Baksteen met molenspel
Geplaatst op: 7 juli 2009 Hoort bij: Stad toen 6 reacties
Deze vrij grote, laat-middeleeuwse baksteen, komt uit de Martinikerk. Er is een molenspel ingekrast.
Getuige de opstaande randjes is dat inkrassen niet gebeurd toen de baksteen al gebakken, of een flink gedroogde groenling was. Nee, dat geschiedde in het stadium van natte vormeling, die nog maar pas op de droogplaats in de open lucht lag. En gezien de voren eerder met een spijker dan met een mes.
Voor een eigendoms- of adresseringsmerk lijkt me zo’n molenspel iets te bewerkelijk. Ik denk dat tichelaars het inkrasten, omdat ze dat spelletje wilden spelen.
Een deel van het spel lijkt a) weggeslagen of b) weggedrukt. Bij mogelijkheid b betrapte de baas van het tichelwerk misschien een paar lanterfantende knechten. Met een haastige veeg van zijn onderarm probeerde een van die spelers dan zijn ondeugden luiheid en speelzucht te verdoezelen. Maar tevergeefs.
Hoe dan ook, het molenspel was populair. Er zijn wel meer van dit soort inscripties gevonden. In Eindhoven stond een molenspel op een daklei van een kerk, in Enkhuizen was het ingekrast in de stenen van een historische gevangenisvloer. Zoals uit de Nederlandse, de Engelse en de Duitse Wikipedia blijkt, waren de Egyptenaren, oude Chinezen, Grieken, Kelten, Romeinen en Vikingen er al dol op. In Europa taande de populariteit pas aan het begin van de negentiende eeuw.
groninganus 
Ik had nog nooit van dit spel gehoord!
@Hendrika,
het is tegenwoordig ook nauwelijks meer bekend. Ik geloof dat ik het een jaar of dertig geleden eens een keer in een spelletjespakket tegenkwam. Dat was voor mij de eerste keer.
Leuk, dit soort sporen van gewone mensen die even vertier hebben gezocht.
Het molenspel is vermoedelijk niet ouder dan het begin van onze jaartelling en het molenspelpatroon heeft ook gediend voor niet-spelgerichte zaken( Studie van Dr. Fritz Berger). Dat de Oude- Egypenaren het molenspel speelden is zeer onzeker. Het molenspel op de tempel van Seti 1 “( 1300 v.Chr.)in Qurna ( Egypte) dateert vermoedelijk uit de 3e – 4e eeuw na Christus( Prof. dr. Rainer Stadelmann, Onderzoeker: Deutsches Archeologisches Intsitut Cairo). Het molenspel komt voor in een manuscript van 1250-1300 ( Cerne Abbey) en in de Alfonso Codex van 1283 (Fameus spellenboek van Alfonso X Koning van Castilie en Leon.
Het molenspel wordt op oude uit/inklapbare speldozen aangetroffen in combinatie met het 64 velden bord(dammen/schaken) en triktrak (=’verkeerspel = backgammon)
Het door de kerk verboden gokelement heeft er toe geleid dat de Speldoos werd verdrongen door tweezijdige borden met in Nederland Dammen en Molenspel. In Noord Nederland ( Noord Holland, Friesland, Groningen zijn veel borden te vinden met 100velden op de ene kant en molenspel op de andere kant.
De traditie strekt zich voor zover nu bekend uit van 1696 ( Fraaist bekende bord in het West Fries Museum in Hoorn) tot circa het eerste kwart van 20e eeuw. De borden hebben vaak een volkskunstversiering op m.n. de molenspelkant met daarbij de initialen of naaam van de bezitter en een jaartal. Tot nu toe zijn er enkele tientallen borden bekend van dit type. De serie omvat borden van 1710, 1724, 1754, 1775, 1816 enz. Het molenspel werd van het bord verdrongen in de tweede helft van de 19e eeuw toen het schaken een belangrijker plaats ging innemen. Dus in plaats van het molenspel kwamen nu borden met op de ene zijde damspel ( 100 velden) en op de achterkant 64 velden voor het schaken.
Het molenspel is overigens een moeilijk spel waar ook wereldkampioenschappen in worden gehouden.
Wil je meer weten over deze materie : Kijk dan in mijn rubrieken Curiosa en Panorama in het blad Het Damspel van de KNDB.
http://www.kndb.nl . Ga naar “Het Damspel “Bondsorgaan. Kies een nummer en lees op de pagina’s 34 en 35 over denksporthistorie.
Wim van Mourik
@Wim,
Zeer bedankt voor deze reactie!
Ik leerde dit spel van mijn moeder (ik ben van 1945). Heit (vader) ventte voor de bakkerij en daarom was het handig om de deksel van een gebaksdoos te gebruiken. Mem tekende daar dan het speelveld op met potlood en liniaal. Als pionnen gebruikten we zwarte en witte knopen.
Leuk om dit spel ook op internet weer tegen te komen.