Nieuwe Stad & Lande bevat prachtvondst

De nieuwe Stad & Lande zal rond dit weekend bij de abonnees in de brievenbus liggen

Op de voorpagina een van de ronduit prachtige aquarellen uit het Album Amicorum van Menolt Hillebrandes van Harssens. Menolt was katholiek, van gegoede komaf, studeerde in Dole (waar eerder de moordenaar van Willem van Oranje studeerde) en belandde begin 17e eeuw als bureaucraat aan het hof in Wenen, waar de Keizer hem later in de adelstand verhief. Harry Brouwer, die al eerder de summiere biografie van deze ambtsedelman schreef, ontdekte diens vriendenalbum in een Zuid-Duitse bibliotheek en geeft context aan deze prachtvondst, die op termijn nog wel eens tot meer ontdekkingen kan leiden.

Verder vinden de abonnees in dit nummer van Stad & Lande een artikel van Wija Friso over een model van de Termunterzijl uit 1725, en stukken van Elise van Ditmars en Mijnard Scheers over respectievelijk de steenfabrikant, architect en kunstverzamelaar Reurt Jan Veendorp, en de boerderij Oldenbosch in Nansum, die achter de eenvoudige 19e-eeuwse voorgevel veel oudere bouwsporen bleek te herbergen.

Niet-abonnees kunnen dit nummer van ons kwartaalblad onder meer kopen bij boekhandel Godert Walter,  aan de Oude Ebbingestraat in stad. Maar abonneren is natuurlijk veel beter. Dat kost je € 27,50 per jaar. Opgave bij het secretariaat van de vereniging Stad en Lande, postbus 41122, 9701 CC Groningen, of via de website van de club. Voor dat geld krijg je dan ook nog eens het Historisch Jaarboek Groningen èn uitnodigingen voor allerlei interessante lezingen die in het winterseizoen plaatsvinden. Doen dus, als de geschiedenis van stad en ommeland je belangstellng heeft.

Overigens groeit het aantal leden van Stad en Lande de laatste tijd aardig. Het nadert nu de duizend en er wordt over gedacht om het eventuele duizendste lid met wat leuke historische attenties in het zonnetje te zetten op de 25e Dag van de Groninger Geschiedenis.

Baggerschool

Filmpje uit 1979 van de Baggerschool in Delfzijl: “Van baggeren ga je bunkeren”:

Hoe het weerbericht in Warffum begon

(Bron: Schager Courant, 23 mei 1882.)

Fortuna tegen de wind in

Als vrouwe Fortuna met haar zeil op bijvoorbeeld een gevelsteen wordt afgebeeld, dan komt de wind gewoonlijk vanachter haar rug en heeft ze haar bollende zeil voor zich, ten teken dat het haar voor de wind gaat:

• Amsterdam
• Hoorn
• Amsterdam

Er zijn echter zeldzame uitzonderingen, zoals deze Fortuna in Heusden, die tegen de wind in moet.

De symboliek daarvan zal niet de bedoeling van de maker zijn geweest, en benadrukt dus diens naïviteit

Maden in het oor

Bron: Schager Courant van 18 augustus 1887. De courant waaruit de Schager putte was waarschijnlijk de Winschoter. De Graauwedijk ligt bij Overschild.

Doe meer met kaas

(Schager Courant, 21 december 1861)

‘Veendammer onderwijzer wurgt vijf leerlingen’

Uit de New York Tribune van 21 september 1902. Ik had nog nooit gehoord van dit opzienbarende geval en keek dus in de Leeuwarder en de krantenbank van de KB of er meer over te vinden was, maar dat  leverde helemaal niets op. Dus, zou je zeggen, was dit een stukje bladvulling vanuit een lange redacteurs- of correspondentenduim.

Het bericht vond ik via een databank met Amerikaanse kranten uit de periode 1860 – 1922. Het trefwoord Groningen leverde hieruit vooral berichten op over het opkomende socialisme, de hoogleraar astronomie Kapteyn en de schilder Jozef Israëls, maar ook een damesrubriekje met de melding dat een Groninger schipper zijn vrouw in de zeel zijn schip liet trekken (indachtig het adagium: ‘Wel zien wief laifhet, hold heur veur ogen’, al stond dat er niet bij).

Overigens was er ook een Groningen in het agrarische Minnesota, zodat de plaatsnaam dus voorkwam/voorkomt in Nederland, Duitsland, Zwitserland, Suriname èn de VS.

Herstellingsoord voor rijksambtenaren

Bron: Leeuwarder Courant 9 december 1911

Dominee van Tolbert nam Braziliaanse rariteiten mee

“Op ’t Request van D^nus Johannes Haselbeeck Pastoor in ’t Olbert, presenterende an de Provincie ten dienste van de Provinciale Academie verscheiden rariteiten, bij hem uit Brasijl mede gebracht te verhandelen.
    Hebben de Heren Staten van Stadt en Lande den Remonstrant gewesen aen d’Heren Curatoren deser Academie ten einde deselve geduirende dese Lantsdach met enige professoren sich des verstaende geconsuleert hebbende op derselver rapport sulx mach worden gedisponeert als men tot mieste lustre van d’Academie sal bevinden te behoiren.”

Aldus een broddelig geredigeerde resolutie van de Staten van Stad en Lande de dato 8 juni 1649. Dominee Haselbeeck van Tolbert had dus (opgezette) dieren, dierskeletten, schelpen, planten of wat dies meer zij meegenomen uit het toen nog Nederlandse Brazilië, en probeerde deze verzameling te slijten aan de Groninger Academie. Omdat de provincie Stad & Lande dit uiteindelijk zou moeten betalen, diende de predikant een verzoekschrift in bij de Staten van dit gewest. Helaas bleef de financiële administratie van de academie uit deze tijd niet bewaard en hoe dit is afgelopen, is dus onbekend.

Johannes Hasebeeck, auteur van een Metamorphosis Christiana (1633) was tot drie maal toe predikant van Tolbert: eerst van 1615 tot 1621, een tweede keer van 1638 tot 1641 en later nog eens van 1645 tot zijn dood in 1655. In de eerste tussenliggende periode stond hij eerst in Midsland op Terschelling en was hij vervolgens veldprediker geweest, zeg maar aalmoezenier in het leger. In de tweede tussenliggende periode vertoefde hij in het pas veroverde, maar weinig stabiele Brazilië.

De joodse dansleraar van Leek en omgeving

In het joodse schooltje van Leek staat dit emaille bord op een hoge plank. Jaren geleden kwam het tevoorschijn uit een tuin aan de Schreierslaan.

Heiman Israëls en zijn vrouw Aaltje, die dit bord op hun gevel hadden, gaven in de crisisperiode voor de oorlog danslessen in heel het Westerkwartier en Noord-Drenthe. Als dansleraar was Heiman geliefd, hij leidde feestelijke bals in de wijde omgeving van Leek. Van Aaltje is bekend dat ze zich gespecialiseerd had in zoiets moderns als tapdansen. Met hun zoontje Levie kwamen ze in 1942 om in Auschwitz.

Het bord zal een jaar al eerder in die tuin begraven zijn, toen de uitsluiting van joden uit de horeca begon. Met zo’n bord op je gevel was je een voor de hand liggend mikpunt voor politiek gespuis dat er in ruime mate rondliep in Westerkwartier en Noordenveld.

Overigens lopen er tegenwoordig  af en toe mensen het joodse schooltje van Leek binnen, die tegenover de vrijwilligers daar doodgemoedereerd het nationaal-socialisme verdedigen en de Shoah ontkennen. Nu bijna twee maanden geleden werd het schooltje nog door neo-nazi’s beklad.