‘Een aardig kermislied, tot lof van Wedde’

In de pamflettenverzameling van voorheen het Rijksarchief Groningen, die nog geen digitale toegang heeft en daarom gemakkelijk over het hoofd te zien is, vond ik vandaag een loflied op de kermis van Wedde. De archiefmedewerker die het tamelijk onooglijke stuk indertijd beschreef (Lonsain?) dateerde het op ca. 1700. Het staat op de achterzijde van een liedvel, dat op de voorkant een loflied op “toebak” heeft. Beide zijden van het vel vermelden onderaan ene I. Hendriksz als drukker. Als “voys” of melodie gaf hij het lied van Maurits Langbeen aan.

Die I. Hendriksz zal, afgaande op de STCN, Jan Hendriksz zijn geweest, actief te Amsterdam van 1702 tot 1727. Hij gaf wel meer populair drukwerk uit, waaronder nog een ander kermislied. Volgens de Liederenbank echter, maakte het loflied op de kermis van Wedde ook deel uit van de bundel De vrolyke kramer, met Kleyn Jans playsierig en vermakelyk marsdragend hondje. Het oudste exemplaar van dit populaire liedboekje, uit 1721, bevindt zich in de British Library in Londen. De Koninklijke Bibliotheek in Den Haag heeft een elfde druk uit ca. 1780, die zich ook in de DBNL bevindt. maar waarin helaas het loflied op de kermis van Wedde ontbreekt.

Een datering van dit lied op het eerste kwart van de 18e eeuw lijkt me echter wel veilig. In elk geval viel via de Liederenbank ook de melodie te achterhalen. De “voys” van Maurits Langbeen, meer bekend als Joris Langbeen, komt namelijk met zeven meldingen in de Liederenbank voor. Voor dit wijsje zie vooral hier.

Tot zover de toelichting, nu laat ik de integrale tekst van het loflied volgen, met eronder, in volgorde van de coupletten, een aantal woordverklaringen:

Goede morgen buer-meysje,
Wel waer soo vroeg na toe?
Al met u poesel vleysje
Wil je mee hoe vraegje so?
Hey sa dat gaet na Wedde Wedde Wed
t’Avond kom ik niet op bedde bedde bed
Fal la la, di da da, fal la la, di da da,
Falder la la la.

Men ziet nu kermis houwen
In ’t Westerwolse Land
Van kinders, man en vrouwen
’t is yeder wel bekent
Hy sa dat gaet na Wedde Wedde Wed
t’Avond kom ik niet op bedde bedde bed
Fal la la, di da da, fa Etc.

Ey ziet hoe dat se lopen
Na Wed met groot pleyzier
Om een kermis koek te kopen
Of een glaesje suyver bier
wilje mee na Wedde Wedde Wed
T avond kom ik niet op bedde bedde bed Etc.

By duysende van menschen
komen van alle kant
Die na de kermis wenschen
In ’t Westerwolse Land
En de markt komt tweemael in ’t jaer
Zy volgen soetjes na malkaer
Hier tot Wed, Wedde Wedde Wed
Hier tot Wed, Wedde Wedde Wed
’t Avond koom ik niet op bed.

Uyt Oud en Nieuwe Schansen
komt hier een groot gewoel
‘k Zag laest twee meysjes dansen
Te samen voor de fioel
En de een die viel de rok van ’t gat
Den ander was dronken en sat
Hier tot Wed, Wedde Wedde Wed
Hier tot Wed, Wedde Wedde Wed
’t Avond koom ik niet te bed.

Hoord wat ik sal verhalen
Al van twee meysjes jent
De eene waer uyt Westphalen
De aer uyt ’t Landschap Drent
En zy gingen na Wed en namen haer versoek
Lieten haer soenen voor een koek
Fal la la, di da da, sa Etc.

Veel luyden met behagen
Van Benningwolde hoord aen
Den eene op de Wagen
En de ander die komt gaen
Sy roepe dat gaet na Wedde Wedde Wed
Tavond kom ik niet te bedde bedde bed
Fal la la, di da da, Etc.

O Wed ik moet u prijsen
Gy zijt so wijd vermaert
En ook veel eer bewijsen
Hier is veel volk vergaert
Den eene koopt een karten of teen
den ander koopt een paert of een zwijn
Fal la la, di da da Etc.

Spinwielen en wastobben
Die zijn hier ook te koop
Luywagens om te schrobben
Sa jonge luyden loop
Een ander roept: koop noten of koek
Meysjes houd op u schorteldoek
Fal la la, di da da, Etc.

Hier lopen ook veel smousen
Met brillen, kam en lak
En velinks met de kousen
Om beenen, toon en hak,
Wie tast er om een oortje of duyt
Een hen of een haen of een gansje of een fluyt
Ja altijd heb je wat, ja altijt heb je wat
Voor een duyt een hond of een kat.

Een oud wijf zonder schromen
Van honderd sestien jaer
Is hier te markt gekomen
Al met een Drentse kaer
’t Was tussen Blehamster meulen en Winschoot
Daer vielse van boven in de sloot
Haer billen waren nat
Haer billen waeren nat
Als een versopen kat,

Men ziet de jongmans lopen,
Met meysjes aen haer zy
Om een kermis te koopen
Elk is van herten bly
En men danst en men springt tot Wedde Wedde Wed
T avond koom ik niet op bedde bedde bed
Fal la la, di da da, fal la la, di da da
Falder la la la.

Woordverklaringen:
poesel vleysje – zachte meisjeshuid
Benningwolde – Bellingwolde
jent – vgl. jenteg – slank, los, vlug en handig
komt gaen – komt aanlopen
karten – kaart?
teen – tyn of tiene, een vat voor melk of karnemelk
smousen – Duitse joden
lak – zegellak
velinks – Westfalers (met de indertijd bekende Westfaalse hosen)
oortje en duyt – kleingeld
Om een kermis te koopen – bedoeld zal zijn de kermiskoek (waar eerder al sprake van was).

Het repertoire van Eije Wijkstra & Dirk Tabak

Eije Wijkstra en Dirk Tabak waren trekharmonicaspelers die in de jaren twintig gezamenlijk de kermissen en jaarmarkten van de Friese Wouden en het Westerkwartier afgingen. Maar minder bekend om hun muzikale kwaliteiten, dan vanwege moord en doodslag.

Gerrit van der Valle maakte ze mee en vertelt over ze in deze mooie opname uit 1983 van Onder de Groene Linde. Soms dikt hij dingen aan, zoals in de passage over Wijkstra als scherpschutter. En wat hij vertelt over de Drachtster moord door Tabak, lijkt ook niet helemaal juist. Maar hij is wel een van de weinige betrouwbare bronnen als je iets te weten wilt komen over het repertoire van Wijkstra & Tabak.

Dat repertoire wordt nogal eens opgehemeld. Zo zou Wijkstra vanaf blad stukken van klassieke componisten hebben gespeeld. Wat onjuist is – pas in de gevangenis leerde Wijkstra zich het lezen van notenschrift aan. Ook Van der Valle zegt, dat Wijkstra & Tabak, toen ze nog op vrije voeten waren, geen noot konden lezen. “Ze speelden het allemaal uit de kop en deden dat louter op gevoel”.

Het repertoire van de heren valt ook een beetje tegen.  “Ze speelden en zongen alle liedjes die toen in waren”, aldus Van der Valle. Met andere woorden – ze vormden het toenmalige equivalent van een Top 40-orkestje. Qua zingen noemt Van der Valle Bij de Muur van het Oude Kerkhof, een hit van Willy Derby. Qua dansen herinnert hij zich  polka, wals en uiteraard de valeta. Helemaal niet zo bijzonder dus eigenlijk. Eerder nogal algemeen en dertien in een dozijn.