Doorvaarttarieven Aduarderzijl

Minimumtarief 30 cent, maar ’s avonds en ’s nachts ƒ 1,30.  De waarman of zijlwaarder kon dus redelijk van zijn avond- en nachtrust genieten.

In 1952 had je blijkbaar nog houtvlotten die het Aduarderdiep opgesleept werden.

De vrijstellingen zullen vastgesteld zijn, om de waarman (nog eens) te behoeden voor een al te grote inhaligheid.

‘De grootste ijmker in het Oldambt’

Nieuwsblad van het Noorden 14 juli 1898.

Met 180 à 200 bijenvolken, minstens, was Jan Doornbos in 1898 de grootste imker van het Oldambt. Hij had het er maar druk mee, er waren dagen dat hij wel eens twintig zwermen in zijn schepkorf moest zien te krijgen. Maar de zwermen waren klein, en dus moest hij volken gaan samenvoegen.

Deze Jan Doornbos was een kleinzoon van de bijenhouder Jan Eisses Doornbos die begin 1879 overleed in Hellum (gemeente Slochteren). Jan junior was in 1864 geboren aan het Achterdiep te Sappemeer, en trouwde in 1890 een bijna tien jaar oudere vrouw. Met haar vestigde hij zich niet lang daarna op een huurboerderij in het Finsterwoldiger deel van Ekamp-Meerland, dat nu praktisch van de aardbodem verdwenen is vanwege de Blauwe Stad. Kinderen kreeg het paar niet, en in 1905 stierf Jans eerste vrouw. Jaren later, in 1913 en 1916, verwekte hij twee dochters bij zijn veel jongere huishoudster, die hij pas naderhand trouwde. Je zou kunnen vermoeden dat hun concubinaat wel wat boze tongen losmaakte, maar het nam niet weg dat Jan Doornbos algemeen vertrouwen genoot: van meerdere lokale en regionale verenigingen was hij jarenlang bestuurslid.

Allereerst betrof dat dus de imkersbond Excelsior, in 1898. In de jaren 1907-1917 was Doornbos bovendien voorzitter van de Nijverheid, zoals de afdeling van de landelijke Bijenhoudersbond in het Oldambt en Westerwolde heette. Deze afdeling telde in 1910 tegen de 100 leden, een aantal dat in 1915 aangegroeid was tot 118, terwijl er in 1917 zo’n 130 werden genoteerd.

Als voorzitter zat Doornbos tevens in de commissie die voor deze imkersclub de collectieve honingverkoop regelde. Dat dit een belangrijke taak was, blijkt wel uit het feit dat het in het uitstekende honingjaar 1910 ging om maar liefst 14.000 kilo. Hoogstwaarschijnlijk is deze honing in Duitsland verkocht, omdat daar de honingprijs wat hoger lag, namelijk op 63 cent de kilo. In totaal moet deze honing dan 8800 gulden hebben opgebracht, gemiddeld 88 gulden per lid, een mooie aanvulling op het inkomen. Daarbij blijft de eigen particuliere verkoop van de leden uiteraard nog buiten beeld.

In 1915 en 1917 was de hoeveelheid honing voor de collectieve verkoop overigens heel wat geringer, respectievelijk 5000 en 6500 kilo. In ruil voor voedersuiker werden zulke voorraden in deze oorlogsjaren opgekocht door de regering en als rijkscontroleur moest Doornbos ervoor zorgen, dat de distributie van die voedersuiker in zijn Oost-Groningse ressort eerlijk verliep. Uit 1926, ten slotte, is er nog een bericht over de afdeling Oldambt van de Bijenhoudersbond, dat de herverkiezing van Doornbos als preses meldt.

Doornbos was dus een soort van super-imker, zowel qua hoeveelheid korven als qua aanzien onder collegae. Toch beschouwde zelfs hij het bijenhouden niet als zijn hoofdberoep, want in akten burgerlijke stand noemt hij zich telkens landbouwer. Ook in boerenkring was hij nog bestuurlijk actief, onder meer als (vice-)voorzitter van de landbouwvereniging Ekamp-Meerland in de jaren twintig en dertig. Voor die club onderhield hij onder meer het contact met de Groninger Maatschappij van Landbouw.

Jan Doornbos overleed in 1945 op 87-jarige leeftijd.

Oude Veenkoloniën waren bijenhoudersgebied bij uitstek in Groningerland

Dat ik de boedelinventaris van Jan Davids Braam vond, kwam door een nieuw ‘trucje’ in de geavanceerde modus van Alle Groningers. Door een procentteken (%) zonder spatie voor een beroepsaanduiding te zetten, krijg je – spelfouten daargelaten – alle akten van de burgerlijke stand waarin dat beroep genoemd wordt. Deze truuk kan je bijvoorbeeld uithalen met bijenhouder, bijker, ijmker, iemker, imker en bijhouder. In totaal krijg je voor die synoniemen dan 94 akten, die als volgt verdeeld zijn over de periode die de Burgerlijke Stand bestrijkt, onder aftrek van de min of meer recente decennia waarvoor een embargo op de akten berust:

Akten Burgerlijke Stand waarin bijenhouder, bijker, ijmker, iemker, imker of bijhouder genoemd wordt als hoofdberoep van een persoon in die akte. Bron: allegroningers.nl .

Vooral in de eerste decennia van de negentiende eeuw, duidden mensen zichzelf of wijlen hun vader nog aan met een dergelijk hoofdberoep. In de tweede helft van de negentiende eeuw viel dat duidelijk terug, waarna er een partieel herstel optrad in de eerste helft van de twintigste eeuw.

Of de grafiek ook werkelijk het voorkomen van professioneel imkerschap weerspiegelt blijft onzeker. Zoals je aan Braam kon zien, gaf men wel eens de voorkeur aan een andere beroepsaanduiding, terwijl het werkelijke hoofdberoep toch bijenhouder was. Je moet er dan ook rekening mee houden dat er veel meer professionele imkers waren, dan in de akten voorkomen. Het is ook nog mogelijk dat de grafiek vooral het beroepsimago weergeeft. Bovendien zijn de cijfers vanaf 1918 gedrukt doordat de geboorte-aangiften voor die periode nog niet in Alle Groningers zitten.

Uiteraard betreffen die 94 akten niet even zovele bijenhouders, omdat ettelijke imkers in meerdere akten voorkomen. In totaal kon ik 56 mannen identificeren die de bijenteelt als hoofdberoep noemden of als imker etc. werden aangeduid. De namen staan in een lijst die ik bij wijze van bijlage onderaan dit stukje heb geplaatst. In enkele gevallen, vooral in de eerste decennia van de negentiende eeuw, droegen die mannen ook familienamen, ontleend aan hun beroep. Zo hadden imkers in Wolfsbarge en Wehe de achternaam Bijker, terwijl een collega uit Warfhuizen Bijman, ook wel Bijma heette en een vakbroeder uit Hoogezand De Bij genoemd werd. In enkele gevallen zie je bovendien imkerdynastieën, waarbij het beroep van vader op zoon overging. Zoiets had ik al geconstateerd bij de familie Braam (Hoogezand e.o), maar het bleek ook ’t geval bij de Potjewijds (Oude Pekela) en de Van Timmerens (Slochteren).

Hiermee zijn al wat plaatsnamen genoemd. Verreweg het interessantst is inderdaad de vraag waar de mannen woonden, die als hoofdberoep bijenhouder opgaven, of ermee werden genoemd. En dan bedoel ik niet de gemeenten, maar de plaatsen waar deze imkers werkelijk woonden. Die woonplaatsen heb ik op een kaartje gemarkeerd:

Vooral in de omgeving van Slochteren, Hoogezand-Sappemeer, Veendam-Wildervank, het oudste deel van Stadskanaal en de beide Pekela’s kwam de beroepsaanduiding veel voor. In het Westerkwartier was het al beduidend minder, terwijl er in Hunsingo, Fivelingo (met uitgezondering van de omgeving Bierum), het Oldambt en Westerwolde maar weinig mannen waren die zich bijenhouder enz. noemden.

Nogmaals, er is een dark number van mannen die het beroep wel uitoefenden, maar de voorkeur aan een andere aanduiding gaven. Toch weerspiegelt het kaartje mijns inziens wel, waar mensen vooral van de bijenteelt konden leven, namelijk in Midden-Groningen en de oude Veenkoloniën. Dit was ook het gebied, dat centraal gelegen was tussen gebieden met verschillende dominante drachtplanten. Zelf kende het veel boekweitteelt, verder konden bijen naar het koolzaad in het Oldambt en de Ommelanden en naar de heide in Drenthe en Westerwolde.

Dat er veel bijen tussen zulke gebieden vervoerd werden, kan je ook zien aan enkele overlijdensakten. Zo stierf Jan Klaassens Bijman uit Warfhuizen in augustus 1824, tijdens de heidebloei, in het Drentse Hoogeveen, terwijl de Hoogeveense bijker Hendrik Smith in juni 1818, tijdens de koolzaadbloei, in Pieterburen overleed. De laatste heb ik overigens niet in onderstaande lijst opgenomen, net zomin als een andere Drent en enkele Friese imkers. Het was me immers louter te doen om de Groningse bijenhouders.

Bijenhouders etc., genoemd in Alle Groningers: