Fennie

Fennie midden tussen haar moeder (uiterst rechts) en tantes. Mijn moeder tweede van links. Circa 1952.

Vanochtend was er een item in OVT over ongehuwde moeders die hun kinderen ter adoptie moesten afstaan. Het ging over de jaren 50 tot 80, maar eerder gebeurde dat ook wel. Niet dat dat afstaan wettelijk verplicht was, maar de druk van de familie op ongehuwde moeders kon enorm zijn. Normaal trouwde een zwanger geraakt meisje met de vader van haar kind, maar dat gebeurde ook wel eens niet en dan werd er schande van gesproken. Vooral de ouders van de ongehuwde moeder wilden nogal eens graag van de tastbare kant van die schande af. Ze drongen dan sterk aan op het afstaan van het kind.

Door dat OVT-item moest ik denken aan een verhaal in mijn eigen familie, het verhaal van mijn nicht Fennie.

Fennies moeder was mijn tante Antje, de oudere zuster van mijn vader. Zoals ik het verhaal van mijn moeder hoorde, had tante Antje in haar jeugd wel eens een scharrel, maar was mijn grootvader zo kritisch op al deze vrijers – “Gieniene was goed genog” – dat de een na de ander met de staart tussen de benen afdroop. Tot Antje zwanger raakte van een collega op het verzekeringskantoor waar ze werkte, een getrouwde man. Volgens mijn moeder was dit stellig te wijten aan opa’s kritische houding. “Zoiets is vraogen om moeilijkheden”, oordeelde ze.

Enfin, een huwelijk was uitgesloten. Maar mijn grootouders deden destijds in 1948 geheel iets anders dan in zulke gevallen kennelijk gebruikelijk was. Ze lieten hun dochter niet het kind afstaan, nee, ze gingen dat kind zèlf opvoeden, waarbij ze ook nog eens deden alsof het hun eigen kind was. Fennie wist ook niet beter, dan dat opa en oma haar ouders waren – ze sprak deze zelfs als zodanig aan. Haar echte moeder was intussen meer een soort van tante die bij ze in huis woonde.

Natuurlijk was in de omgeving wel bekend hoe de vork in de steel zat. Met haar krullebol leek Fennie ook sterk op haar biologische vader. Maar voor zover ik weet werd er normaal omgegaan met mijn tante, en speelden de buurtkinderen ook gewoon met Fennie. Havelte was kerkelijk een vrijzinnig dorp, dat maakte wellicht nogal wat verschil qua behandeling.

In 1955 reageerde tante Antje op een contactadvertentie van een West-Friese boerenzoon, naderhand bekend als oom Jan. Zoals hier al uit blijkt kwam er een huwelijk uit voort en in de akte heeft oom Jan zijn vrouws voordochter Fennie als zijn eigen kind erkend. Geëcht zoals dat heet, hoewel hij dus niet haar biologische vader was. Voor Fennie, toen een jaar of zeven, acht, betekende dat huwelijk niet alleen een andere achternaam en een verhuizing naar Noord-Holland, maar ook een afscheid van degenen die ze tot dan toe als haar ouders had beschouwd. Van oom Jan kreeg ze een nieuwe fiets, een geste die zeer gewaardeerd werd door mijn moeder: “Fietsen waren hiel duur in die tied.”

Fennie ging later als tiener wel eens met ons mee met ons op vakantie. In 1962 of 1963 met de Friesland naar Terschelling, waar een huisje op een camping in Midsland gehuurd was, Het regende constant, er stonden grote plassen op het campingterrein, binnen droop de condens voortdurend van de ramen af en mijn ouders maakten ruzie.

De laatste keer dat ik Fennie zag, was bij de begrafenis van mijn moeder, ruim anderhalf jaar geleden. Fennie bleek een sympathieke en opgeruimde vrouw, hoewel het leven haar qua gezondheid behoorlijk te grazen had genomen. Ze bevestigde de verhalen van mijn moeder.

Ik zou nog eens bij Fennie langsgaan om bij te praten, vooral over familie, natuurlijk. Het kwam er niet van, wegens 1001 urgentere zaken. Maar door die uitzending vanochtend, nam ik me voor er haast achter te zetten en er nog dit voorjaar werk van te maken.

Het hoefde al niet meer, zo bleek vanavond. Ik kwam net van een fietstocht thuis en mijn broer belde: Fennie is overleden, nog maar 68 jaar oud.