Akelige kroegen in Beerta

Sedert eenige jaren, na de verdubbeling van de belasting op het gedestilleerd , zijn te Beerta in Groningen vele kroegjes ontstaan, waar liet dienstbaar volk zich bijna iederen avond het vermaak verschaft zich voor een dubbeltje dronken te drinken en later bij den weg de rustige burgers op een concert te vergasten, als deze liever slapen dan het ellendig geschreeuw, dat bijna altyd met rusie vergezeld gaat, te hooren.

Nu vraagt men misschien, waarom het wordt toegelaten, dat daar na 10 uur wordt getapt ? Wel – is het antwoord – eenvoudig omdat deze kroeghouders geen patent hebben. Daardoor heeft de politie – al is zij nog zoozeer overtuigd dat daar voor geld wordt getapt – in die huizen geen toegang en moet het dus maar rustig aanzien, dat daar de paria der maatschappij zich ontwikkelt, zoowel in mannen als vrouwen.

Eene dezer kroeghoudsters is reeds door den invloed der actieve ambtenaren onder het regt van patent gekomen, terwijl op den gang der anderen wordt gelet. Eergister werd nog eene vrouw van die soort bekeurd. De rijksambtenaren, bijgestaan door den veldwachter, deden onderzoek in het kamertje van de wed. Lameijer, en, niettegenstaande zij den spiritus nog in tegenwoordigheid der commiezen poogde weg te maken, werd zij toch bekeurd, terwijl de ambtenaren de satisfactie hadden eenige kannen voorloop van brandewijn aan het kantoor van den ontvanger te kunnen bezorgen, waarmede tevens, naar men hoopt, één van die akelige kroegen zal worden opgeruimd.

Bron: Dagblad van Zuidholland en ’s Gravenhage 6 januari 1870.

Commentaar

In principe mocht de politie alleen neringdoenden met een patent controleren. Dat patent was een soort vergunning voor het mogen uitoefenen van een nering, waarvoor de overheid van de ambachtsman of winkelier een som gelds beurde. De besproken kroegjes te Beerta waren geen officiële nering en dus had de politie er niets te zoeken.

Terwijl er van alles aan de hand was. Dat het hier om smokkelkroegen ging, stille knijpen of knippen, vaak gedreven door vrouwen, blijkt allereerst uit het gelegde verband tussen hun ontstaan en de verhoging van de belasting op sterke drank. Net als later Al Capone waren de kroeghoud(st)ers alleen te pakken door de belastingdienst. Die betrapte de weduwe Lameijer op heterdaad met spiritus en kannen voorloop of foezel, typisch smokkelwaar.

Tot ver na de gewone sluitingstijd van 10 uur ’s avonds zaten dienstboden en arbeiders in zulke kroegjes. De krant noemde ze “paria der maatschappij”. Op weg naar huis hielden ze de brave burgerij uit de slaap met hun gezang.

Stro voor het huis en toch naar de stembus

De verzameling leggers van de Winschoter Courant bij de Groninger Archieven begint pas met die van 1873. Toch bestond er al eerder, in 1857, een krant met gelijke titel, waarvan een curieus bericht werd overgenomen door het Residentie-blad dat deze week op Delpher is gezet.

Dat bericht gaat over de gemeenteraadsverkiezing, begin augustus dat jaar, in Finsterwolde. Destijds traden gemeenteraden periodiek voor een gedeelte af, waarna er een verkiezing voor de opengevallen plaatsen kwam. Aan zo’n verkiezing mochten alleen die mannen deelnemen , die een bepaalde minimumsom (census) bijdroegen aan de hoofdelijke omslag. Dat zullen in Finsterwolde vrijwel alle boeren geweest zijn en een bovenlaag van burgerij en middenstand. Bij dit selecte gezelschap waren er zo te zien twee partijen – de (oud)liberalen en de jong-liberalen of radicalen. Welke partij er bovenlag, is niet bekend, maar de verkiezingsstrijd was fel en de oppositie deed er alles aan om haar kandidaten in de raad te krijgen:

o. a. is door haar een zeer bejaarde kiezer, die reeds eenigen tijd bedenkelijk ziek was, naar het gemeentehuis vervoerd en letterlijk naar de stembus gesleept tot verwondering van allen die dit schouwspel zagen, aangezien reeds eenigen tijd voor diens behuizing de weg met stroo was belegd, en men ieder oogenblik zijnen dood tegemoet ziet.

Aardig is dat detail van het stro, dat op de weg was gelegd voor het huis van de doodzieke kiezer. Dat stro temperde het lawaai van de ijzeren wagenwielbanden voor diens huis, zodat de stervende geen last van het geratel ondervond. Desondanks was hij naar de stembus gesleept. Dat gold ook voor een blinde man van 86, al werd die erheen “geleid”. Zoveel moeite deed de oppositie om de verkiezing te winnen, waarmee ze mogelijk een raadsmeerderheid zou krijgen. En toch mislukte de toeleg, want alle drie de zetels gingen naar de afgetreden leden. De oude raad keerde onveranderd terug.

—

Bron: Residente-blad 5 augustus 1857.