Basselonise doeken, krolnebde schuivels, kreeftsogen en beulszalf

Als de winkelier Harm A. Braam, en zijn vrouw Annigje Writzers in 1799 beide overleden zijn, maken de voogden over hun minderjarige dochter een inventaris op van Braams winkel in Kiel-Windeweer.

Het was, zoals in die tijd gebruikelijk, nog echt een magazijn met van alles en nog wat. De inventarisatoren brachten weliswaar drie hoofdstukken aan – winkelwaren, ijzergoed en kruidenierswaren – maar menigmaal weken ze van hun eigen indeling af, zodat je mag aannemen dat de zaken ook in werkelijkheid nogal door elkaar heen lagen en dus niet zo gemakkelijk te scheiden waren als ze wilden.

Met de winkelwaren bedoelden ze vooral manufacturen: kousen, sokken, linten, knopen, gespen, garen, band, kammen, vingerhoeden, gaas, neteldoek, linnen, katoenen, vijfschachten, karzaaien, kalminken, broekstreep, katindezak, baaien en bombazijnen. Interessant is vooral de internationale herkomst van veel van dit spul. Je had bijvoorbeeld Veelse kousen (uit Westfalen), en soorten linnen uit Bijleveld en Warendorp (Bielefeld en Warendorf ten oosten van Münster). Bovendien verkocht het echtpaar Braam bontgoed en doeken uit Harlingen, Haarlem, Rouaan en Barcelona (“Basselonise”), terwijl er naast de Oostindische katoentjes en sitzen ook Hollandse en Engelse te koop waren en bovendien Londense kamelot.

Tussen de ellewaren door treffen we al snuif- en andere tabaksdozen op de inventaris aan. Eigenlijk hoort dat spul in het hoofdstuk ijzerwerk, dat begint met paar honderd blikken pijpendoppen die op het veen en schepen het brandgevaar moesten bezweren. Trommen, koffie- en andere potten, koffiemolens, lampen, lantaarns en gereedschappen als klinkhamers, nijptangen, vijlen, boren en beitels behoren mede tot het metalen assortiment, evenals sloten, scharen, asschoppen, spijkers, nagels, zwanehalzen (van koper), bierkranen, inktkokers, boterpotten, lepels, vorken en messen (Zwolse en Engelse). Intussen treffen we een uitstalling van borstelgoed aan: kwasten, witters, bezems, boenders en luiwagens, naast griffels en pijpen, In dit hoofdstuk ook, hoewel van hout, meer dan 100 paar klompen, terwijl er bovendien op kopers werd gewacht door 24 paar “krolnebde schuivels”,  oftewel schaatsen met een krul in de punt (kosten 10 stuiver per paar, ruim een dagloon voor veel mensen).

Tussen de stoffen bevinden zich al wat kruiden en “lodderanjen” (lodderein of Eau de la Reine), terwijl de opsomming van het ijzergoed Fremdkörper als stokvis en Haarlemmerolie kent. Onder de titel van de kruidenierswaren vinden we dan gort, tweebakken (beschuiten), meel, kaneel, peper, nootmuskaar, chocolade gember, komijn, koffie, pruimen, vogelzaad, kaas, krenten en rozijnen, zeezand en schelpzand, olie, azijn, potas, kandij, papier en klaverzaad. Verder diverse verfstoffen zoals Fries en Spaans groen, Berlijns blauw en Engels rood. En daar weer tussendoor diverse populaire geneesmiddelen, zodat de zaak van Braam ook nog eens iets van een drogisterij had.

Op basis van de middeltjes, zou je bijna een Kielwindeweerster kwalenlijst kunnen opstellen. Bijna, want niet van ieder middel valt met hulp van het WNT en internet thuis te brengen. Dit is de lijst:

• gensiaanwortel (gentiaanwortel, eetlustopwekkend en voor maag en ingewanden)
• mieke of wieke besilken (???)
• holwortel (kalmerend en verdovend, tegen spiersamentrekkingen)
• venegriek (fenegriek, ontstekingsremmend en aderversterkend)
• bakelaar (nonspecifiek voor – eetlustopwekkende – bittere kruiden)
• wormkruid (in olie, als poeder of als destillaat tegen wormen)
• grain (???)
• rabarber (oorspronkelijk uit Barbarije of Azië, gebruikt als purgeermiddel)
• tijlonij (tijloosknol – ontstekingsremmer, tegen rheuma, geelzucht en kiespijn)
• drieakel (triakel, ook theriakel, bekend panacee tegen allerlei kwalen)
• kremerlartrij (waarschijnlijk kwamen de voogden er hier niet uit, kramerlatijn voor geheimtaal?)
• kreeftsoge (lensvormige kalkvormingen uit de maag van een rivierkreeft, werkzaam gehouden tegen nier- en galstenen en oude zweren, tevens verwerkt in oogwaters en tandpoeders)
• alewee (aloë, droge stof, verkregen door inkoking van aloë-sap, gebruikt als laxeermiddel)
• kattarm salve (van cathartisch? zuiverend, reinigend)
• Spaanse vliegen salve (uitwendig toegepast bij inwendige ontstekingen en pijnen zoals in de keel, de knie etc.)
• lapdelon zalve (???)
• palm zalve (zalf op bazis van palmolie)
• drieakel gom (zie boven)
• me laoden zalve (???)
• beuls zalve (zalf voor wonden, mogelijk gekocht van de Groninger scherprechter mr. Snijder)