Een arbeidersbudget in Beerta (anno 1893) – I : de inkomsten

Verdiensten van een losse landarbeider, zijn vrouw en hun oudste, twaalfjarige kind gedurende een jaar van 1 januari tot en met 31 december.

De man:

Tot half maart zat de man dus in de werkverschaffing te keienkloppen, wat het minste weekloon van het hele jaar in de huishoudkas bracht. Daarna liepen de verdiensten in ruim drie en een halve maand veldarbeid wat op. Pas echt goed werden ze in juli en augustus met het korenzichten en – in mindere mate – het koreninhalen. Waarna ze weer gedurig verminderden in het najaar met veldarbeid. Als half december de boeren geen losse arbeiders meer nodig hadden, riep opnieuw de werkverschaffing, tenminste als er niets gespaard was, zoals meestal.

De vrouw werd alleen buitenshuis ingeschakeld bij het wieden in het voorjaar, het schoven binden en het koren inhalen in de oogsttijd, en het aardappelkrabben in het najaar. Een vrouw verdiende ongeveer tweederde van wat een man in dezelfde periode verdiende:

Hun oudste kind zou alleen in het voorjaar wat beuren, met wieden. Diens verdiensten per week lagen nog weer een stuk lager:

Recapitulatie van het totale gezinsinkomen:

Van het gezinsinkomen kwam 76 % dus van de man en 19 % van de vrouw, terwijl dat ene kind voor 5 % zorgde, wat niet veel, maar toch een slok op de borrel was,

Dit gezinsinkomen was echter wel een soort van gangbaar minimum. Met bepaalde seizoenswerkzaamheden, vaak aangenomen werk elders, kon de man meer verdienen:

Vooral het turfgraven (hoogveen) of het baggelen (laagveen) in het voorjaar genereerde extra inkomsten. Qua verdiensten kon alleen het korenzichten in het Oldambtster oogstseizoen hieraan tippen. Het grasmaaien in Friesland bracht ook bijna dubbel zoveel op als veldarbeid thuis, Maar voor zowel het turfgraven als het grasmaaien gold, dat er reis- en verblijfskosten voor gemaakt moesten worden. Wie, ten slotte, in het eigen of een naburig dorp in het najaar bij een dorsploeg van een stoomdorsmachine terecht kon, mocht zich gelukkig prijzen, want ook dat bracht bijna dubbel zoveel op als het meer gangbare werk.

Ging een los arbeider uit Beerta zowel turfgraven, grasmaaien, en stoomdorsen, dan verdiende hij ƒ 123,65 extra vergeleken bij normaal boerenwerk, zodat het totale gezinsinkomen ƒ 426,90 werd. De bandbreedte van het gezinsinkomen was in dit geval dus 303 tot 427 gulden.

Een vaste arbeider verdiende minder dan een losse, en wel ongeveer ƒ 308 per jaar met zijn vrouw en oudste kind. Maar een vaste arbeider genoot vaak voordeeltjes in natura, zoals gratis huisvesting of het gras van bermen en wallen etc. Daar stond wel tegenover dat hij ook vaak voor extra karweitjes bij zijn boer  beschikbaar moest zijn. Maar hij hoefde ’s winters ook nooit in de werkverschaffing keien te gaan kloppen.

Bron: De nieuwe tijd; onafhankelijk sociaal-democratisch weekblad, 4 maart 1893 (in een bericht overgenomen uit De Amsterdammer).

Wordt nog vervolgd met de uitgaven.

Schoolverzuim en kinderarbeid in Finsterwolde

’s Winters was het schoolverzuim het laagst in de drie lagere scholen van de gemeente Finsterwolde, anno 1890. In het voorjaar liep het al iets op, en in de zomer was het ’t grootst, gevolgd door het najaar: de seizoenen dat er in deze akkerbouwomgeving het meest te doen viel. Bijna voortdurend was het schoolverzuim in het hoofddorp met zijn brede middenstand kleiner dan in de buitendorpen, waar het in de zomer opliep tot bijna een derde van alle kinderen.

De cijfers voor het grafiekje komen van het gemeentebestuur en zijn gepubliceerd door de Vragen des Tijds van 1891 (pag. 139). Dat progressief-liberale jaarboek gaf er ook nog een toelichting op:

“In deze gemeente bestaat eene verordening ter bevordering van getrouw schoolbezoek, waarbij het is verboden kinderen beneden de 12 jaar tuin- of veldarbeid te laten verrichten, of tot huiselijken arbeid of persoonlijke diensten te bezigen gedurende de uren, bestemd tot het geven van lager onderwijs. Bij overtreding zijn aansprakelijk zij, door wie het kind met eenigen arbeid of dienstverrichting is belast, alsmede zij te wier behoeve die arbeid of dienst is verricht. Hoewel het in vele gevallen niet gemakkelijk is overtredingen zoo te constateeren dat straf kan volgen, werkt toch reeds de wetenschap dat gestraft kan worden, ongetwijfeld gunstig, vooral ten opzichte van de Werkgevers, die er zich voor wachten, kinderen in de genoemde termen vallende, in dienst te nemen. Toch is het schoolverzuim nog altijd groot…”

Vooral dankzij de sancties die erop stonden, werden de boeren dus kopschuw voor het inschakelen van kinderarbeid.

“Uitstekende handen” langs het Hoendiep

“Op het geproponeerde ter vergaderinge hebben de Heeren Gedeputeerden alle de schippers in het Wester Quartier in het trekdiep varende gelast, zoals gelast worden mits desen, om voor en aleer zeijlende bij de verlaten komen, en wel daar de uitstekende handen staan, hunne zeijlen te strijken, opdat alzo de schepen hunne vaart verliesende, geen schade aan de verlaten kan worden toegebragt, zullende de schippers welke hierin nalatig zijn verbeuren telken reise een somma van ses Caroli gulden, half ten profijte van de verlaatsmeester en de andere helft an de armen ter plaats te appliceren, en worden voorts de respective verlaatsmeesters gelast om hierop naukeurige toeversigt te houden en de contraventeurs de daarop gestelde breuke zonder enige oogluikinge of conniventie af te halen en zal hiervan een extract bij de respective verlaten in meergemelde quartier worden angeslagen opdat tot narigt van die geene welke sulks angaat kan strekken.”

Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 1 (archief Staten van Stad & Lande) inv.nr. 186 (akten GS) maandag 29 december 1755.

Met andere woorden: Gedeputeerde Staten van Stad & Lande stemden in met een voorstel om alle schippers die het Hoendiep bevoeren te bevelen hun zeilen te strijken bij de sluizen (zoals bij Vierverlaten , Gaarkeuken en Stroobos) waar strijkpalen dat ook aangaven. Deze maatregel moest schade aan de sluisdeuren door te snel varende schepen voorkomen. Overtreders kregen een boete van maar liefst 6 gulden (een riant weekloon). De boete was half voor de sluismeester, die hier goed op moest letten en niets door de vingers mocht zien, en half voor de diaconie van de plaats waar de overtreding plaatsvond. Het gebod van G.S. kwam – mogelijk in gedrukte of geschilderde vorm – bij alle sluizen te hangen.

Overigens waren deze Hoendiepster handpalen er ruim twintig jaar eerder dan die bij de Muntendammer Til.