“Vooroorlogse uitstraling”

Ik vraag me dan af wat mensen, afgezien van de maatvoering, bedoelen met ‘vooroorlogse uitstraling‘.

Stedebouwkundig is er langs de vroegere ‘Brede Merct’ sowieso een heel andere situatie dan op het schilderij  van Eerelman. Het is er veel minder ruim dan in 1920. Zo’n peerdekeuren zou je er nu niet meer kunnen organiseren.

Qua noordzijde zie je op dat schilderij van links naar rechts eerst een streep van Café de Unie. Dat was toen eigenlijk nog nieuwbouw, opgetrokken in Jugendstil. Dan volgen een negentiende en een achttiende-eeuwse pui (de laatste met het hekwerk op het dak) en daarnaast vind je dan weer een handvol Renaissance-gevels, voornamelijk uit de vroege zeventiende eeuw. Ik vermoed dat mensen bij ‘vooroorlogse uitstraling’ vooral aan die Renaissance-gevels denken, en minder aan de negentiende-eeuwse soberheid. Hoewel die er ook was. Wel degelijk.

Die Renaissance-gevels vinden we mooi om de ornamentiek: de spekbanden in het metselwerk, de tympaantjes en kopjes van engeltjes boven de ramen etc. Maar sinds Adolf Loos is ornamentiek uit de gratie bij architecten. Je zult er nauwelijks een vinden die daar nou zo in gelooft. Bovendien is het duur, zeker als er handwerk aan te pas moet komen, zoals bij die ‘vooroorlogse’ panden. Het gevaar is dat het al snel gedateerd wordt gevonden, en voor de ondernemers die straks alles moeten betalen zit het alleen maar in de weg, die willen zoveel mogelijk glas waar de klant doorheen kan kijken, glas dat ze kunnen optuigen met hun eigen reclame. Het uiteindelijke resultaat van alle touwtrekkerij zal dus eerder de negentiende-eeuwse soberheid zijn, dan iets wat refereert aan de Renaissance.

Als ik zou mogen kiezen tussen negentiende-eeuwse soberheid, en iets meer eigentijds en gedurfds, zou ik het wel weten. Zoals Max Dendermonde zei: “Je kunt nooit zuiver meer naar vroeger”.