Havengezichten rond de Noorderhaven

Vanmiddag in het kader van Kunst aan de Noorderhaven even een rondje om de Noorderhaven gelopen. Meest de moeite waard waren Kunsthandel Peter ter Braak en galerie Art du Nord.

Bij Ter Braak hing dit prachtige Gezicht op de Westerhaven (1947) van pietje precies Anco Wigboldus. Diens standpunt was een bovenverdieping aan de zuidzijde van de Eendrachtsburg, ter hoogte waar nu de Zwarte Doos staat, uiteind Paterswoldseweg. De blik is naar het noorden gericht. Rechts zie je het nu verdwenen ‘Eiland’, waar de Groningse literator Ab Visser opgroeide. Op de plek van de havenkom staat nu het winkelcomplex met het stripmuseum. De bebouwing achter de haven is er nog steeds:

Ter Braak had ook meerdere doeken van Marius Richters hangen. Heel mooi, maar niet Gronings. Ook bij Ter Braak: een gezicht op het Hoornsediep (1950) van de nog immer onderschatte Marten Klompien, die nadien beduidend grover en somberder werk maakte. Feitelijk gaat het op dit schilderij om hetzelfde water als op het werk van Wigboldus, maar dan een stuk zuidelijker gelegen. Ook hier is de blik naar het noorden, tussen de masten door zie je Parkbrug. De huizen links staan er nog, het witte. veel oudere huis is verdwenen, rechts heb je nu de A28 en een oprit naar die snelweg:

Art de Nord had tientallen werken van de mij volslagen onbekende Roelf Jansema, duidelijk een leerling van Jan van der Zee. De galeriehoudster vertelde, dat de weduwe van Jansema haar een keuze had laten maken uit een hele voorraad schilderijen, die zij nog op zolder had staan. Jansema ging in het abstraheren niet zo ver als zijn leermeester, maar sommige havengezichten hebben al wel een bijna grafische kwaliteit:

– Delfzijl (1963):

– Termunten (1982):

Een kerkinterieur van treffende werking

Weliswaar, zegt mijn Kunstreisboek voor Nederland (1969), hebben opeenvolgende restauraties weinig goed gedaan aan de hervormde kerk van Stedum. Maar: “Als massa zowel als inwendig, ook om de rijke inrichting, is het gebouw toch van treffende werking”.

Van de zomer kwam ik erlangs. Vaag wist ik nog van die rijke inrichting, maar om naar binnen te kunnen moest je de sleutel ophalen bij een particulier adres, en daar zag ik vanaf. Ten onrechte! Want de inrichting is zeer de moeite waard. Zo staat er een marmeren praalgraf voor Adriaan Clant uit 1672, dat gemaakt is door Rombout Verhulst, dezelfde beeldhouwer die ook het praalgraf in de kerk van Midwolde produceerde.  Zo staan er schilderingen uit de vijftiende eeuw van musicerende engelen, strijdende ridders en fabeldieren op de gewelven, schilderingen waarvan de opmaak aan illuminaties uit dezelfde periode doet denken. En zo is er een rijk van houtsnijwerk voorziene orgelkas uit 1788, met een pracht van een wildeman.

De volgende keer haal ik die sleutel wel op, nu ik de fotoserie van Groenling gezien heb.

Bovenlichten met snijramen

Zoals beloofd. Het gaat nog maar om een klein deel van de hele verzameling.

– Bedum, Boterdiep:

– Eenrum:

– Finsterwolde:

– Groningen, Noorderhaven:

– Middelstum:

– Midwolda:

– Onderdendam:

– Oostwold (Oldambt):

– Roderwolde:

– Stedum:

– Uskwerd:

– Wagenborgen:

Website (met pagina over stijlperioden)

Maskerade – Cor Heintjes bij ‘Kunst in de Kop’

Deze Narcissus is weer eens wat anders dan die van Caravaggio. Hij meet 80 bij 140 centimeter en moet 2750 euro opbrengen. Er hing al een groene sticker bij, ten teken dat iemand er een optie op nam. Ook verder verkocht het werk dat momenteel in Kunst in de Kop hangt, vrij goed. Tenminste, op vijf lijsten zaten al oranje stickers. Een record voor deze galerie, die op haar huidige, zeer ruime lokatie bij de Oosterbrug veel meer bezoek trekt dan aan de Meeuwerderweg.

Het geëxposeerde werk, intussen, is van Cor Heintjes, een gepensioneerde leraar tekenen uit Drachten. Heintjes doorliep de Koninklijke Academie in Den Haag, maar heeft jarenlang niet geëxposeerd, en op de tentoonstelling in Groningen is dan ook louter nieuw werk te zien, dat hij vanaf 2002 produceerde. In veel van dat werk zit iets magisch-realistisch. Sommige mensen vinden het ook wat griezelig, of onrustbarend, en durven er nauwelijks naar te kijken. Ik voor mij vond Heintjes’ werk wel intrigerend. Je raakt er niet gauw op uitgekeken, denk ik, als het bij je aan de muur hangt.

Kunst in de Kop, Trompsingel 21, nog tot en met 23 maart, geopend vrijdag tot en met zondagmidsdag van 13.00 tot 17.00 uur.

‘Hare blasbalch en is niet dicht’

De kerel in zijn ondergoed en met de pausenmuts op zijn hoofd heeft zijn bril af bij het repareren van een blaasbalg. Een uil in de nis achter hem, een hond onder de tafel. Het kan haast niet anders dan dat er een politiek-religieuze boodschap in zit. Maar welke?

Zeer intrigerend schilderij. Bevindt zich in het Museum voor Schone Kunsten in Doornik. Nooit eerder een plaatje van gezien.

Harma Heikens in NP3

Harma Heikens in galerie NP3 aan de Hofstraat – een besprekinkje staat hier.

Onwaarschijnlijke paarden van Troje

Bij een verhaal over klassieke retorica plaatste de UK deze week deze pica van Tiepolo uit de achttiende eeuw. Een gevangen genomen belegeraar heeft de Trojanen diets gemaakt dat het kolossale paard dat achterbleef een offer aan de godin Athene is, en met zijn allen doen ze hun best om het binnen de muren van hun stad te slepen. Tiepolo heeft daarbij vooral de begeerte der Trojanen in beeld willen brengen. Het duwen en sjorren gebeurt nogal fanatiek, zelfs de vrouwen doen eraan mee.

Tiepolo’s schilderij, dat ik niet kende, deed me sterk denken aan een ouder werk, dat een anonieme Antwerpse meester, mogelijk Gilles van Valckenborch, rond 1620 maakte:

Hier zijn we al een eind verder in het verhaal en komen de verstopte soldaten ’s nachts uit het holle paard, om de wachten te overrompelen en de poort van de stad open te zetten.

Misschien heeft Tiepolo dat oudere schilderij gezien. In elk geval komen de paarden overeen in die zin, dat het nogal onwaarschijnlijk lijkt dat ze zoveel soldaten zouden kunnen bevatten. Bij het Paard van Troje stelde ik me ook altijd iets veel groters en primitievers voor. Hoewel overrompelingen van steden door kleine, binnengesmokkelde detachementen wel degelijk voorkwamen, denk maar aan het turfschip van Breda.

Martinitorenliefde

Dusdanig groot is de liefde van Groningers voor hun Olle Grieze, dat ze hem in allerlei materialen nabouwen. Zoals in:

– borduurgaren:

– golfkarton:

– keramiek:

– en  zilver:

Favorietste Groninger Flickr-foto’s van 2007

Dit jaar heb ik alle Flickr-foto’s met de tag Groningen die me aanspraken gebookmarked. En vandaag heb ik het mapje bookmarks eens gewied. Er bleven in drie categorieën – mensen, stadsgezichten en landschappen – al met al 26 foto’s over, waaruit ik de volgende, strikt persoonlijke top 10 koos:

Fleuriste de Groninge – van vermoedelijk de Viêtnamese studente hthg1983. “Not a good shot”, zei ze zelf over haar prachtig uitgelichte bloemiste. Een veel te bescheiden uitspraak, die terecht luidkeels bestreden werd door de besprekers van de foto:

Meisjespijn van Kokjebalder – foto gemaakt bij de uitreiking van de Meisjespijn, de superdikke dichtbundel van Karel ten Haaf in het Viaduct. De lichtval, de oplichtende bierflesjes, de zwevende tabaksrook en de serieus luisterende houding van het meisje roepen een heel stemmig sfeertje op:

Groningen stay 2003 van het Poolse stel wetenschappers JAiYo, dat in het Franse Montpellier woont. De foto is pas dit jaar op Flickr gepost. Daarom zonder meer het beste stadsgezicht van 2007. Het gaat om de Vismarkt, genomen vanaf de eerste etage van de winkel op de korte oostkant:

Reitdiep bij Dorkwerd van lust4light – de allermooiste rijpfoto die ik zag.

Mike modern noten schieten van Rutilus, gepost vlak na Pasen – dit is anders wat als neuten schaiten. Foto en commentaar roepen gemengde gevoelens op.

Avondgezicht stationsgebied van ??? (Helaas corrupt genoteerd en de naam niet terug kunnen vinden)

Regenboog in het stationsgebied – The Wolf – hier al eens besproken.

Homeless clown Di Mitri door JvAlph; de clown voor de OB in de Oude Boteringestraat, die ik ook al eens kiekte.

Knotwilgen in Stedum van de Australische Joaninha. Zij fietste toevallig langs dit pad met hele enge bomen.

Martinitoren zonder Stad ?? van Rik ter Horst Foto gemaakt met 1500 mm lens over zo’n 8 kilometer afstand, waardoor het lijkt alsof de Martinitoren op het platteland in een bos staat.

Scheuvelende uilen

Een van mijn favoriete genreschilders uit de zeventiende eeuw, Adriaen van de Venne, maakte deze gravure van een scheuvelend uilenstel.

Het is natuurlijk erg ongerijmd. Uilen horen ’s nachts te vliegen en niet overdag te schaatsen. Maar in hun ongerijmdheid horen ze bij elkaar. “Hoe passen wij bijeen”, staat er dan ook als motto boven de afbeelding. ‘Op elk potje past een dekseltje’, zouden we ook kunnen zeggen.

Om het motto nog wat verder te demonstreren heeft Van de Venne het mannetje een touw in de snavel gegeven, waarmee het zijn vrouwtje voorttrekt, vrij naar een usance bij het ijsvermaak van destijds. Beide uilen hebben bovendien een muis op hun kleren hangen. Dat lijkt een appeltje voor de dorst, maar de vrouw draagt de muis op de manier zoals de Orde van het Gulden Vlies gedragen werd. Bovendien is de kap die zij op het hoofd heeft nogal ouderwets, in de tijd dat Van de Venne meester is.

Of de gravure gemaakt werd naar een polychroom schilderij is onbekend. Maar het Statens Museum in Kopenhagen heeft wel een iets anders gecomponeerde en getitelde grisaille van Van de Vennes’ hand, waarop het mannetje nog over een bril beschikt:

The Dutch Guittar-man

Volgens het British Museum is dit prentje gemaakt naar een schilderij van de Antwerps/Brusselse genreschilder David Teniers de jongere (1610 – 1690). Maar in de catalogus uit 1991 van diens werk door Margret Klinge, indertijd tamelijk goedkoop gekocht bij De Slegte, tref ik het schilderij niet aan. En ook noemt Grosvenor Prints, die het prentje momenteel voor 90 pond aanbiedt (als nr. 70 op deze lijst), de naam Teniers helemaal niet. Dus vanwaar dan de verwijzing?

De eigentijdse titel is natuurlijk sowieso fout. Dezen Hollander stemt niet zozeer een gitaar als wel een luit. Ook daarom was ik benieuwd naar het oorspronkelijke werk. Eigenlijk zou iemand met verstand van zaken het schilderij weer eens naar de prent moeten vervaardigen. Ik weet wel, dat is kitsch en zou niet moeten mogen, maar volgens mij levert het wel iets op dat het aanzien alleszins waard is. Misschien kan het ook met fotoshop.

Sint Maarten onthoofdt bedelaar

Groenling had laatst een foto van deze Sint Maarten, een ornament aan het Hulbe-Haus, Mönckebergstrasse 21 in Hamburg. Het heeft er veel van weg dat de heilige hier een beetje met zijn zwaard uitschoot en de arme bedelaar een kopje kleiner maakte toen hij deze uit zijn volkomen goedertierenheid en erbarmen des harten de helft van zijn mantel wilde geven. En o gruwel, hij glimlacht er ook nog om. O o o. Foei toch. Gelukkig dat hij tot inkeer kwam en dat zwaard afzwoer.

Het is dat het pand niet zo oud is, als je op basis van deze ene foto misschien zou denken. Het gaat om een proeve van neo-renaissance (Hollandse ook nog) door de architect Henri Grell uit 1911. Maar stel dat het pand en het ornament wel stokoud waren. Je zou dan toch bijna gaan denken dat er naast de officiële, politiek-correcte Sint Maartenslegende nog een andere, apocrieve, onderdrukte bestond. Wat dit voor consequenties zou hebben voor al die arme kindertjes aan de deur, dat zetten we maar even van ons af. Brrrr.

Een surrealistische vriendschap

Dick Leutscher, een soort culturele pinchhitter in Groningen, toont hier een collage van Theo van Baaren (1912-1989). Volgens Leutscher begon Van Baaren met die vorm van beeldende kunst in 1939, “toen niemand er nog aan deed”.

Van Baaren was surrealist, ook in zijn literaire werk. Ergens eind jaren vijftig moeten hij en zijn vrouw bevriend zijn geraakt met Willem Frederik Hermans, die niet alleen een collega was aan de Groninger universiteit, maar ook collages maakte en enkele surrealistische romans schreef zoals ‘ De God Denkbaar Denkbaar De God’. Volgens Leutscher kwamen ze elkaar ’s avonds wel tegen bij de Noordelijke Gemeenschap van Kunstenaars, “waar half intellectueel Groningen lid van was”. Die club kwam bijeen in een bovenzaal van Koos Kerstholt aan de Vismarkt. “Daar kwam echt iedereen hoor.”

Leutscher zegt dat het vertrek van Hermans uit Groningen (1973) geen rol speelde in de verwijdering die geconstateerd is. Eind jaren zeventig, na de vernietigende aanval van Hermans op Kees Buddingh, trad er pas enige verkoeling op in de vriendschap tussen de Van Baarens en WFH. Volgens Leutscher is er geen ruzie geweest. “Van Baaren en zijn vrouw lieten het nooit op een conflict aankomen. Zij waren niet conflictminded, maar zij hebben die doodklap niet leuk gevonden.”

Zelfs nadien kregen de Van Baarens altijd meteen een exemplaar met een opdracht, als er een nieuw boek van Hermans uitkwam.

Meer over Van Baaren

Het maakbare land

Adriaan Geuze van het Rotterdamse bureau West 8 is een befaamd landschapsarchitect, en als zodanig bovendien hoogleraar in Harvard. Ook hier in Groningen laat hij zijn sporen na, want op het Zernike-terrein wordt momenteel driftig gewerkt aan een lommerrijk wetenschapspark, waarbinnen elk nieuw gebouw een geheel eigen karakter heeft. Onlangs kwam NRC.Next bij Geuze langs om de krant van de dag te bespreken. “Ik ben in paniek”, zegt Geuze in het resulterende filmpje. “Het is hier oorlog. Zuid-Holland is een soort Los Angeles geworden en je komt er niet meer uit”: