‘De tille veurbie woonden de klaaiedoggen’

Gister op 44, vandaag op 39. En ik snapte maar niet, waar ik die blogtopper-noteringen aan te danken had. Tot ik een plaatje ging zoeken. En zag wat het het trefwoord Ganzendijk bij Google opleverde.

De blogtoppernotering is zwaar ten onrechte, en het resultaat van meerdere vergissingen. Want niet alleen wordt Ganzendijk gespeld als Ganzedijk zonder tussen-n, ook betreffen bijna al die van Gelkinghe geïndexeerde plaatjes Finsterwolde. En Finsterwolde ligt dan wel vlakbij Ganzedijk, maar is toch niet de buurtschap waarvoor het geschifte plan bestaat, om ’t van de aardbodem weg te vagen. (Gelukkig staat het voorlopig weer stevig op de kaart.)

Eigenlijk zocht ik een plaatje van Ganzedijk voor bij een logje over Oabel Oabels. Diens verhalenbundel Bie tille harom, met jeugdherinneringen van het Ganzedijk rond 1900, heb ik namelijk net teruggevonden (beter laat dan nooit).

Deze Oabel Oabels, zo hoorde ik eens, was een neef of achterneef van mijn grootvader. Ik heb dat nooit geverifieerd, maar in elk geval maakte hij net als mijn grootvader carrière bij de belastingdienst. Vaak hadden ze ook nog eens vlak bij elkaar hun standplaatsen, maar ik weet dus totaal niet of ze ook contact onderhielden. Bijzonder aan dat soort rijks-ambtenaren was, dat ze zomervakantie hadden, iets wat bijna ongekend was in de Oldambster dorpen waar ze vandaan kwamen, omdat het daar dan juist de drukste tijd van het jaar was. Oabels schreef met zelfspot:

“Van oetgoan, schoolraiskes moaken, haren ze dou nog nooit heurd. Behaalm den lu dij femilie haren bie kommiezen, schoulmeesters, postlopers en zok goudje. Dij kwammen mie doar bie zummerdag, midden in drokste tied, moar zo mit verlof.
Ie zollen toch zeggen! Aal doage stieve bore om nekke, dophoudje op en wikste schounen aan, doar ie joe wel in spaigeln konnen. En traktement van dij lu gong der gewoon om deur! Wat was ’t toch ’n roare wereld, wel dus dat en kon dat verantwoorden, om in zo’n drokke tied moar wat bie pad en weg lopen te lanterfanten? Toch gain fesounlieke aarbaaider!”

In Bie tille harom beschrijft Oabels de dikke en wat minder dikke boeren, de grote en de kleine burgers en de arbeiders van Ganzedijk. En hij doet dat zo levendig, dat ik zijn bundel stukgelezen heb, iets waar de abominabele kwaliteit van het bindwerk, eerlijk gezegd, mede debet aan is. De neiging bestaat om hele verhalen uit de bundel over te typen, puur uit protest tegen dat geschifte plan en dat bindwerk, maar dat zal ik maar uit mijn hoofd laten. Wel wil ik nog een passage citeren, waaruit blijkt dat de gemeente waaronder de Ganzedijk ressorteert, al nooit veel ophad met de buurtschap:

“Was onderschaaid tussen ’t volk dat nog net veur tille woonde en de lu, dij aan de aander kaante in de klaaie vastbakt zatten. De tille veurbie woonden de klaaiedoggen.
Wor ducht mie ook van hogerhand aannomen, dat dij lu achterlieker wazzen. ’t Bewies der veur ston levensgroot bie tille. In de haile gemainte heb ik nooit aanplakt zain of zo, dat der nait mit woagens op ’t voutpad voaren worden mog, of dat ie der nait mit kouien en peerden opkomen moggen. Wor zeker op vertraauwd dat mensen dat oet zok zulf wel begrepen.
Moar hier, bie ’t begun van dat smale stainen padje, anderhaalf staine braid, mos ’n poale zet worden mit ’n bred der aan doar op ston:

“Het is verboden
op dit voetpad te rijden
of daarop enge vee te drijven of te leiden”

Veur wat soort wezens mout ’t gemaintebestuur ons toch wel aankeken hebben? As ie over dat padje laipen en overenne blieven wollen, mos je net as ’n koorddanser, ’n evenwichtsstok in handen hebben. As ie ’n koare veur joe oetschoven, haren ie doar holvast aan, moar ik garandeer joe dat den joen nieren aan de kaaier gongen, zo rotterde ’t deur aal joen leden hèn.
En mit ’n kou of ’n peerd der op? Dij daaiern wazzen gelukkeg te verstandeg om der ’n pote of bain op te zetten.
Hou en woarom kon den in ’s hemelsnoam zo’n verbod neudeg wezen?”