Gloepens, van algemeen-Nedersaksisch naar standaard-taal

Zelfportret met gloepens rode neus.

Mijn schoonzuster, bepaald geen dialectspreekster, bezigde opeens de term ‘gloepens‘. Gloepens in de zin van: ontzettend, buitengewoon, heel erg. Vervolgens ontstond er tussen Tim en mij een discussie over de herkomst van de term. Tim, afkomstig uit Hoogkerk, dacht dat het woord uit Drenthe kwam. Maar ik wist dat zo zeker nog niet.

Tim keek in zijn Groninger woordenboek en vond het niet. Zelf sloeg ik aan het googelen. Recent bleek de Westerwoldse bard Alex Vissering het woord nog te hebben gebruikt in zijn zondagochtendpraatje voor radio Noord. Over een oude schooljuffrouw zei hij:

“Ze kon gloepens vergreld over heur mit jampotbodems oetgevoerde brille hinkieken…“

Ook collega-zanger Eltjo Doddema, werkzaam als schoolmeester in Harkstede, gebruikt het in een column:

“Nou ja, ze hebben t natuurlek gloepens drok vanzulf. Ze lopen vervast nait te hakvegen.“

Terwijl het woord eveneens voorkomt in de officiële Groningse vertaling van het bijbelboek Deuteronomium:

“En ale volken zellen zeggen: ‘Woarom het de Heer dit laand dit aandoan. Woar komt dizze gloepens glènne kwoadens heer?‘”

Bovendien gebruikt Jan Blaauw senior, gepensioneerd schoolmeester te Noordhorn, maar afkomstig uit het Oldambster Midwolda, het in een stukje:

“…rug dut hum gloepens zeer“

En laat Koba Schlemmer, een in Amsterdam woonachtige Groninger, de term eveneens vallen:

“Ook instrumentoale begelaaiden is gloepens schier!”

Kortom, het woord mag getuige de Google-resultaten dan het meest voorkomen in Drentse, Twentse, Sallandse en Achterhoekse contexten, het komt zeker ook in Groningse voor. Gloepens is zelfs op te vatten als algemeen Nedersaksisch.

Dankzij datzelfde Google blijkt overigens, dat mijn schoonzus lang niet de enige is, die de term in een puur Nederlandse context gebruikt. Blijkbaar gaat het om een stukje streektaal, dat de oversteek naar de standaardtaal maakte.