1967 (II)

Geplaatst op: 16 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

• 1.4.1967

Het oud-bruine café Perkaan in Wezup bestaat 123 jaar.

De bekende Groninger provo Th. J. is gearresteerd wegens een zedendelict met een minderjarig meisje.

Reportage uit de sexshop Eldorado in de Folkingestraat.

• 3.4.1967

Bij het oppakken door de politie van een 78-jarige straatmuzikant ontstond een relletje. Hij zat te spelen op de trap van het Luxor-theater aan de Herestraat. Zijn accordeon is in beslag genomen. In zijn pet zat al 35 gulden.

Ingezonden: anti-provo brief.

• 4.4.1967

Sake van der Werf, zo heet de straatmuzikant van 3.4, is boos op de politie.  Hij zit altijd voor bioscopen, “want daar wil het ’t beste”. Hij was al een keer officieel gewaarschuwd, maar is principieel tegen het aanvragen van een vergunning. Bij zijn arrestatie spartelde hij tegen, de oploop ontstond uit medelijden en de menigte jouwde de politie uit. Van der Werf is volgens de krant de oudste nog functionerende straatmuzikant van Nederland. Op zijn zevende trok hij er voor het eerst op uit met een trekzak. Later ging hij met een woonwagen langs kermissen. Hij blijkt analfabeet.

• 5.4.1967

120 met scharen gewapende mariniers vegen de nozems uit het Centraal Station van Amsterdam. Ze vielen direct vanuit de trein op de langharigen aan. Er is één gewonde. De hoofdcommissaris praat de actie goed. Op 6.4 een herhaling van de actie. Daarna discussies landelijk en ook in de kolommen en ingezonden brieven rubriek van het NvhN.

Een provo steelt een horloge bij antiqair Medema aan het Zuiderdiep.

Radio Noord, zo heet een winkel op het adres Korreweg 13-17.

Uitgebreid interview met brugwachter Tonnies Warners van De Punt. Hij toont een brug-journaal. In 1936 gingen er 10.660 schepen door zijn brug, in 1946 waren dat er 7297 schepen, weer tien jaar later 3906 en in 1966 nog slechts 1374. De laatste weken waren er zelfs dagen dat er  geen enkel schip passeerde, iets wat nog nooit eerder gebeurd was. “Al met al heeft het scheepvaartverkeer hier vergeleken met vroeger niets meer te betekenen.” Ook vertelt Warners het verhaal over het mislukte opblazen van de brug bij de Bevrijding in april 1945.

DDR – Nederland 4 – 3. De voetbalwedstrijd van de inswingende corners, die Tonny van Leeuwen om de oren kreeg.

• 7.4.1967

De aardgasbel van Slochteren blijkt anderhalf maal zo groot als gedacht. Er zit geen 1100 miljard kub in maar 1650 miljard. Commentaar: er moet meer aardgasbaten naar het Noorden.

Minister Veringa van onderwijs blijkt uit de stad te komen.

• 8.4.1967

De weduwe van schrijver Nico Rost pleit voor herstel van de synagoge in oude staat.

• 11.4.1967

De discussie over het structuurplan Goudappel barst los. Zie ook 13.4: het plan behelst onder meer een grote verkeersdoorbraak door de Lutkenieuwstraat, De Laan en het Jacob en Annagasthuis. Mr. Overdiep protesteert meteen.

• 14.4.1967

Ingezonden brief over het mannetje (de straatmuzikant) bij het Luxor-theater. Schrijver W.G. van Wijnen laakt het onelegante politie-optreden, volgens hem een “stuitende vertoning”. Jarenlang had men de activiteiten van Van der Werf, een “karakteristieke stadsfiguur” door de vingers gezien. De politie beschouwde hem vast als “een smet op de schone  Herestraat”. “Al weer is een schrede gezet op de verderfelijke weg naar de volledige steriliteit van het straatbeeld van Groningen.” De redactie haalt weerwoord bij de politie die meedeelt: “Een belangrijk aspect is, dat het geen gezicht is dat onze ouden van dagen op de stoep van de bioscopen zitten te spelen. Dat is een verkapte bedelarij.” Bovendien was de man al verschillende malen vergeefs gewaarschuwd, en had hij ook geen vergunning.

• 15.4.1967

Zeer veel winkels in het Noorden sluiten hun deuren.

Prof. Tans is verontrust over de vervlakking van de student die te weinig idealistisch zou zijn en alleen maar op diploma’s jaagt.

Stuk over de opkomst van de goedkope LP.

• 17.4.1967

De verkeerslichten op dhet kruispunt Paterswoldseweg – Parkweg – Stadspark komen morgen in gebruik. Zie ook 14.4 voor een foto.

• 19.4.1967

Lustrum van vereniging van studenten psychologie met een ‘Spiegologische Happening’ in het Concerthuis. Zie verder 21.4: Psycho-Tik levert een enorme warboel op. Er waren ook provo’s.

• 20.4.1967

De PTT wil een nieuwe telefooncentrale bij de Peizerweg gaan bouwen.

• 21.4.1967

Stukje over Armand – Ben ik te min. Hij wil niet amuseren maar choqueren. Noemt zich geen protestzanger maar een folkzanger. Zondag speelt hij in Parkzicht, Veendam.

Ingezonden brief voor een Joods monument.

• 22.4.1967

Ingezonden brief Ch. Moorman. Voor tieners is er veel, maar voor twens en ouderen heel weinig te beleven in de stad. Er is geen nette dansgelegenheid waar niet uitsluitend beat wordt gedraaid; Adamo komt wel naar andere steden, maar niet naar Groningen; opera zie je hier ook heel weinig;  er zijn weinig terrassen, terwijl die best wel gerealiseerd kunnen worden op de Grote Markt; en er is geen filmfestival.

• 24.4.1967

Ajax – GVAV 0 – 1, bij een cornerverhouding van 19 – 0. Tonny van Leeuwen gaat op de schouders.

• 25.4.1967

Een NRU-radioprogramma over LSD wiordt afgelast na bemoeienis van twee ministers. Het betrof een klankbeeld van Kees Buurman en Bob Uschi, waarbij de deelnemers nota bene neppillen kregen.

Voor de politierechter: een eenzame Marokkaan met lange vingers.

De sociologie-studente Maria Wollerich is de mooiste Groningse. het was de eerste keer dat er regionale Miss Holland-verkiezingen werden gehouden.

De postbusruimte van de PTT is gevandaliseerd en gaat voortaan ’s avonds en ’s nachts dicht.

• 28.4.1967

Geboorte van prins Willem Alexander leidt in Groningen tot “loeiende claxons, knallende voetzoekers, klokgelui en muziek van fanfares en draaiorgels” op de Grote Markt. Er staan duizenden jongeren op en nabij de ster, waar ze vaderlandse liedjes zingen. Het is een massale happening. “Café’s en bars in de stad deden uitstekende zaken. De etablissementen in de binnenstad zaten stampvol met zingende klanten en hier en daar vormden zich zelfs rijen voor de deur. Een belangstelling die verschillende caféhouders zich sinds lange tijd niet meer kunnen heugen.” Ook de TV is in Groningen aanwezig voor een rechtstreekse uitzending. Koos Kerstholt verklaart dat hij zoiets nog nooit heeft gezien, “zoveel mensen en zo enthousiast”: “Dat wordt van de stille, kalme, onbewogen Groningers niet verwacht. Het geeft je een kloet in de keel.”

De Ford Cortina 1200 kost 5995 gulden.

Groei, de jongerenrunbriek van het NvhN gaat over Armand (21), die nog bij zijn ouders in Eindhoven blijkt te wonen. De fijnste stad van Nederland vindt hij Leeuwarden: “Als je daar een kroeg in komt, heerlijk. Die pummels die daar een pilsje drinken zie je nergens…”

• 29.4.1967

De prijzen-oorlog tussen de fietsfabrikanten zet de noordelijke combinatie Phoenix-Fongers-Germaan onder druk. Het bedrijf gaat de lakkerij automatiseren.

Anneke Clason heeft bij haar promotie een stelling tegen de sloop van de Harmonie. Zij pleit ook voor behoud van de oude structuur in de binnenstad.

• 1.5.1967

Sake van der Werf is terug. Bij de geboorte van Willem Alexander kreeg hij verlof om in de stad tre spelen, en ook vadaag op Koninginnedag mocht hij in het openbaar aan zijn accordeon trekken.

• 5.4.1967

De kleuren-tv is reeds in de winkels te bezichtigen.

Beatbal in de hal van groenteveiling De Eendracht aan de Peizerweg. De organisatie ligt in handen van HBS- en gymnasiummeisjes.

• 8.5.1967

Provo denkt erover om zichzelf op te heffen.

• 9.5.1967

Tonny van Leeuwen terug bij Oranje.

• 10.5.1967

Eind dit jaar verschijnt er een nieuw adresboek bij Bureau de Zee. Het laatste is van augustus 1964, sindsdien zijn Selwerd, Paddepoel, Corpus den Hoorn, de Wijert en Coendersborg volgebouwd.

• 11.5.1967

Advertentie voor Agfa Rapid camera’s.

• 12.5.1967

Het busje van C+B rijdt in Haren tegen een boom. Vier gewonden gaan naar het ziekenhuis.

Ook op bananen kan je high worden.

• 13.5.1967

Test van de Cortina GT: “Pas als je erin rijdt komt de verrassing’. De recensent noemt de auto een “maatkostuum dat als confectie verkocht wordt”.

• 16.5.1967

Transformator Hunzecentrale ontploft. Een groot deel van het Noorden zit zonder stroom.

De Luxor-bioscoop aan de Herestraat gaat waarschijnlijk dicht.

Advertentie voor De Oude Meet, Herestraat 20. “Tijdens de kermis zorgt een pianist voor de gezelligheid.”

• 20.5.1967

De Groninger studenten die het Lieverdje uit Amsterdam weghaalden krijgen 75 gulden boete.

Ingezonden brief: maak van het Hereplein een rotonde.

Aanleg van de A28 bij De Punt: eerste autoweg van Groningen.

• 22.5.1967

Jan Roos is live in KRO’s ‘Nou en’ op de radio te horen met een aria van Verdi.

• 24.5.1967

In de Herestraat worden er drie panden afgebroken voor nieuwbouw van de HEMA.

• 26.5.1967

Terras bij de Bolderij op de Grote Markt met 80 stoelen.

• 30.5.1967

In deze stad zijn er nu 73 parkeermeters.

• 3.6.1967

Batman verdwijnt van de buis. Citaat uit de rubriek ‘Los en Vast’: “Men zegt dat de kinderen na het zien van de avonturen van de vleermuisman en de wonderjongen Robin moesten batwateren en daar hadden de pedagogen bezwaar tegen.”

• 5.6.1967

De Zesdaagse oorlog breekt uit. “Heel Nederland staat achter Israël in spontane hulpacties.” Vanavond een pro-Israël-demonstratie in Groningen, met als sprekers burgemeester Berger en rabbijn Soetendorp. Zie voor een verslag de krant van 7.6: “Massale sympathie voor Israel”. Er staan 5000 Groningers op de Grote Markt, de organisatie lag bij de Groninger Studentenraad. De eerste vrijwilligers melden zich om naar Israel te gaan, onder andere de zestienjarige magazijnbediende Jaap Hofman, wiens ouders “niet overdreven gelukkig” zijn met zijn plannen.

• 8.6.1967

Moshe Dayan: “We zullen nooit meer van Jeruzalem scheiden”.

Commissaris der Koningin Fock is de beschermheer van het Comité voor Hulp aan Israël. Leerlingen van de Theda Mansholtschool in Haren lappen autoramen voor Israël. Zie ook 9.6 voor een foto.

Er komt een bioscoop in het Concerthuis.

Bouw ringwegviaduct Hereweg. Zie ook 9.6, 15.6.

De gemeente Groningen koopt boerderij ’t Hemelrijk, Selwerderweg 1, in verband met stadsuitbreiding. Zie ook 10.6: foto van de voormalige herberg, die pas gerestaureerd is. De pachter heet J.J. van der Tuin.

• 16.6.1967

De RUG begint een eigen mededelingenblad en zet het academische nieuws dus niet meer in Der Clecrcke Cronike. Vergadering Gronstra in de Bolderij.  Zie ook 17.6: Hoofdredacteur Bart Tromp dacht in eerste instantie dat de opzegging een studentengrap was. De curatoren van de universiteit zouden alleen nog verder willen met het blad als het zich zou onthouden van politieke stellingnames en er een redactie zou komen die samengesteld werd uit leden van de gezelligheidsverenigingen. Mogelijk wordt DCC nu kritischer, de reden voor zelfcensuur is immers verdwenen. Zie verder 30.6: De voorzitter van de curatoren ontkent dat dit bestuur invloed op de DCC wilde uitoefenen. Het besluit zat al twee jaar in de pen.  Volgt een fikse discussie in de ingezonden brievenrubriek vanaf 28.6.

Een geheel ander periodiek, De Lach, zit niet meer in de leesportefeuilles, oa in die van leeskring Het Noorden (500, 600 per week), vanwege de naaktfoto’s bij een stuk over masochisme: “Het is niet alleen pikant, maar ook een beetje ordinair.”

• 20.6.1967

Nog dit jaar: Herestraat en Carolieweg alleen voor voetgangers.

• 21.6.1967

De Keuringsdienst van Waren ontdekt veel haringwormen in Groningen.

In 1969 zal er geen wachttijd meer bestaan voor een telefoon-aansluiting in het telefoondistrict Groningen. Nu zijn er 2100 wachtenden, maar straks komen er 8800 nieuwe aansluitingsmogelijkheden bij.

De omzet van de Gasunie steeg in 1966 met 91 %.

• 22.6/1967

De Top 10 van jongerenrubriek Groei, deze week:

1. RO-D-YS-Take Her Home
2. Manfred Mann – Ha Ha said the Clown
3. Kinks – Waterloo Sunset
4. Jimmy Hendrix – The wind cries Mary
5. Outsiders – The Summer is here
6. Kinks – Mister Pleasant
7. Byrds – My Back Pages
8. Procol Harum – A Whiter Shade of Pale
9. Bee Gees – New York Mining Disaster 1941
10. Q 65 – World of Birds

• 26.6.1967

De Luxemburgse politie knipt de haren van twee Groninger provo’s die amok maakten in een jeugdherberg.
De twee beweren dat ze stamgasten zijn van Black Out, wat naderhand (29.6) in een ingezonden brief ontkend wordt door Ben Olivier: “Door uw stukje zouden ouders en leraren een verkeerde indruk kunnen krijgen”. De redactie biedt daarvoor excuses aan.

• 30.6.1967

De Stones Jagger en Richards zitten al een paar dagen in de bak wegens het bezit van verdovende middelen. “Einde van groep lijkt nabij.”

---

Ongewisse handel

Geplaatst op: 14 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

 

Winschoter Courant 22 december 1895.

---

800 Malle Tammo's

Geplaatst op: 13 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 15 reacties

H. komt weer eens met een schilderij aanzetten. Een portret dit maal. Het is niet echt expressionistisch, maar het zit er tegenaan. Het oogt engszins Van Gogh-achtig en er staat een soort van aardappeleter op:

Ik vind het meteen een mooi ding. Maar helaas is het paneel niet gesigneerd. De achterkant blijkt geprepareerd en daarop vallen de lichte contouren van een mansportret te onderkennen. Ploegschilders gebruikten wel vaker twee kanten van een doek of een paneel, voor de goedkoopte. Bij het vergelijken van het portret met werk van verschillende Ploegschilders in mijn privé-databankje komen we uit op Johan Dijkstra. Hij schilderde in een van Gogh-achtige stijl. Volgens H. zou Dijkstra wel vaker zijn werk niet signeren, maar ik weet niet of dat waar is.

H. kwam aan het paneel door het te ruilen tegen een schilderij waar de nieuwe kroegbaas van de Kale Jonker wel belang bij had. Dat café zit op de hoek van de Jonkerstraat en het Zuiderdiep. Maanden geleden hadden H. en de kroegbaas de ruil al afgesproken, Pas deze week kwam het ervan.

Als H.zegt dat het een portret is van de stadsfiguur Tammo, gaat mij een een lichtje op. Laatst was er een veiling in Assen, waar een ‘Malle Tammo‘ van de mindere Ploeggod Wiert Hendrik Leemhuis onder de hamer kwam. Met zijn ronde babyface oogde deze Tammo onnozel van geboorte, terwijl je in de anonieme Tammo van H. nog een geval van afgestomptheid zou kunnen zien.

Ik raak geïnteresseerd in Tammo. Op het web vind ik een interview met een dochter van de laatste veehouder-melkboer aan de Rademarkt. Onder het hoofdje ‘Omdenken’ vertelt zij:

“Het is ons met de paplepel ingegeven: je leeft niet voor jezelf, denk om een ander. Je had bijvoorbeeld stadstypes als Tammo, die met reclameborden liep. Mensen waar een ander de draak mee zou steken, maar zij kwamen bij moe en kregen een kopje soep. Ik durfde er bijna niet langs.”

Voor kinderen had die Tammo dus blijkbaar wat griezeligs. Verder vind ik alleen een artikeltje in de Leeuwarder Courant van 26 juni 1939, dat gaat over een tentoonstelling in Pictura van de Linetreckers. Dit genootschap van menigmaal begaafde amateur-kunstenaars uit het het Groninger studentencorps Vindicat kreeg les van de Ploeg-schilder Johan Dijkstra. Hij deed ook zelf mee aan de expositie. Er hingen 75 werken, “waaronder vele afbeeldingen van Tammo, het bij alle Groningers bekende straattype”.

Als Tammo voor Dijkstra & de Linetreckers poseerde en er zodoende tientallen portretten van hem in omloop zijn, dan is dat portret dat H. op de kop tikte al een stuk minder bijzonder, dacht ik.

Er vandaag in de Groninger Archieven toch nog maar even een guerilla-onderzoekje tegenaan gegooid. Eerst gekeken of er foto’s zijn. Er is een van Tammo in de Herestraat uit de bevrijdingsperiode, april 1945:

Die Tammo lijkt toch wat meer op de aardappeleter van H’s anonymicus, dan op de babyface van Leemhuis. Ook bezit het archief een foto van een tekening uit 1935. Hierop zit de Tammo weer dichterbij de babyface.

In de marge van de tekening staan tot mijn vreugde zijn levensjaren: 1888-1966. Zo’n overlijdensjaar wijst aan welke krantenlegger je moet hebben, als je overlijdensberichten wilt vinden. Maar zo’n legger vormt dan nog steeds een hooiberg. Gelukkig bevatten de Groninger Volksaalmanakken altijd jaarkroniekjes met de belangrijkste gebeurtenissen in Groningen tijdens het voorafgaande jaar. De eerste melding in de kroniek over 1966 betreft het overlijden op 4 januari van Tammo Rijkens (77), “een van de laatste Groninger stadstypen”.

Dat maakt het zoeken van krantenberichten een fluitje van een cent. In het Nieuwsblad van het Noorden van 4, 5 en 7 januari 1966 staan achtereenvolgens een nieuwsbericht, overlijdensadvertenties en een interview met Tammo’s hospita.

Het nieuwsbericht bevat een fotootje:

Deze Tammo lijkt weer wat meer op de aardappeleter. Net als de Volksalmanak later, karakterisert het nieuwsbericht Tammo als “een van de laatste Groninger stadstypen”. Het meldt dat Tammo Rijkens in het Treslinghuis overleed. Geboren was hij op 2 juli 1888 in Sappemeer. Hij had als koloniaal soldaat gediend in Nederlands Indië, was na zijn afzwaaien in Groningen beland, en verdiende hier de kost door te lopen met reclameborden en in reclamepakken. Later ventte hij ook wel met kranten. Sinds dertig jaar woonde hij op een kamer bij mevrouw Geersinga-De Haan, Jonkerstraat 13. Kort geleden echter, was hij opgenomen in het Treslinghuis, een verzorgingshuis aan de Klaprooslaan.

De overlijdensadvertenties zijn van het Treslinghuis en de familie E. Geersinga. Op vrijdag 7 januari 1966 zou de rouwstoet uit het Treslinghuis vertrekken, om half elf vond de begrafenis plaats op de Selwerderhof.

Die vrijdagmiddag staat er een interview in het Nieuwsblad, met Heintje Geersinga, de hospita van Tammo uit de Jonkerstraat. Ze was enigszins in haar wiek geschoten  “Ze noemen hem een stadstype”, aldus mevrouw Geersinga, “maar dat vind ik beledigend”. Vanaf 1932, ruim 33 jaar lang, was Tammo bij haar in de kost geweest. Hij kwam er, “toen we nog een volkslogement hadden”. Haar man kende hem nog uit Sappemeer.

Ze legt uit dat Tammo winkeliers met allerlei klusjes hielp. Hij liep ook met reclame en reclameborden, “wat ik hem heb afgeraden”. Die raad sloeg hij in de wind: “Zijn verstand was niet volgroeid, de dingen drongen niet zo diep tot hem door”..

“Tammo was een doodgoed mens, zonder zorgen, altijd goed gehumeurd”, vertelt ze.  “Hij was eigenlijk een groot kind dat verwend werd. Dat wist hij en daar maakte hij gebruik van.” Als voorbeeld noemt ze de studentensjaal die hij graag wilde en die ze hem gaf.

Tammo wandelde heel veel door de stad. “De mensen keken hem wel eens op een vervelende manier na”, merkte ze, “en maakten opmerkingen. “Laat ze kijken”, zei hij dan, hij maakte er zich niet druk over.”

Tammo hield van bloemen, dieren en sport. Zo kwam hij meermalen thuis met een wilde duif. Nu heeft mevrouw Geersinga er veertig “die iedere dag om voer komen”. Op straat riep hij wel eens “Leve Feijenoord”. De jongens lachten dan. Hij volgde de wedstrijden via televisie en radio. Als hij thuis was stond de radio voortdurend aan.

Zelf was Tammo een beetje zwijgzaam. Hij zei nooit meer dan hij wilde. maar had zijn antwoorden klaar. Als iemand hem vroeg: “Wil je niet gaan werken?” antwoordde hij: “Werken is voor de dommen” En als iemand hem vroeg of hij niet eens wilde trouwen, zei hij: “Wie trouwt doet goed, wie niet trouwt doet beter”

“De man hoorde bij deze stad als de Martini”, vindt de verslaggever: “Tammo Rijkens leefde zich uit in deze stad en dat was aan hem te merken”. Maar één keer per jaar ging Tammo de stad uit en dat was met Zuidlaardermarkt. “Ik ben bie Heintje thoes en doar wil ik ja blieven”, verklaarde hij zijn non-existente vakantie-ambities. Volgens de verslaggever zouden de mensen hem herinneren als “de goedmoedige wandelaar, de vriend van de studenten en de zakenlieden in het centrum, die dagelijks zijn rondjes door de stad maakte, als moest hij die bewaken.”

Opmerkelijk: het Nieuwsblad meldt totaal niets over de poseer-activiteiten van Tammo.

Vanaf het archief ga ik nog even langs bij C. Die schat dat er wel 800 portretten van Tammo bestaan: “Want hij poseerde niet alleen voor de Linetreckers, maar ook voor de Ploeg zelf, en dat jaren en jaren achtereen”. Erg veel liefhebberij voor Tammo-portretten is er volgens C. niet. “Mensen die hem gekend hebben hechten er een bepaalde waarde aan, maar zulke mensen zijn er steeds minder. En dan wordt zo’n portret al gauw een gewoon portret zonder meer.”

C. dacht dat hij de aardappeleter aan de vorige baas van de Kale Jonker geleverd had. Die wilde wat meer couleur locale in de tent en kreeg dat met Tammo, die immers om de hoek had gewoond. Overigens zag C. als jongen Tammo wel eens lopen. Tammo had last van de de tropenkolder, zeiden ze indertijd in C. zijn omgeving.

Tammo, bedenk ik me als ik naar huis fiets, was in zijn tijd een soort mannelijke Geke Hankel. Eigenlijk zou er eens een expositie moeten komen van al die 800 Tammo’s. Of als dat niet haalbaar is: zoveel mogelijk.

Net komt H. bij me om het paneeltje weer op te pikken. Inmiddels is er blind 500 euro voor het portret geboden, beweert hij. De nieuwe kroegbaas van de Kale Jonker zal wel balen.

---

Impressies van de oude veemarkt

Geplaatst op: 12 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 21 reacties

Als eind 1964 het raadsbesluit valt om de Groninger veemarkt te verplaatsen naar een nieuwe hal aan de Sontweg, trekt een verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden er op uit om betrokkenen bij de oude veemarkt te interviewen. Het leverde een prachtig, paginagroot stuk op, dat het waard is om aan de vergetelheid te ontrukken.

De beschrijving is ambivalent. “Het hek er omheen geeft het terrein iets van een oud schoolplein”,  zegt de verslaggever, “waarop de spelende kinderen wel iets van dieren achter tralies hebben. Met zijn oude hobbelkeitjes, zijn open ligging aan het water en de café’s erachter heeft het toch ook wel iets gezelligs.”

De oude veemarkt hier, op de plek waar nu onder meer het Cultuurcentrum staat, dateerde van 1892. Elke dinsdag gingen er 2000, 3000 koeien in andere handen over. Het jaarlijks gemiddelde schommelde al tijden rond de 150.000 stuks vee, waarmee Groningen de zevende veemarkt van het land had. Het was dan ook niet zozeer de groei, die maakte dat de veemarkt verplaatst werd, als wel het feit dat deze veemarkt gewoon verouderd was. Leeuwarden had al een overdekte hal, Groningen moest mee in de vaart der volkeren.

Het Nieuwsblad-verhaal begint met een veehandelaar die zijn auto bij het Ziekenfondsgebouw in het Zuiderpark parkeert. Hij verwisselt zijn hoed voor een pet en zijn schoenen voor klompen, trekt zijn stofjas aan en hangt een licht wandelstokje over zijn rechterarm. Zo’n veekoper droeg een portefeuille met vaak duizenden guldens aan contanten aan een ketting om zijn nek. Want indertijd werd er in de veehandel  nog nauwelijks gebruik gemaakt van bank en giro. Veehandelaren die van ver kwamen namen geen geld mee, maar konden het opnemen bij een filiaal van de Nederlandse Middenstands Bank (NMB) dat op marktdagen compareerde in Café de Vries (Veemarktstraat 5, ook wel Café de Veehandel geheten).  Overigens was dat contant willen betalen geen kwestie van wantrouwen, want vaak vond betaling plaats een poos nadat het vee al was ingeladen en weggevoerd.

Betaling geschiedde in een van de café’s. Aan de Veemarktstraat die de veemarkt omzoomde stonden er acht stuks en ze dreven op de inkomsten van de dinsdag. Die dag gingen ze om vier uur ’s ochtends al open. Volgens de verslaggever vonden velen de “gewoonte” van veekopers om voor dag en dauw jenever te drinken “vreemd” en “weerzinwekkend”. Maar de vrouw van caféhouder Jan de Vries vergoeilijkte het:. “Ach ze zijn het zo gewend”, zei ze. “Je moet niet vergeten: de mensen komen niet net uit bed, ze hebben er vaak al een hele reis op zitten.”

Haar man, al op leeftijd, speet het niet dat de veemarkt vertrok: “Maar de intimiteit van de oude veemarkt zullen de veehandelaren toch wel missen”. Hij wees erop dat er in Leeuwarden geen café’s bij de nieuwe veemarkthallen zaten, alleen maar een grote kantine. Om elf uur ’s morgens hield iedereen het daar al voor gezien.

De verslaggever bezocht ook Klaas van Dijken in zijn onderkomen boven de toegangspoort van de veemarkt aan de Trompsingel.  Van Dijken was 63, werkte al ruim dertig jaar bij de veemarkt, waarvan de laatste zes jaar als marktmeester. “Ik heb hier toezicht en leiding, alles draait om mij”,  aldus Van Dijken. Zijn verhouding  met de handelaren was goed, beweerde hij: “Je moet weten hoe je met de veekopers aan moet. Ik ben wel ambtenaar, maar ik bekijk de zaak toch even anders. Die mensen komen hier om een stuk brood.”

Met omwonenenden daarentegen had hij een wat moeizamer relatie. De verslaggever kreeg te horen dat Van Dijkens’ voorganger (Muda) altijd de hekken open liet staan. “De jeugd holde hier achter elkaar aan als het geen markt was”, aldus Van Dijken, “maar er kwamen ook ouderen, met vrouwen natuurlijk. Er werd hier van alles uitgehaald.” De marktmeester kon dat niet langer aanzien en sloot daarom de hekken. “Maar”, vertelt hij over de buurtbewoners, “ik kon ze in het begin niet de baas. Ik kon ze het terrein afsturen wat ik wou, ze kwamen toch weer terug.” Iedere avond belde hij de politie, “en dan kwamen ze weer met de blauwe taxi, tot ze er flauw van werden”. Het ging van kwaad tot erger: “Nozems uit de buurt hebben wel eens mijn huis omcingeld. Ik durfde er niet uit, ze konden mijn bloed wel drinken.” Hij schafte zich een bouvier aan. “Dat hielp. Daar hadden ze wel ontzag voor.”

De omwonenden zijn de laatsten die aan het woord komen. Ze hebben geen hekel aan het vrachtwagengebrom, het koeiengeloei en de overige drukte die op dinsdag al om 4 uur begint. In haar sigarenwinkel op de hoek van de Oosterweg en de Cubastraat verklaarde mevrouw Annie Boesjes: “Nee hoor, we hebben van die markt helemaal geen hinder (…). Van mij mag hij blijven. We merken het best met de verkoop op dinsdag (…) Het enige is eigenlijk dat je op dinsdag de kinderen binnen moet houden. Het is op straat te druk met het verkeer. Maar verder.” Ook haar bovenbuurvrouw Bodewes vond de drukte en bedrijvigheid gezellig: “Het eerste wat je zegt op dinsdagmorgen als je uit je raam de markt opkijkt is: het is niet druk vanmorgen, of het is aardig druk vandaag.”

—

De foto’s komen uit een collectie van Borstkas (nu HJR Noorden, HP 2013) over de Oosterpoort en het Zuiderpark: slideshow.

---