Zeven Kostverlorens in Groningerland

Deze week is het aantal bekende Kostverlorens in Groningerland, te weten deze drie:

• Kostverloren bij Finsterwolde. Volgens de site van rtv Noord verwijst de naam naar slechte grond “waarop de kost verloren gaat”. Wikipedia geeft een plausibeler verklaring. In 1701 werd er een afwateringssloot gegraven, die naderhand overbodig bleek. De kost was verloren, er kwam geen baat van. De investering leverde niets op.
• Kostverloren als verdedigingswerk van de vesting Delfzijl – als dit werk verloren ging, was de kost verloren.
• Kostverloren als wijk in de stad: genoemd naar een herberg, maar waarom heette die dan zo?

Met nog eens drie vermeerderd:

• Kostverloren bij Winschoten. Hier had de chirurgijns- en tichelaarsfamilie De Jonge percelen in eigendom, waar in 1774 een aangeplant bos op stond.
• Kostverloren bij Noordlaren, bouwland in de buurt van de Pollseweg
• en Kostverloren bij Onnen, bouwland in de buurt van Felland en Tijdverdrijf.

Ik vond ook nog een zevende:

• Kostverloren bij Sappemeer, waar schulte Rudolph Julsingha en vrouw in 1739 twee stukken veen en ondergrond hadden in “Kost Verloor”.

Ik dacht dat het puur een eigennaam was en dat hij daarom niet in de WNT zou staan, maar dat bleek een onderschatting van dit onschatbare woordenboek. Kostverloren, zegt het, is een

“…benaming voor verschillende zaken waarvan de kosten als verloren moeten worden beschouwd, hetzij de zaak deze kosten niet opbrengt, hetzij ze slechts een voorloopige bestemming heeft.”

Als eigennaam, aldus het WNT, is de term verbonden aan “bepaalde verdedigingswerken, wegen, sluizen, wateren, buitens enz.”, waarbij het verwijst naar een geschrift van Bredero uit 1612. De verbinding met een herberg, zoals aan de Friesestraatweg bij de stad Groningen, ligt besloten in een citaat uit het werk Bacchus van de dichter Jan Pietersz. Pers:

“Het vierde (land is) Sint Reyn-uyt, daer Kael-bil, Al-verbrast, Aen Kostverloren schiet, en is aen Calis vast”

—

Vervolg: de achtste Kostverloren, te Marum.

Veldnamen van Noordlaren

Hindrick Sijbring was de broer van de Gorechter gezworene Jan Sijbring. Samen hadden ze een boerderij. Op de boedelinventaris van Hindrick uit 1703 staat onder dat huis een lange lijst met veldnamen.

Hoewel de woonplaats van Hindrick niet genoemd wordt, laat zich Noordlaren herkennen aan een paar nu nog bestaande namen zoals de Pollse Weg en ’t Besloten Veen. De lijst van Hindricks percelen is onderverdeeld in akkers (op de es), weiden, en hooi- of madelanden. De eersten lagen het hoogst en waren het droogst, de laatsten lagen het laagst en waren het natst. Als liefhebber geef ik de namen hier weer, misschien dat iemand uit Noordlaren er ooit nog eens wat aan heeft bij een onderzoek naar lokale toponiemen.

AKKERS

• lijn acker – 3 maal (dit zijn kleine perceeltje met vlas)
• loo acker (ontbost terrein?)
• tafel acker – 2 maal
• krum paelsche acker (naar een kromme paal)
• werelsche acker
• del acker (relatief laaggelegen)
• steenbeergh acker (bij het hunebed?)
• bergh acker – 2 maal (lag er een grafheuvel op de es?)
• hestinck
• suijdnoort
• veld acker (dichtbij het veld oftewel de heide gelegen)
• lange toght acker – 2 maal (bij een tochtsloot?)
• polsche wegh acker (de Pollseweg dus)
• kost verloor (Kostverloren, mogelijk was hierin vergeefs geïnvesteerd)
• rijsbergh of rijsebergh – 2 maal (op glooiend terrein)
• boonsche acker
• poel acker (bij een waterpoel)

WEILANDEN

• het brinckelant (land op de Brink van Noordlaren)
• ’t (hooge) oosterweer – 2 maal (bij een wal die het oprukken van woeste grond moest voorkomen?)
• noortzijt
• ’t eel
• het onlant besloten veen genaamt – 2 maal
• westerlant

HOOI- EN MADELANDEN

• kortegagel (met gagel, een struik die op natte en zure veengrond gedijt)
• ammeringh lant (naar een oude familie)
• neije mae (aangewonnen groenland)
• geere (taps toelopend)
• broeck deel – 2 maal (vermoedelijk erg nat)
• hulmer mae
• oever
• kruijs ham
• over die bickse
• ’t ossebroeck
• kercken mat (ooit eigendom van de kerk)
• die waem
• die horn (hoek)
• het noorden lant
• trillage