Lauwersoog – uw naam is leugen

Over het geven van namen aan straten etcetera wordt vaak wat denigrerend gedaan. Er zijn immers  veel belangrijker zaken in de wereld, Dat is ook zo. Maar dat men desondanks zulke geografische namen met zorg moet kiezen, blijkt maar weer uit het voorbeeld van Lauwersoog.

Die naam klopt niet. Het is immers geen Oog, zoals in Rottumeroog of Schiermonnikoog. Want het is geen eiland. Of, dat is het allang niet meer. In 1964, voor de afsluiting van de Lauwerszee, was het dat nog wel. Toen het eiland vaste wal werd, bleek de naam echter ingesleten, en kwam men er niet meer van af.

Niet dat het de bedenker van die naam spijt, overigens.

Op jacht

Komkommerpanter duikt op in de alang-alangvelden bij Enumatil. Getuigen wordt gevraagd het puntorige wezen niet zelf te benaderen, maar onmiddellijk de bevoegde autoriteiten te waarschuwen.

Baltsende futen op het Boterdiep

Deze twee futen speelden vanmiddag heel aardig het spel van aantrekken en afstoten op het Boterdiep tussen Bedum en Onderdendam. Alleen leek het me wat laat in het seizoen voor dit ritueel:

Reigermaal bij de Hoornsedijk

Rondje Gorecht

Monument slachtoffers De Mepsche getorpedeerd

Een schuin liggend paneel van drie vierkante meter, met aan beide kanten informatiepanelen over de vroegere borg Bijma in Faan, en het sodomietenproces van 1731. Achter dit ensemble drie grote rechterzetels die Rudolf de Mepsche van Bijma, de heren van de Ommelanden en de heren van de Stad moesten symboliseren, omdat ze allemaal op hun manier bij dat proces betrokken waren geweest. Het asfalt van de weg ter plaatse vervangen door kinderkopjes ter breedte van de vroegere weg, wat ook verkeersafremmend werkt. Aan de overkant van de weg een hek met de geallieerde wapens van De Mepsche en Alberda of een vooraanzicht van Bijma. En in het weiland daarachter, dus eveneens aan de oostzijde van de weg, verplaatsbare palen die de borgcontouren moesten aangeven.

Dat waren, met nog een parkeerplek verderop, een voetpad en andere rimram, de ingrediënten van het plan ‘Verbeelding Borg Bijma en Sodomieproces’, zoals Landschapsbeheer Groningen, de Streekhistorische vereniging Aeldakerka en de Historische Kring Zuidhorn gezamenlijk opstelden. Het  zou 165.000 euro moeten kosten, waarvan 70.000 al binnen was uit Brussel. De provincie Groningen en de gemeente Grootegast zouden elk nog 35.000 moeten geven, terwijl er bovendien 25.000 uit diverse fondsen werd verwacht.

Op 13 juni stelde B&W van Grootegast zich achter het plan. Koos Bijlsma berichtte vervolgens op 19 juni in het Dagblad van het Noorden dat het ging om een herinneringsmonument “ter ere van de illustere borgheer Rudolf de Mepsche“. Of het met deze tamelijk gekleurde voorstelling van zaken te maken heeft weet ik niet, maar feit is, dat op 26 juni de gemeenteraad van Grootegast weigerde om de gevraagde 35.000 euro bij te dragen. “De Mepsche verdient geen kunstwerk“, kopte de Dagbladsite.

De papieren editie bleek iets genuanceerder en uitgebreider. PvdA-voorman Kor de Wagt had vergeefs geprobeerd om de raad mee te krijgen met het voorstel van B&W. “Natuurlijk gaat het niet om een kunstwerk ter ere van De Mepsche”, aldus De Wagt. “Die man was een schurk.” Maar zelfs met een verlaagd bedrag à 10.000 euro ging de raad niet accoord. Volgens de voorman van de plaatselijke partij voor Veiligheid en Zorg (VZ2000) Ytsen van der Velde kon wel worden volstaan met een informatiebord dat de betekenis van de plek uitlegde. “Zo zijn we ook omgegaan met wat IJje Wijkstra heeft gedaan.”

Ik moet zeggen dat ik het wel met Van der Velde eens kan zijn, zij het om andere reden. Want op het voorgestelde monument is best wat aan te merken. Vooral op het hybride karakter ervan. Het wilde immers zowel de in 1860 gesloopte borg Bijma markeren, als herinneren aan het monsterproces. Dat kan je beter uit elkaar trekken, lijkt me. Er is niets tegen het markeren van Bijma, maar daar hebben meerdere jonkers gewoond en als je de slachtoffers van De Mepsche wil herdenken moet je in Zuidhorn zijn. Daar zijn die 21 mannen en jongens aan de wurgpaal gezet, waarna hun lichamen tot pulver werden verbrand.

ACHTERGROND: HET PROCES

Voor wie het sodomietenproces van 1731 niet kent, hier wat achtergrondinformatie. Vanaf ongeveer 1720 stonden in Zuidhorn en omgeving twee jonkers en hun partijen tegenover elkaar. De ene onder leiding van Clant van Hanckema en de ander onder De Mepsche van Faan. In het machtsspel speelden eigenerfden een belangrijke rol. Hoe meer eigenerfden een jonker achter zich wist, en hoe minder er achter zijn opponent stonden, hoe machtiger zo’n jonker was.

Toen in 1731 een golf van sodomieprocessen over het land sloeg, publiceerde Van Byler, de kerspelpredikant van Niekerk, Oldekerk en Faan, een boekje over de zonde van homoseksualiteit. Zijns insziens moesten de autoriteiten Gods rechtvaardige toorn afwenden, opdat het land niet zou delen in de straf van Sodom. Wie precies wie soufleerde is onbekend, maar De Mepsche vond de vrijheid om 21 mannen en jongens te laten executeren op het voorwendsel dat het sodomieten waren.

Tot de slachtoffers behoorden 8 eigenerfden van de tegenpartij Clant. De verhoren stikten van de tegenstrijdigheden. Bekentenissen kwamen tot stand met stokslagen en tortuur. De Ommelander meerderheid keurde de gang van zaken af, maar de Stad hielp De Mepsche die zo zijn gang kon blijven gaan. Al moesten er wel 300 soldaten vanuit de Stad naar Zuidhorn overkomen, voor de ongestoorde voortgang van de executies. Relletjes waren er in de Stad en later ook in Zuidhorn en op ’t Faan. En De Mepsche boekte een pyrrhus-overwinning. Hij kreeg dan wel de macht in het onderkwartier, maar niet voor lang. Zijn zaak stonk, en dat wist iedereen.

DE PLEK

– De boerderij Bijma, ten zuiden van de borgplaats:

– De Bijmalaan tegenover de borgplaats in de richting van Zuidhorn:

– Bosje tegenover de borgplaats, er staat al een bankje:

– De borgplaats van Bijma, zo grondig behandeld dat zelfs micro-reliëf en luchtfoto’s niets meer van de vroegere borg laten zien:

Klein Afghanistan

Anderen, zoals Noorderkiek, krijgen het zomergevoel van bloeiende papavers. Krijn Dijkema fotografeerde ze op een braakliggend veldje aan de Hoofdweg in Slochteren. Daar was ik laatst ook. Ik vond het net Afghanistan. Dat daar in Slochteren zoveel klaprozen op een kluitje staan leek me niet helemaal toe te schrijven aan de vrije natuur:

Sowieso neemt dat rode spul de laatste jaren sterk toe, is mijn indruk. Veertig, vijftig jaar geleden zag je het nauwelijks, Het afnemende gebruik van bestrijdingsmiddelen kan natuurlijk ook wel eens een oorzaak zijn.

Een paar slaapbollen in Onnen:

Graan bij Leens lijkt vroegrijp

Kokjebalder kiekte van de week dit graan bij Leens. Iedereen associeert dat dan met de volle zomer. Maar wat mij verbaast is, dat het al zo ver heen is, dat koren, qua rijpheid. Want voor anderhalve week zag ik bij de Groenedijk onder Slochteren halfwassen graan dat nog helemaal groen was. Zou dat gouden gezicht bij Leens nu komen door het gebruikte graanras of door het droge weer vanaf mei? Is er misschien een agrarisch onderlegd iemand die ons hieromtrent kan voorlichten?

Essen en Onnen

Lageland en Slochteren

Tochtje van ruim 40 kilometer gemaakt langs het Eemskanaal, de Borgsloot en het Slochterdiep met plaatsjes als Ruisscherbrug, Heidenschap, Lageland, Schaaphok en Denemarken. En verder Slochteren, Froombosch, de Groenedijk, Scharmer, Harkstede en Engelbert doorgefietst. Gezien:

– Een Tsjechisch binnenvaartschip op het Eemskanaal:

– Een bijna geheel ingepakt paard bij de Borgsloot. Nee, Christo is hier niet voor de zoveelste keer nageaapt. Ook gaat het niet om het ros van Zorro, dat net als zijn baas incognito moet blijven. Het arme dier heeft staart- en maneneczeem, een overgevoeligheid voor mugjes waardoor hij zijn huid helemaal kapotschuurt. Daarom kreeg hij een paardenpyjama en gezichtsmasker:

– Afgedankt materieel van loonbedrijf Entjes in Schaaphok:

– Hoek Hooilandseweg en Slochterdiep. De bewoner daar heeft frappant veel hoge antennes op zijn erf staan:

– Een jachtlustige markering van een steiger aan het Slochterdiep:

– Een met spullen uit de Emailletijd volgehangen eik naast de Fraeylemaborg. Volgens een bordje gaat het om kunst van Ingrid Onstenk:

– De achterkant van de Fraeylemaborg:

– Landschap bij de Groenedijk:

Twee kanten van de dijk bij Nieuw Statenzijl

Vogelaars op de kwelder bij de kiekkaaste. In een wat meer gevorderd seizoen schijn je te kunnen verdwalen in die alang-alang:

Hoe sterk is de eenzame fietser in de polder:

Een schip met zure appels aan de Zandumerweg

In Gaarkeuken doemde een donkerblauwe band op aan de hemel en die band kwam in mijn richting. Ik zat nog te twijfelen, of ik niet terug zou rijden naar station Grijpskerk, om dan de trein te pakken. Maar ik dacht dat ik er nog wel onderdoor kon fietsen. Daar leek het ook een hele poos op: Westerzand, Oosterzand, de hele Zandumerweg met al zijn bochten ging het goed. In Niekerk begon het lichtjes te spetteren. Ik had er een ruim kerkasiel kunnen genieten, want de torenportaal is daar lekker diep, Maar nee, eigenwijs wezen. Toch maar door naar ’t Faan. En toen kwam het spul alsnog los.