Impressies van de oude veemarkt
Geplaatst op: 12 december 2008 Hoort bij: Stad toen 21 reactiesAls eind 1964 het raadsbesluit valt om de Groninger veemarkt te verplaatsen naar een nieuwe hal aan de Sontweg, trekt een verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden er op uit om betrokkenen bij de oude veemarkt te interviewen. Het leverde een prachtig, paginagroot stuk op, dat het waard is om aan de vergetelheid te ontrukken.
De beschrijving is ambivalent. “Het hek er omheen geeft het terrein iets van een oud schoolplein”, zegt de verslaggever, “waarop de spelende kinderen wel iets van dieren achter tralies hebben. Met zijn oude hobbelkeitjes, zijn open ligging aan het water en de café’s erachter heeft het toch ook wel iets gezelligs.”
De oude veemarkt hier, op de plek waar nu onder meer het Cultuurcentrum staat, dateerde van 1892. Elke dinsdag gingen er 2000, 3000 koeien in andere handen over. Het jaarlijks gemiddelde schommelde al tijden rond de 150.000 stuks vee, waarmee Groningen de zevende veemarkt van het land had. Het was dan ook niet zozeer de groei, die maakte dat de veemarkt verplaatst werd, als wel het feit dat deze veemarkt gewoon verouderd was. Leeuwarden had al een overdekte hal, Groningen moest mee in de vaart der volkeren.
Het Nieuwsblad-verhaal begint met een veehandelaar die zijn auto bij het Ziekenfondsgebouw in het Zuiderpark parkeert. Hij verwisselt zijn hoed voor een pet en zijn schoenen voor klompen, trekt zijn stofjas aan en hangt een licht wandelstokje over zijn rechterarm. Zo’n veekoper droeg een portefeuille met vaak duizenden guldens aan contanten aan een ketting om zijn nek. Want indertijd werd er in de veehandel nog nauwelijks gebruik gemaakt van bank en giro. Veehandelaren die van ver kwamen namen geen geld mee, maar konden het opnemen bij een filiaal van de Nederlandse Middenstands Bank (NMB) dat op marktdagen compareerde in Café de Vries (Veemarktstraat 5, ook wel Café de Veehandel geheten). Overigens was dat contant willen betalen geen kwestie van wantrouwen, want vaak vond betaling plaats een poos nadat het vee al was ingeladen en weggevoerd.
Betaling geschiedde in een van de café’s. Aan de Veemarktstraat die de veemarkt omzoomde stonden er acht stuks en ze dreven op de inkomsten van de dinsdag. Die dag gingen ze om vier uur ’s ochtends al open. Volgens de verslaggever vonden velen de “gewoonte” van veekopers om voor dag en dauw jenever te drinken “vreemd” en “weerzinwekkend”. Maar de vrouw van caféhouder Jan de Vries vergoeilijkte het:. “Ach ze zijn het zo gewend”, zei ze. “Je moet niet vergeten: de mensen komen niet net uit bed, ze hebben er vaak al een hele reis op zitten.”
Haar man, al op leeftijd, speet het niet dat de veemarkt vertrok: “Maar de intimiteit van de oude veemarkt zullen de veehandelaren toch wel missen”. Hij wees erop dat er in Leeuwarden geen café’s bij de nieuwe veemarkthallen zaten, alleen maar een grote kantine. Om elf uur ’s morgens hield iedereen het daar al voor gezien.
De verslaggever bezocht ook Klaas van Dijken in zijn onderkomen boven de toegangspoort van de veemarkt aan de Trompsingel. Van Dijken was 63, werkte al ruim dertig jaar bij de veemarkt, waarvan de laatste zes jaar als marktmeester. “Ik heb hier toezicht en leiding, alles draait om mij”, aldus Van Dijken. Zijn verhouding met de handelaren was goed, beweerde hij: “Je moet weten hoe je met de veekopers aan moet. Ik ben wel ambtenaar, maar ik bekijk de zaak toch even anders. Die mensen komen hier om een stuk brood.”
Met omwonenenden daarentegen had hij een wat moeizamer relatie. De verslaggever kreeg te horen dat Van Dijkens’ voorganger (Muda) altijd de hekken open liet staan. “De jeugd holde hier achter elkaar aan als het geen markt was”, aldus Van Dijken, “maar er kwamen ook ouderen, met vrouwen natuurlijk. Er werd hier van alles uitgehaald.” De marktmeester kon dat niet langer aanzien en sloot daarom de hekken. “Maar”, vertelt hij over de buurtbewoners, “ik kon ze in het begin niet de baas. Ik kon ze het terrein afsturen wat ik wou, ze kwamen toch weer terug.” Iedere avond belde hij de politie, “en dan kwamen ze weer met de blauwe taxi, tot ze er flauw van werden”. Het ging van kwaad tot erger: “Nozems uit de buurt hebben wel eens mijn huis omcingeld. Ik durfde er niet uit, ze konden mijn bloed wel drinken.” Hij schafte zich een bouvier aan. “Dat hielp. Daar hadden ze wel ontzag voor.”
De omwonenden zijn de laatsten die aan het woord komen. Ze hebben geen hekel aan het vrachtwagengebrom, het koeiengeloei en de overige drukte die op dinsdag al om 4 uur begint. In haar sigarenwinkel op de hoek van de Oosterweg en de Cubastraat verklaarde mevrouw Annie Boesjes: “Nee hoor, we hebben van die markt helemaal geen hinder (…). Van mij mag hij blijven. We merken het best met de verkoop op dinsdag (…) Het enige is eigenlijk dat je op dinsdag de kinderen binnen moet houden. Het is op straat te druk met het verkeer. Maar verder.” Ook haar bovenbuurvrouw Bodewes vond de drukte en bedrijvigheid gezellig: “Het eerste wat je zegt op dinsdagmorgen als je uit je raam de markt opkijkt is: het is niet druk vanmorgen, of het is aardig druk vandaag.”
—
De foto’s komen uit een collectie van Borstkas (nu HJR Noorden, HP 2013) over de Oosterpoort en het Zuiderpark: slideshow.
groninganus 
Mooi om dat uit de vergetelheid te ontrukken.
Het doet me denken aan de oude veemarkt in Leiden, die ook midden in de stad was. Ik vond het altijd heerlijk om er rond te lopen.
deze veemarkt lag buiten de stad
oosterpoort
ben op de veemarkt straat geboren
heb mijn hele jeugd gespeelt
Leuk verhaal, stukje geschiedenis van mijn eigen stad dat ik helemaal niet kende, maar terwijl ik het las kreeg ik het gevoel er even rond te lopen.
Ik had, door drukte, dit logje helemaal gemist. Peer wees me er vanochtend op. ‘Heb jij die foto’s van de Oosterpoortwijk gezien bij Gelkinghe?’ Nee dus. Nu wel. Wat een geweldige serie. Ik wist nooit dat daar een veemarkt was (voor mijn tijd). En wat een bijzondere poort ook.
“Voorbij, voorbij, o en voorgoed voorbij”. Is nog iets van deze omgeving terug te vinden in het huidige Groningen?? (Ik ben niet zo bekend in de stad).
@Hendrika,
Aan de oostkant van het Cultuurcentrum d’Oosterpoort en het annex daaraan staande Tromphuys heb je nog een deel van de oude Veemarktstraat over. En aan dat deel staat nog een toegangspoortje.
DE veemarkten hadden ze nooit mogen sluiten het domste wat ze ooit hebben gedaaan
Zie verder:
http://gelkinghe.web-log.nl/gelkinghe/2009/02/de-kroegen-van.html
Ook ik kwam regelmatig op de veemarkt van Groningen.Dat was in de jaren 1957 tot 1967.
IK was toen met Aad Buitelaar,de zoon van Jo Buitelaar,Aad werkte bij zijn vader op de vrachtwagen.Dat was een prachtige Mercedes Benz,,, je weet wel met zo’n grote neus. Jo Buitelaar was toen een veekoopman,en een goede,hij schatte de levende koeien,,, precies wat ze geslacht wogen.Aad zijn broer Frans, heeft nog even sjans,,,, gehad met Ans kok,dochter van een Groningse cafehouder.Ik was toen wel heel jong.de Mercedes Benz veewagen,was toen een van de mooiste veewagens van Nederland,het was een wagen met aanhanger,18 meter lang.
Als je hem nu nog had 2009,dan was hij GOUD GELD WAARD.Dit was mijn jeugd,OM NOOIT TE VERGETEN.PS Zou ANS KOK nog leven,,,,,,,,,,
Hartelijke Groeten,,,Piet van der Voort.
hoe kan ik met piet van der voort in contact komen? Ik heb nl. nog met hem op de oude veemarkt (croeselaan) levende mestkalveren geladen voor italie,ook voor buitelaar,ik was vriend en buurjongen van peter van Eden,vader van peter was boekhouder bij buitelaar,kantoor slachthuis den haag,ben ook nog met de Krupp-combinatie naar Hamburg geweest ,werden toen bevracht via Kompanje uit Naaldwijk-groeten jaap hut
Ik heb uw reactie en uw mailadres aan hem doorgestuurd en laat het aan hem over om te reageren. Vriendelijke groet, Harry Perton (Groninganus)
bedankt voor de info,piet heeft per omgaande iets van zich laten horen,en zijn druk met uitwisselen van herinneringen.
🙂
Jaap ik heb nog een paar mooie foto”s van de Krupp van Aad Buitelaar; deze krupp heeft eerst jaren stukgoed gereden naar Italië met als chauffeurs Jan Kraan en later Henny Sas….. Veel later is de Krupp omgebouwd naar veewagen; maar wel een hele mooie veewagen …Deze vrachtwagen kwam ook veel op de mooie veemarkt van Groningen……..PS de bevrachter was Nic Campagne zeer bekend in het westen van Nederland…….
Groetjes Piet vd Voort
En hoe gaat het nu met Jaap? Groet van Hugo van Buuren
Wij woonden in de van Sijsenstraat en moesten naar school in de prof Wiersmastraat.
Elke Disdag gingen we eerst naar de veemarkt.
Kwamen meestal te laat op school. Ik hoop, dat we eerst onze schoenen schoon maakten!!
Soms liepen we achter Douwe (moes in de mouwe)aan. Die liep vaak met een rij koeien van de veemarkt naar het slachthuis.
Hi, I NOW LIVE IN AMERICA ,I USE TO LIVE IN GRONINGEN ON SOPHIA STRAAT. I USE TO GO TO THE VEEMART EVERY TUESDAY AND HELP THE FARMERS THEY WOULD GIVE ME SOME MONEY .MY OMA AND OPA RAN THE BUILDING WITH THE BATHROOMS I THINK THEY USE TO GET PAYED TAKEN IN MONEY FOR THE TOILETS.I USE TO GO TO THE CAFE;S AND COLLECT CIGAR BANDS AND ALSO EMPTY SIGARETTE PACKS TO PLAY A GAME WITH THEM.USE TO MIS SCHOOL A LOT.
Tegelijk met de veemarkt had je op het Damsterdiep en de Damsterkade de kippenmarkt.
Ik woonde in de Oosterhavenstraat en ging naar school op de Zaagmuldersweg. De weg naar school voerde langs het slachthuis en ook dat was een attractie op dinsdag. Vaak te laat gekomen. Je moest dan in plaats van door het poortje naar het schoolplein naar binnen door de voordeur.
Naar aanleiding van deze blog schiet me te binnen dat op het Damsterdiep, ik meen op maandagavond een tweedehandsautomarkt was. Er was sowieso veel te beleven voor kinderen in de buurt; je stond in vijf minuten op de Grote Markt en de andere kant op, de brug over begonnen direct weilanden en later de opgespoten terreinen, voor wat nu industriegebied is. De Oosterhaven was toen nog de zeehaven van Groningen, met de daarbij behorende bedrijvigheid. Ik prijs mij gelukkig met mijn jeugd op het eiland.
Ik heb op beeldbank Groningen een paar prachtige luchtfoto”s gekocht van de oude Groningse veemarkt waar de veewagens van Jo Buitelaar op staan…….En geloof me of niet
ik was daarbij…… Ik kan me nog herinneren dat op een zonnige dag een vliegtuigje nogal
laag boven de veemarkt vloog, wij stonden schapen te laden op de schapenmarkt,,,, Tot mijn verbijstering zag ik deze foto”s gemaakt door dat vliegtuigje op de Groninger beeldbank staan..
De foto”s zijn van 1957 of 1958 ,,,, wat een mooie herinnering , en wat een prachtige markt….
Ps de mooie luchtfoto”s van de veemarkt zijn byzonder scherp en aan te bevelen voor iedereen die voeger op deze veemarkt is geweest……
Groetjes Piet van der Voort
Maassluis