Gezichtsbepalend bedrijf

Van de bijna failliete winkelketen Perry Sport wordt gezegd dat het zo’n oud bedrijf is. Het is zo oud dat ik er zelfs een mapje met plaatjes van heb, want reclame maken konden ze.

Zo hing er voor de oorlog op de hoek van de Herestraat en de Carolieweg, daar waar je nu de HEMA vindt, een winkel van Perry & Co:

– met een enorme muurreclame van een koetsier op de bok met achter zich grote koffers. Reiskoffers van Perry:

Dezelfde beeltenis stond wat minder geraffineerd als advertentie in kranten, zoals Het Vaderland van 1931:

Of het Algemeen Handelsblad van 1925, hier met poging tot inkleuring mijnerzijds

Heb die poging niet doorgezet omdat ik onzeker was over de kleuren die ik in het vervolg zou moeten kiezen.

Zag nog nooit een kleurenversie van deze reclame, maar zou dat wel graag willen. Misschien zit het ontwerp nog bij Perry in het bedrijfsarchief. Hoop maar dat het een goede bestemming vindt, want het was een gezichtsbepalend bedrijf.

Automaatfototentoonstelling

Was vanmiddag op bezoek bij een 95-jarige nicht van mijn vader, om haar wat oude familiefoto’s te laten zien. Hoorde van haar ook dingen die ik niet wist of die ik vergeten was. Zelf liet ze haar eigen familiefoto’s zien. Voor de jaren tot ongeveer 1930 bleken die nagenoeg gelijk aan de foto’s die ik via mijn ouders erfde van mijn grootmoeder. Blijkbaar bestond er vrij veel uitwisseling van foto’s – mede door de lagere stuksprijs als men meer afnam, bestelde men een stapeltje, om ze uit te delen aan familie.

In een oud album van mijn vaders nicht zit deze pagina met automaatfoto’s die in de jaren 1910, 1920 gemaakt zijn aan de Visschersdijk te Winschoten en in de Brugstraat, de Guldenstraat en de Zwanestraat in Groningen:

Noch voor mijn vaders nicht, noch voor mezelf zitten er bekende gezichten bij, het lijkt wel op een at random verzameling. Maar of er met onbekenden werd uitgewisseld?

Zulke relatief goedkope, destijds erg populaire fotootjes zijn kenmerkend voor die periode. Ze maken ook mooi duidelijk dat de massa uit individuen bestaat, dat ieder mens er één is. Ik zou wel eens een schoenendoosachtige, matzwart geschilderde zaal helemaal volgehangen willen zien met zulke foto’s, per stuk opgeblazen tot ongeveer A4 (wat volgens mij goed kan). Ik vermoed dat dat een heel sterk effect geeft. Ze bij elkaar krijgen hoeft volgens mij ook geen al te groot probleem te zijn.

Twee briefhoofden van Henri Rots

Jaren 20, nog naadloos aansluitend bij de Amsterdamse School:

Jaren 30. Eigenlijk was de letter waarin hij zijn naam goot nogal retro:

Het aardige is natuurlijk het miniatuurtje van zijn pand aan de Westerhaven. Vergeleken bij de gelinkte Beeldbankfoto lijken de kleuren wel wat overdadig. Zelf bewoonde hij met zijn gezin de bovenwoning, waar hij kantoor aan huis hield:

Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 1948 (archief architect Henri Rots) inv.nr. 13: Voorbeelden van briefpapier etc.

Nogmaals de toegangspoort van de Geref. Bewaarschool

Heb vanochtend wat dossiers doorgenomen over de Kleuterschool aan de Zwarteweg. Op een ‘blauwdruk van architect Henri Rots, waarvan ik de kleuren omkeerde, ziet de voorgevel er zo uit:

Ik had hem bijna over het hoofd gezien, maar er bleek ook een nogal klein uitgevallen blauwdrukje te zijn van de verdwenen schoolpoort, die eveneens een ontwerp blijkt van Henri Rots (november 1927). Helaas zijn de lijnen hiervan niet zo scherp:

Maar er is nu wel een vergelijking mogelijk met de foto van Robert Scheltens uit 1972/1973:

De krullen en golven in de poortomlijsting stonden niet op de blauwdruk en vormden in 1927 een invulling door de maker, de “electrische smederij” S. van der Veen, Moesstraat 14 en 14a. Terwijl in Rots z’n ontwerp de school nog Bewaarschool heette, werd daar later in het poortopschrift Kleuterschool van gemaakt. De hekdeuren droegen in 1927 nog geen pinnen, en de vrij gemakkelijk doorklimbare ruimte tussen hekdeuren en poortomlijsting was nog geheel en al open. Al met al deed het oorspronkelijke ontwerp lang niet zo concentratiekampachtig aan, als de constellatie die Robert Scheltens in 1972/1973 vastlegde.

Naar ik vermoed, werd de poort destijds, in samenhang met een groter besef van de shoah, een doorn in het oog. Het vervangende hek blijkt namelijk al van 1976, toen de kleuterschool nog bestond. Er was dus geen andere gebruiker die om een andere entree vroeg. Van de drie elementen waaruit het nieuwe hek bestond, bleef overigens alleen het middelste bewaard:

Bronnen: RHC Groninger Archieven 2537-14984 (bouwdossier) en 1841-670 (schoolonderhoudsdossier). Met dank aan Peter Riem.

Toonaangevend meubelbedrijf stad krijgt hommage in Veenkoloniaal Museum

Vanmiddag is in het Veenkoloniaal Museum te Veendam de tentoonstelling over de meubelfabriek ‘Nederland’ van Jacob Huizinga opengegaan. Die onderneming, zo’n honderd jaar geleden zeer gerenommeerd en zelfs landelijk toonaangevend, was gevestigd in de stad Groningen, en bood aan zo’n honderd mensen werk.

Het was knap druk, drukker dan anders bij openingen in het Veenkoloniaal Museum, hoorde ik. Mogelijk kwam dat mede door de vele particuliere bruikleengevers die een stukje Huizinga aan de tentoonstelling hadden bijgedragen:

Vanaf een ouwe prentbriefkaart bleek een complete toonzaal van Huizinga nagebouwd te zijn:

Detail van de toonzaal – vind het Jugendstil theelichtje van mijn oma toch mooier dan deze koperen:

Hoewel Huizinga liever wat moderners maakte, leverde hij naar ieders smaak. Zo staan er buffetjes met veel tierelantijntjes:

Wat minder tierelantijntjes:

En met vrij weinig poespas, bijna zakelijk zeg maar:

De liefde Gods zit ‘m in het detail – snijwerk van vogels en kastanjebladeren:

Andere vogels en kastanjebladeren:

Duiven:

Een apart zaaltje is gewijd aan los, ruimtelijk werk van Huizinga’s meester-schrijnwerker Willem Haver. Een kikker van diens hand:

Naast een haan die me doet denken aan de hanen van Theo van Hoytema:

En een vrouw die een boek zit te lezen:

Website over Huizinga’s meubelfabriek.

De klare lijn in een VVV-krant

Waarschijnlijk vlak voor de Eerste Wereldoorlog verscheen een VVV-krant met deze kop:

Links een stoomschip:

Rechts een stoomtrein:

Middelen van vervoer waarmee men Groningen bereikte.

Van de hand van dezelfde tekenaar zijn verder wat gebouwen in advertenties. Zoals een bekende fietsenfabriek aan de Hereweg:

En koffiebrander en theepakker Tiktak aan het Damsterdiep.

Beide bedrijven zijn tamelijk overdreven voorgesteld, maar dat was (en is) zo de gewoonte in de reclame.

Verder de heren- en kinderkledingzaak van L. de Vries Hzn. aan het begin van de Brugstraat – met de pauwen bovenaan de voorgevel:

Maker van de tekeningen was een E. Schlette, die in 1907 ook de tekeningen leverde voor de nieuwe kop van het Zondagsblad van het Nieuwsblad van het Noorden, een kop die vooral de rust moest uitstralen die nodig was voor ongestoorde krantenlectuur alsmede kalme overdenking van het gelezene:

Uitsnede met rechts de symbolen voor kunst en nijverheid, “de hoofdbronnen onzer volkswelvaart”:

Bron van de VVV-krant: RHC Groninger Archieven, Toegang 1774 (documentatie bedrijven etc.) inv.nr. 2838.1 (Vreemdelingenverkeer).

Terug naar het depot: de romantische Van Mesdags en Van Houtens

Dat de doopsgezinde koopliedenfamilies Van Mesdag en Van Houten allang tot het artistieke geneigd waren voordat nazaten zich als full time kunstschilders vestigden, wordt aangetoond door enkele stukjes uit hun familiearchief. Die stukjes tonen ook nog een romantische inslag, terwijl de latere schilders zich juist bekenden tot het impressionisme.

Memoriestuk gemaakt van het haar van Martha Hermine van Houten en Martha van Houten-Scheltens. De eerste overleed in 1859 op zestienjarige leeftijd, de tweede in 1862 toen ze 77 jaar oud was:

Eenzelfde stuk, maar dan uit 1876 ter nagedachtenis van de toen overleden Anna van Mesdag-Reinders (1823-1876) en haar dochter Saakje van Mesdag (1862-1864):

Destijds was het  bewaren van haarlokken om affectieve redenen nog vrij gewoon. De Van Mesdags en Van Houtens deden er ook nog wat mee, maar vermoedelijk waren ze hierin ook niet uniek.

Van Martha van Houten-Scheltens zijn er bovendien twee schilderijtjes bewaard gebleven, waarvan dit met een kerkje en een eenzame wandelaar bij helder maanlicht er een is:

Van Gilles van Mesdag, de man van Anna Reinders, hebben we nog dit berglandschapje, dat vooral ook door de boom sterk doet denken aan werk van Caspar David Friedrich:

Dit spul heb ik maandag weer naar het depot gebracht – het definitieve einde van de Eerelman-expositie, waarbij o.a. de artistieke voorkeuren van de Groninger elite in kaart werden gebracht.