Scholtenmonument, Stadspark

“Men ziet den forschen kop, in brons gegoten, gemodelleerd door den fijnvoelenden kunstenaar Abraham Hesselink, die met groote liefde de hem bekende figuur schiep. Een tragische bijzonderheid aan dit werk van den meester verbonden is, dat hij plotseling stierf op den dag, waarop hij de laatste hand aan dit kunstwerk had gelegd.”

“Voor de modelleering van het geheele monument was Mulock Houwer met Hesselink in overleg getreden. Dankbaar zullen wij hem blijven gedenken voor zijn artistieke medewerking, die ook Mulock Houwer op zoo hoogen prijs heeft gesteld. Het monument is in hoofdzaak van Beiersch graniet opgebouwd.”

“De bronzen reliëfs en de verdere beeldhouwwerken zijn uitgevoerd door de kunstvaardige hand van den bekenden heer J. W. van Tetterode, medewerker van den heer Hesselink. Zij symboliseer en, naar ik meen op voortreffelijke wijze, de paardensport en de paardenfokkerij waarvoor het bestuur der harddraverij vereeniging den ontwerper welwillend terzijde stond om de paarden van zuivere kwaliteit te doen zijn.”

“Wij zien de jeugdsport, uitgedrukt door de kranige figuren van een jonge vrouw en een jongen man, gereed om op te trekken naar de sportspelen, die in dit park op zoon intensieve wijze worden beoefend, voor de jeugd een bron van gezondheid in de vrije buitenlucht.”

“De kleurige wapens van Stad en Ommelanden toonen aan dat de hulde wordt gebracht door stad en lande samen.”

“De waterspuwers geven, door de klaterende stralen, de levendige geest weer van den man, wien dit werk is gewijd.”

(Niet meer aan te treffen, het bassin onder de spuwers is volgezet met bloemen.)

Bron /  meer lezen:

• Onthulling monument J.E. Scholten (Nieuwsblad van het Noorden 5 september 1931)
• Vervolg in tweede katern
• Staat in Groningen

Hoe Broekema zich presenteerde (I) Jannes de Vries

Vandaag arriveerde vanuit Drachten dit boekje, dat ik via Marktplaats kocht:

Niet dat het in het boekje zelf staat, maar deze uitgave van de Groninger stoomkoffiebranderij en theehandel Fa. P. Broekema dateert van november 1928. En het aardige is, dat Ploeg-kunstenaar Jannes de Vries het omslagontwerp en de tekeningen maakte.

Van Jannes de Vries is bekend dat hij er grafisch reclamewerk naast deed. Zo zegt de Wikipedia momenteel over hem:

Zijn deeltijdbaan als tekenleraar verschafte hem onvoldoende financiële middelen en de opbrengsten van zijn schilderijen waren niet genoeg om het tekort aan te vullen. Zijn activiteiten op het vlak van illustratie- en reclamewerk waren zo succesvol dat hij zich liet bijstaan door freelance medewerkers. Het ‘Bureau J. de Vries Ontwerper’ werd bekend door de ontwerpen voor blikverpakkingen van Tjoklat, Red Band pastilles en F. Broekema (koffie en thee). Daarnaast werd hij in opdracht van verschillende uitgeverijen boekbandontwerper. De inkomsten uit deze activiteiten verschaften Jannes de Vries de middelen om in 1937 een zomerhuis in Hooghalen te laten bouwen. Het ontwerpbureau was tot in de jaren 60 van de vorige eeuw actief. Van het werk is overigens weinig bewaard gebleven.

Dat ontwerpbureau heb ik niet in het handelsregister terug kunnen vinden. Ook adverteerde het niet in de krant. Ik weet ook niet of dat noodzakelijk was voor iemand in deze branche. Hoe dan ook, aan de hand van dit ene ontwerp voor Broekema kunnen we andere reclame-uitingen van de koffieproducent screenen op overeenkomstige stijlkenmerken.

Van de stoere letters op het boekomslag valt dan op, dat ze niet altijd uniform zijn.  De a is nu rechts, dan links schuin afgesneden, de Z is nu afgesneden en dan weer niet. Ook de witdistributie is ongelijk: het gaat om handwerk. Heel kenmerkend zijn het driehoekje dat het verbindingsstreepje in de a vormt en de het drietal afgesneden horizontaaltjes van de e.

In een briefhoofd van Broekema uit 1932 vinden we deze stijl gemodificeerd terug: het driehoekje in de a is nu een neerwaarts neigend streepje met nauw zichtbaar haaltje, terwijl de leggertjes van de e niet meer uniform scheef afgesneden zijn. Het briefhoofd kent een letterlogo: P.B met een kop en schotel erboven. Ook hier lijkt het te gaan om handwerk, getuige bijvoorbeeld de beide m’s:

Oppervlakkig gezien lijkt het briefhoofd in zwartwit gecopieerd op een kwitantie, die bewaard bleef uit 1937. Maar de regelmaat is hier veel groter en frivoliteiten als bij de a hebben het veld geruimd, terwijl de kop en schotel zich loszongen van het letterlogo::

Het blijft natuurlijk de vraag of De Vries wel consequent in één stijl werkte.

Van het merk Café Noir, dat in 1927 voor het eerst gedeponeerd werd, was dit na de oorlog het etiket:

Er worden verschillende lettertypes gebruikt, waarvan de onderste, met het driehoekje in de a van Broekema, weer duidelijk verwantschap vertoont met dat op het boekje uit 1928. Werk van Jannes de Vries, zou ik zeggen. Vermoedelijk is dit Café Noir-etiket ook eerder rond 1930 ontworpen, dan na de oorlog.

Over het welbekende koffieblik van Broekema twijfel ik:

Het modernisme dat spreekt uit het boekomslag en het Café Noir-etiket, is in de vorm van de forse schreefloze letters zeker nog aanwezig in een advertentie voor koffiesurrogaat uit augustus 1940:

Deze advertentie citeert echter ook een veel ouder reclame-affiche, waarvan de belettering naar het zich laat aanzien, gemoderniseerd is:

Mocht iemand dit affiche overigens nog hebben, dan hou ik me aanbevolen voor een foto, want als het al bewaard bleef, is het uiterst zeldzaam.

Hoe meer de koffie verdrongen werd door surrogaat, hoe meer de nostalgie toesloeg. In deze advertentie uit 1941 is de a een ware retro-a, die met zijn slingertje verwijst naar een gangbare Jugendstil-a van voor 1920. En nog erger – de kraantjespot op de verpakking moet suggereren dat de smaak van de inhoud nog ouderwets is.

Op dit spoor ging de weinig stijlvaste Broekema na de oorlog door. Wel gebruikte de koffiebrander nog een tijdlang het letterlogo met de kop en schotel erboven, maar ik denk niet dat De Vries er toen nog bemoeienis mee had, want de kraantjespot bleek een blijvertje en in de jaren zestig keerde zelfs de aloude Witte Beer als beeldmerk terug. Maar daarover graag een andere keer.–

Bakkerij ‘De Tijdgeest’ (I)

De plaatjes – gedrukt met reliëf – komen uit een oud plakboek. Ik denk dat ik ze omstreeks 1965, 1966 vond op de zolder van de boerderij in Feerwerd.

Brahmahoen:

Aardeekhoorn:

Lophiomys:

Lorie

“Bewaar de plaatjes, ze zijn leerrijk”, staat er achterop. En ook dat ze gedistribueerd werden via koeksoorten van beschuit-, koek-, en cakesfabriek ‘De Tijdgeest‘ aan de A-weg in Groningen. Bij de koeken van deze bakkerij zaten ook bonnen, en met 75 van die bonnen kon je een album krijgen om de verzamelde plaatjes in te plakken:

Met de kennis van nu denk ik dat de plaatjes van ver voor de oorlog zijn. Van na de oorlog dateert een album van De Tijdgeest, dat in het bezit is van de Groninger Archieven:

De plaatjes in dit album zijn glad, veel stijver, en een stuk minder mooi dan de plaatjes van de Feerwerder zolder. Ze spreken me ook veel minder aan. Zoals je ziet is het archief-album lang niet compleet:

De achterkant van het album uit het archiefdepot:

Morgen iets over het bedrijf.

—

Vindplaats van het album: RHC Groninger Archieven, toegang 1774 (documentatie bedrijven), inv. nr. 1296.