Enorme muntschat gevonden bij het Boterdiep

Bij de opgraving aan het Boterdiep zijn 422 munten uit de periode 1450-1508 aangetroffen. Deze zaten in een aardewerken kruikje, dat ter plaatse vrij ondiep ingegraven was in de toplaag van een vuinisbelt. Bijna alle munten zijn van zilver, maar er zat ook een goudgulden bij. Op een paar na zijn de munten in de stad Groningen geslagen.

Volgens de muntendeskundige Jan van der Wis, die in dit soort gevallen de stadsarcheologen bijstaat, is er qua hoeveelheid munten waarschijnlijk nooit eerder zo’n grote vondst in de stad Groningen gedaan, en ook niet in Nederland. Van der Wis ziet de schat vooral als een teken van de grote economische en politieke macht van de stad indertijd.

De schat omvat meer precies zo’n 200 halve, 200 hele en een paar dubbele stuivers. In Groningen heetten deze butkens, jagers en vliegers. In ongeveer tien procent van de munten zit een gat dat er met een spijker ingeslagen is. Van der Wis vermoedt daarom dat de schat afkomstig is van een schipper, sluiswachter of tolmeester. Schippers hadden namelijk de gewoonte om penningen met zulke gaten gereed voor betaling vast te zetten op een pen bij de mast. In elk geval sluit de numismaticus uit dat de schat afkomstig is van een Groninger muntmeester die indertijd na het uitkomen van malversaties naar Duitsland vluchtte.

Hoewel er dus ook wat oudere munten bij zitten, dateren verreweg de meeste munten – voor zover nu bekend – uit de periode 1500-1508. In die periode was graaf Edzard van Oost-Friesland hier de baas. Aan de munten kan je dat zien, doordat de rijksadelaar het wapenschild van de stad links houdt, om rechts ruimte over te laten voor de harpij van de Oost-Friese graven.

Al met al waren de butkens, jagers en vliegers ongeveer 11 goudguldens waard. Daar kon je een paard van kopen, of wel vier tonnen Hamburger bier, of maar liefst veertig paar hoge leren schoenen. Voor een dergelijke somma moest een ongeschoolde arbeider een maand of vier werken.

Bij de schat zat ook een een enkele goudgulden, geslagen tijdens het bewind van Rudolf van Diepholt als bisschop van Utrecht (1423 – 1455):

Al deze munten zaten in een kruik van Duits steengoed, die  nog gaaf was toen een graafmachine een laag grond afschraapte. De kruik ging kapot, maar de, inhoud lag gelijk in het zicht:

Bij de opgraving aan het Boterdiep werden ook nog twee kleine muntschatten gevonden. In het ene geval ging het om negen enkele en dubbele Groninger stuivers uit circa 1460, in het andere om schellingen of sestehalven (5,5 stuiverstukken) uit een nog vroegere periode, de eerste helft van de vijftiende eeuw.

Ook zeer bijzonder zijn de delen van twee aardewerken kariatiden, die bij de opgraving gevonden zijn. Het gaat om vrouwenfiguren in lange gewaden van waarschijnlijk Gronings fabricaat uit de zeventiende eeuw, die ergens in de buurt een rijke schouw hebben ondersteund. Van de ene kariatide zijn er het onder- en het boveneind, van de andere alleen een tussenstuk:

Bij de opgraving aan het Boterdieop werden bovendien nog aangetroffen: vuursteenmateriaal uit de late steentijd, prehistorische bewoningssporen en sloten, een waterput en een groot bijgebouw die deel uitmaakten van een boerenerf uit de twaalfde eeuw.

In die eeuw wordt dit gebied bij stormvloeden nog overstroomd, waardoor een laag klei alles bedekt. Vanaf de vijftiende eeuw fungeert het terrein als drekstoep of vuilnisbelt en werken er leerlooiers, die met eikenschors en menselijke urine leer bereiden in diepe kuilen. Dan ook wordt het Boterdiep aangelegd. Vanaf ongeveer 1620 ligt het terrein binnen de nieuwe omwalling van de stad.