Oprichting moskeeën “Een waar Nederlandsch belang”

“Nu heeft ’t mij wel eens verwonderd dat in ons land met zijn eenige tientallen van miljoenen Mohamedanen tellende bezittingen geen enkele Islamsche kerk was,”

“Bezwaren om in ons land een moskee op te richten bestaan niet, want hier beerscht vrijheid van godsdienst.”

K.A. James, Neerlandia, Jaargang 8. (1904 ) 15, 16

Met de jongedames Modderman mee naar het zuiden (IV)

“Van Arnhem reden wij des anderen daags den 10den Augustus over de heerlijke schipbrug over den Rhin naar het dorp Elst, ´t welk een fraaije kerk en tooren heeft, langs een puinweg naar het schoone dorp Lent bij Nijmegen gelegen het welk een frappante gezicht  op die stad over de Rivier de Waal opleverd. Wij gingen met de Gierbrug over. Daar zijn op dezelve twee onderkamertjes, zeven schipjes wordende vastgehouden aan ankers.

In Nijmegen hebben wij de grootte kerk bezien die van binnen zeer net is en een zeer fraai orgel heeft, hetwelk door acht zwarte marmoren pijlaren ondersteund wordt. Dominé Harecarspel predikte juist. Ook bevond zich in de kerk eene zwarte marmoren graftombe van eene Geldersche gravin. Zij zelve was er bovenop afgebeeld.

Vandaar zijn wij naar het stadshuis gegaan. Eerst liet men ons het zeer bekende Nijmeegsche Raadsel zien, vervolgens toonde men ons een groot staand uurwerk dat op vijf onderscheidene plaatsen eene wijzerplaat had en altoos zeer juist ging. Wij hebben er ook zeer veel oude Romeinsche zwaarden gezien, onder anderen dat zwaard waarmede de Graven Egmond en Hoorne onthoofd zijn. Alsmede de stoel waarin Willem de Vijfde zat als er Landsdag gehouden wierd, waarop wij voor de aardigheid alle even in gezeten hebben. Ook een boek met de pen geschreven getallen alles voluit voor de drukkunst bekend was. Ook drie huispannen welke gebakken waren voor de Geboorte van Jesus Christus. Beneden in de muur waren steenen beelden die meest alle het hoofd af hadden en die de heidenen aangebeden hadden voor de geboorte van Jezus Cristus. Vervolgens hebben wij de Audiëntiezaal gezien daar in 1678 de Nijmeegsche Vrede getekend is ten tijde van Willem den derde die toen Koning van Engeland en Stadhouder van Holland was. Zijn  afbeeldsel hong er benevens dat van de 7 Ambassadeuren, een van Rome, een van Holland, een van Engeland,  een van Hanover, een van Pruissen, een van Rusland en een van Spanje.

Van het Stadhuis zijn wij naar het Valkenhof gegaan, hetwelk gesticht is door Carel de Grootte 300 jaren voor Cristus geboorte. Het is geheel van duifsteen, in alle vengstergaten zijn kruizen. Deze halve kapel is zoo vervallen dat er alle oogenblikken steenen afvallen. Van daar zijn wij naar de geheele Capel gegaan welke niet ver van daer staat. In deze Capel plegen zij bovenop de galerij al wandelende te zingen. Beneden staat het hoofd van Carel de Grootte. Eene ontelbare menigte kleine leitjes lagen ook aldaar benevens de houten machines van latwerk waarmede zij de Capel plegen te verlichten. Aan de buitenkant van de Capel was noch een soort van uitstek waerop de preker stond als de gemeente zoo talrijk was dat zij in plaats van in de Capel in de open lucht vergaderde. Op het hek dat naar het Valkenhof gaat stond: “Gij die zooveel schoons komt roemen, houdt U hand van loof en bloemen”. Verder stond er een bank die een superbe gezicht op de Waal had met dit opschrift: “Weet gij mij een plaats te noemen die op zoo veel schoons kan roemen”.

Vervolgens zijn wij naer de Belvedère gegaan en hebben boven op dezelve met de verrekijker de uitnemenste gezichten gezien. Van Nijmegen zijn wij gereden bijlangs Wieling door een zandweg die niet spoorde op Kranenborg, een klein, niet zeer mooi Roomsch stadje. Hier vroeg men ons of wij ook contrabande goederen bij ons hadden, doch deze vraag met neen beantwoordende, wenschet men ons verder eenen voorspoedige reize. Van Kranenborg gingen wij langs hooge bergen die de uitmuntenste gezichten opleverden naar Cleve. Wij stapten af in de Diergaarde, een zeer brillant logement daar het zoo vol was dat wij moeite hadden een paar vertrekjes voor ons te bedingen.

Eerst deden wij  eene fraaije wandeling door het Bosch, beklommen den  Sterenberg en vervolgens den Cleefschen berg op wier kruinen wij de heerlijkste gezichten hadden op Hoog en Laag Elten, de Nijmeegsche berg, de stad Cleef over welks huizen wij overheen zagen, de stad Emmerich en meer andre fraaije gezichten.

Des avonds wandelden wij naar de stad Cleef waar wij een zeer diepe put bezichtigden waaruit op een zonderlinge manier wegens deszelfs diepte water uit wierd geput. Er is ook een oud klooster waar noch twee monnikken in waren, doch klooster en kerk waren beide oud en vervallen. Op het hof zaten 400 galeislaven alle met kogels aan de beenen.” 

Met de jongedames Modderman mee naar het zuiden (III)

Andreas Schelfhout (1787-1870), Tuinaanzicht achterzijde Het Witte Loo. Collectie Paleis Het Loo, Apeldoorn.

“Van Appeldoorn de ander dag den 9 Aug. ’s morgens vroeg weer op het Loo om het Paleis te zien. Er bevonden zich wel met alles en alles 300 vertrekken, eene preek-kapel, een Comedielocaal, twee keukens, een suikerbakkerij, een linnenkamer, een hofmeesters- of provisiekamer. Het ameublement was zeer modern en kostbaar. In het salon van Hare Majesteit de Koningin stond eene zeer mooije Piano waar Natje en ik de eer gehad hebben van op te mogen speelen. Er was ook eene badkamer. Koning Lodewijk heeft eens dat bad gebruikt met zoete melk en andere versterkende geneesmiddelen, hetwelk volgens eene Apothecars opgave 70 Guldens gekost heeft.

Van het Loo eerst weer terug naar Appeldoorn en vervolgens van daar langs een bergachtige weg naar Beekbergen. Van Beekbergen naar Woestehoeve, een zeer klein arm dorpje onder Beekbergen behorend, doch dat zeer lief ligt. Van Woestehoeve op ter Let en zoo naar Rozendaal. Die schoone plaats  met uitmuntend grotwerk, hooge watervallen, fonteinen en frappante gezichten is zeven uren in den omtrek en behoort aan Mevrouw de Weduwe Turck, alsmede de kerk en de school. De predikant en den schoolmeester worden door Mevrouw Turck betaald. Ook zijn er 5 papiermolens die ook haar eigendom zijn.

Van Roozendaal zijn wij naar Beekhuizen gegaan, ook een zeer fraaije grootte plaats die minder kostbaar, echter meer natuurlijk is. Wij hebben er een papiermolen gezien die door het water gedreven wordt, ook het maken en bereiden van het papier, en hebben vervolgens langs en over hooge bergen gewandeld op welk eene zich noch hooger eene rustplaats boven in den boom bevond en waar men het herelijk dorp Velp, de stad Nijmegen, Kranenborg, Cleef, Laag en Hoog Elten en Emmerich zeer goed konde zien.

Van Bakhuizen zijn wij naar Velp gereden waar zich ook vele schone buitenplaatsen bevinden. Hier hebben wij alle mooglijke moeite aangewend om te kunnen logeren, doch het was overal zoo bezet dat wij genoodzaakt waren ons noch die zelfde avond naar Arnhem te begeven alwaar wij ons nachtverblijf verkozen hebben bij den logementhouder Burgers bij de Rhinpoort, vanwaar men een zeer brillant gezicht heeft over den Rhin.” 

Met de jongedames Modderman mee naar het zuiden (II)

“Woensdag den 8sten Augustus gingen wij om zeven uren van Meppel langs de Galgenkamp bijlangs het Zwarte Water naar Zwartsluis, waar het juist kermis was. Het is er zeer zindelijk en levert een heerlijk gezicht op met al die schepen op het Zwarte Water.
Van Zwartsluis gingen wij op een puindijk naar Hasselt, een net, zindelijk stadje met vier of vijf poorten.  De kerk en toren zijn extra fraai. De Kerk is van binnen met drie verwelven. Ook prijkt dezelve met een mooi orgel met vier pilaren ondersteund.
Van Hasselt in de pont bij het Hasselder veer over het Zwarte Water langs een weg gedeeltelijk van zand en van puin naar Zwolle waar wij voor de Camper poort gepleisterd hebben. Vervolgens binnen de poort gegaan zijnde, ontdekten wij eene fraaije ruime stad prijkende met een schoonen tooren die echter van boven open was, en niet weer vernieuwd wordt omdat er telkens het onweder inslaat. Zeldzaam was het dat de bot bijna meest levendig voor eene geringe prijs – wel zestig stuks voor drie stuivers – werd afgeslagen en de garnaat alle levendig op de bank te koop werden aangeboden.
Van Zwolle in de pont over den IJssel naar Hattem, een oude vervallene stad met slechts twee poorten. Van Hattem door een fraai ruim veld met kooren & boekweit voorbij een mooije buitenplaats waar wij een waterval zagen, naar Heerde, het eerste Geldersch dorp waar het noch al vrij wel gesteld scheen te zijn. Van Heerde op Epe, van Epe op Vaassen, van Vaassen op het Loo, van het Loo op Appeldoorn alwaar wij in het logement de Moriaan soupeerden en vernachteden.”

 

Oliespuiter in Schoonebeek

(1976)

Man uit Terwispel loopt over water

(1975)

Het gevaar van een korenaar

(Winschoter Courant 21 juli 1895)

(Winschoter Courant 31 juli 1895)

Ate Doornbosch overleden

Ate Doornbosch, de grootste volksliedverzamelaar die Nederland gekend heeft, is overleden. Hier en daar staan doorwrochte in memoriams, ook kwam er vandaag al een meer persoonlijke herinnering voorbij, maar ik heb zelf eigenlijk weinig toe te voegen aan het logje dat ik vorig jaar maart schreef naar aanleiding van het eerbewijs dat hem toen in zijn geboortedorp Nuis te beurt viel.

Ik ben blij dat dit en ander eerbetoon er is geweest, want dat verdiende hij ten volle. Zonder Ate Doornbosch was deze liederenschat grotendeels verloren gegaan. Alleen al uit Groningerland zitten er opnamen bij van zo’n 120, 130 zangers en zangeressen. In sommige fragmenten is de stem van Ate Doornbosch blijvend te horen als een vaak wat terughoudende interviewer die vraagt naar de omstandigheden waaronder gezongen werd:

• De Burgemeester van Ruinwoud (over Warffum ca. 1923);
• Over de verschillende soorten Groninger schippers (toen er nog turf gegraven werd, jaren ’20);
• Over de politiemoordenaar Eije Wijkstra en zijn kompaan Derk Tabak (straat- en kermismuzikanten in de Friese Wouden, jaren ’20; hier komt nog een Nuismer kermisherinnering van Doornbosch zelf tussendoor).

Dodelijke zonnesteken

Aldus het Nieuws van den Dag op 19 juli 1880.

De zoekwoordencombinatie Groningen + zonnesteek leverde voor deze krant nog drie treffers op bij de KB-krantenbank. Op 29 juli 1876 meldde de krant dat de “bouwman” (boer) MPS te Meeden dood op zijn land was gevonden, op 27 augustus 1898 dat een G. Muis, die op weg was van Groningen naar Meppel, onderweg stierf aan “een zonnesteek, ontaard in krankzinnigheid”,  en op 26 juli 1901 dat er in Groningen zelf een vierjarig kind aan een zonnesteek bezweken was.

Zonnesteken kwamen eind negentiende eeuw veel vaker voor dan nu. Veel mensen moesten het ’s zomers op het land verdienen met keihard werk. Nu beschikt de danig uitgedunde agrarische sector over tractoren met airco.

Landbouwwerktuigen 1959

Gierverspreider:

Hooimestschudder:

Landbouwwagen:

Opraaptouwpers:

Her en der op het platteland zie je zulke spullen staan: afgedankt en verroest.  Een halve eeuw geleden waren het nog courante artikelen, getuige deze plaatjes uit een gestencilde boeldag-catalogus van de Aankoop-Centrale Groningen, die gedateerd is op 25 februari 1959.

Imkers in een natte augustus

“Onze tuinbijkers, en zij die van elders nog dikwijls hun volken om dezen tijd naar hier brengen, op de bloeiende dop- en struikheide, loopt het hier ook al lang niet mee. Het weert niet op de hei. Veel te veel nattigheid. Geen uitvliegdagen en ’n onvoldoende honingafscheiding. En dan, naar het bijkers oordeel, veel te veel nachtelijk onweer over de bloeiende hei (…),

Maar dit bedrijf is toch eigenlijk al sedert lang klein bijbedrijf geworden, sedert de boekweitvelden in de veenstreken verdwenen zijn, sedert de heidevelden in ‘t  groot werden ontgonnen door Staat of particulier, sedert den tijd dat de boerenbedrijven zich uitbreidden, zoodat er geen handen meer voor gemist konden worden.

Er zijn er hier anders nog wel afstammelingen uit oude families aan te wijzen, die er vroeger door op de kluiten waren gekomen, die met dat geld zich van landerijen gingen voorzien, om daaruit in latere jaren blijvende inkomsten te kunnen halen. Maar dat alles is geweest.
Wat we er nu nog van zien, is slechts ’n kleine schaduw van wat vroeger dit bedrijf in deze streken was.”

Bron: Harm Tiesing, ‘Slecht weer in Augustus’, Algemeen Nederlandsch Landbouwblad jrg. 13 (1927) nr. 692.

Heidelberger UB produceert valse vuvuzelanoot

Een vorm van papegaaiengedrag is dat allerlei mensen, die je anders wellicht serieus zou nemen, gaan meeliften met iets wat zich als populair voordoet, c.q. veel in de publiciteit is.

Zo maakten academische bibliothecarissen uit Heidelberg op de langste dag wereldkundig, dat het prototype van de vuvuzela al bestond aan het hof van de Boheemse koning Wenceslas, in de vroege veertiende eew. Wie echter het desbetreffende detail op het vermeende bewijsstuk beschouwt, ziet een rietinstrument:

Hoogstwaarschijnlijk betreft het een schalmei, een voorganger van de klarinet. En met een schalmei kan je wel degelijk meerdere tonen maken. Wat muzikaal gezien nogal een verschil maakt met de primitieve Zuidafrikaanse lawaaitoeter, hoe trots sommige mensen ook menen te moeten zijn, als ze daarop die ene beschikbare toon weten te produceren.

Schrale en rijke gronden

Aan de kleurtjes kan je zien, wat zo rond 1820, 1830 de opbrengsten van de grondbelasting per hectare waren, in Groningerland.

Geel staat voor goedkoop: Westerwolde is vrijwel egaal geel, het zuidelijk Westerkwartier idem. maar ook het gebiedje op het Schiereiland van Winschoten waar zich nu de Blauwe Stad bevindt. In deze streken ligt nog veel woeste grond, venige heide op schrale zand, waar je zonder kunstmest weinig kunt beginnen, maar kunstmest bestaat nog niet.

Wat hoger geklasseerd zijn de blauwe gebieden, bij de oude uitgeveende veenkoloniën bijvoorbeeld, of het lageland rond Slochteren, of de streek bij Zuidwolde, Noordwolde en Bedum. Hoe blauwer hoe beter, De beste grond in deze categorie zit tegen purper aan, bijvoorbeeld ten oosten van Winschoten, bijvoorbeeld in de buurt van Ten Boer.

Het allerbest is oranje. eerst omfloerst of met purper gemengd, zoals op het Hogeland, of ter weerszijden van de Reitdiepmonding. Maar hoe ongemengder het oranje, hoe hoger de opbrengst van de grondbelasting. En dan springen er maar twee regio uit: de omgeving van de stad, waar de stadsburgers veel paarden laten weiden, wat prijzen opdrijft. En de jongste Dollardpolders, waar een monocultuur van graan bestaat, en de boeren bijna slapende rijk worden.

Bron van het kaartje: Hisgis