege die heggen langs de weg:

Koe in de namiddagzon, voorbij Kommerzijl nabij Pama:

Brug over het Niehoofsterdiep, Heereburen – mocht iemand de oude naam van deze til weten, ik hou me aanbevolen:

Niehove in de verte:

En wat dichterbij:

Bij Balmahuizen aan de andere kant van Noordhorn een buizerd op de uitkijk bovenin een boom:

Kleurrijk rondje Westerbroek

Geplaatst op: 4 september 2021 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Kunsten, Ommelanden, Oosterpoort, Stad nu Ik 12 reacties

Een Westlander van ruim een eeuw oud bij de Van Hallbrug op het Hoornsediep. Het schip diende vroeger voor het vervoer van groente:

Een welkom voor de nieuwe studenten in Groningen – tegenover het station bij het Groninger Museum:

Nieuwe muurschildering met fictief, samengeraapt stadssilhouet op de hoek van de Mauritsdwarsstraat en de Mauritsstraat in de Oosterpoort. Van links naar rechts de Apenrots van de Gasunie, de Dronkemanstoren met de Jozefkerk, het Academiegebouw, de Martinitoren, het Groninger Forum, het Groninger Museum, iets wat ik niet thuisbrengen kan en de Tasmantoren:

Gemeentelijke schaftkeet bij het Oude Winschoterdiep:

De andere zijde, met een evocatie van de Grote Markt zuidzijde (of Botermarkt), waarbij het Blok de gele kleur kreeg van de Museumtoren:

Ook het Oude Winschoterdiep ligt vol kroos:

Gebouw van autobedrijf aan de Wismarweg (Eemspoort) steekt gunstig af bij de omringende schoenendozen:

Trekkersporen in het natte gras onderaan het viaduct over de A7 voorbij Engelbert:

Pastorielaan, Westerbroek:

Stainkoelen, Rodehaan:

Logo van een bedrijf dat zich ‘Phoenix M-M werf’ noemt, maar dat blijkbaar geen website heeft:

Gideonweg – verkoopkantoor van een bedrijf dat in tweedehands Franse automobielen doet:

Een eindje verder zit een concurrent met een kanariegele Trabant op een platform. Het brikje is voorzien van de ideale snelheid:

Het industriële landschap er tegenover:

Die zwarte gebouwen met oranje balkons links van de oranje Hete Kolen op het Europapark zijn nieuw voor me. De kolenmuur van de verdwenen elektriciteitscentrale is erin verwerkt met graffiti en al: