Een lijstje Groninger huisnamen van 1766

In 1765 was de verdeling van de lantaarns onder de twaalf Groninger lantaarnopstekers zo ongelijk, dat het stadsbestuur besloot een nieuwe verdeling te maken. Daarbij kreeg iedere lantaarnopsteker ongeveer 35 lantaarns toegewezen. Nauwkeurig werd ieder zijn ‘pand’ omschreven, met een looproute van lantaarn tot lantaarn. De meeste lantaarns bleken te staan voor de huizen van meer gegoede ingezetenen. Tussen hun dure familienamen door worden echter ook wel eens huisnamen genoemd. Deze staan hieronder op een rijtje met de huidige straatnamen en (voor zover mij bekend) de functie die de aangeduide panden eertijds hadden.

• Het Wapen van Drenth – Schuitendiep oz. tussen Oudeweg en Pluimersgang.
• Het Klokhuisje – Tussen Steentilpoortenboog en ’t Kleinpoortje. Hierop stond een dakruiter met een klokje dat waarschuwde voor de afvaart van de trekschuiten die hier aan de kade aangemeerd lagen. Zie >
• Raadhuis van Emden – Damsterdiep zuidzijde, tussen het verlaat en de Snikkevaardersgang. Herberg, genoemd naar een imposant renaissance-bouwwerk in de stad aan de overkant van de Eems, waar wellicht ook een deel van de klanten vandaan kwam.
• De Pelmolen – omgeving Carolieweg, Kleine Gelkingestraat en Achter de Muur. Onzeker of daarmee een huisnaam aangeduid is of een bedrijf.
• De Bolderie – Grote Markt zuidzijde bij het Raadhuis. Herberg/horecagelegenheid die na de sloop van het oude Raadhuis (ca. 1775) een tijd in de Oosterstraat zat, maar later weer terugkeerde naar de Grote Markt, en zelfs in de jaren zestig nog bestond, zij het in of bij de nieuwbouw onder het afgebroken nieuwe stadhuis.
• De Pauw – Grote Markt zuidzijde, hoek Waagstraat, waar zich nu het News Café bevindt. Zie >
• De Koning van Polen – Kleine Gelkingestraat, nabij de huidige Burchtstraat. Herberg, die genoemd was naar de man die in 1683 de Turken bij Wenen versloeg (zie plaatje).
• De Ossekop – waarschijnlijk gelijk aan de Os, een brouwerij in het verdwenen stukje Achter de Muur tussen de Herestraat en de Gelkingestraat, waar het doodlopende stukje Burchtstraat een restant van is.
• De Lutherse kerk – Beulsgang (nu Kleine Steentilstraat), op de hoek van de Kostersgang. Het gebouw, met hele dikke muren en behoorlijk lage deuren, staat er nog steeds, al weet niemand meer dat dit zo’n beetje de eerste Lutherse kerk van de stad is geweest.
• De oude Münster – Oostzijde Herestraat op de hoek van de Kleine Pelsterstraat. Dus bij het wagenplein (het brede straatgedeelte). Grote herberg, waar de postwagens naar Coevorden en Münster vertrokken.
• De Schaal – hoek Haddingestraat en Nieuwstad. Waarschijnlijk een winkel voor kruidenierswaren.
• De Joden kerk – Kleine Volteringe-, oftewel Folkingestraat. Synagoge. Sjoel.
• De Eckelboom – Nieuwstad zz tussen de Folkinge- en de Haddingestraat, op de hoek van een gang die ernaar genoemd was. Naam betekent dus gewoon eik, maar klinkt wat vriendelijker.
• Het Westindisch Huis – Munnekeholm wz. Onderkomen, kantoor en pakhuis van de boekhouder der Westindische Compagnie, kamer Stad & Lande.
• De Malmolen – bij het Kleine der A oz, uiteind Schuitemakerstraat. Herberg, die eind 18e eeuw afgebroken is. Fungeerde tevens als veerhuis.
• De Stijfselmakerie – Lage der A, bij de Apoortenboog. Huisnaam of bedrijf?
• De Steern (Ster) – Vismarkt nz bij de Guldenstraat.
• De Spijkerboor – Vismarkt nz. (Kremerrype) IJzerwarenwinkel.
• De Swarte Hoed – omgeving A-kerkhof zz en Brugstraat.
• De Seeperie – Hoge der A tussen de Turftorenstraat en de Vissersbrug. Zeepziederij of huisnaam?
• ’t Ameland – bij de hoek van de Noorderhaven. Herberg. Er tegenover aan de andere kant van de Vissersbrug, lag de Schiermonnikoog, ook een herberg.
• Het Heren Wijnhuis – Grote Markt, annex aan het Raadhuis. Wijnhuis voor heren, tevens lokatie waar de wijn- en brandewijnaccijns betaald werd.
• Het Grote Comptoir – Het huidige Goudkantoortje op de Grote Markt.De Stads Waag – Waar de Waagstraat uitkomt op de Grote, zo u wilt Brede Markt. Plek waar boter en andere handelswaar werd gewogen.
• Sint Jacob – Kromme Elleboog. Voor 1651 een herberg, waarvan de naam nog anderhalve eeuw overgeleverd werd als oude Sint Jacob, mogelijk omdat er een gevelsteen aan herinnerde.
• Nuirenborg (Neurenberg) – Herberg aan de Visserstraat nz.
• ’t Schippers Geselschap – Noorderhaven zz. Herberg waar het Grote Schippersgilde vergaderde.
• De Valk – Messemakersstraat (= Poststraat). Herberg waar het kleermakersgilde samenkwam.
• De Borse – Broerstraat nabij Oude Boteringestraat. Gesubsidieerde eetgelegenheid voor studenten, waarvan enkele er ook boven op kamers woonden.
• Professorspoort – Oude Kijk in het Jatstraat oz. Er is nog steeds een poort ter plaatse, tegenover het Harmonieplein, waar men menige hoogleraar door ziet komen.
• De Zoutkeet – Noorderhaven nz. Plek waar zout gefabriceerd werd.
• Het Tugthuis – nabij Noorderhaven nz. Ook wel: spinhuis. Provinciale gevangenis voor veroordeelden.
• Het Oude Coffijhuis – Grote Markt nz. Begin 18e eeuw het Franse koffiehuis van de gevluchte hugenoot Jacques Fabre.
• Het Provinsijaale Hof – Oude Boteringestraat oz. Tot de nieuwbouw bij het Guyotplein verrees de hoogste rechtbank van onze provincie. Nu het onderkomen van de RUG-faculteit voor godgeleerdheid en godsdienstwetenschap.
• De Gouden Engel – Oude Boteringestraat.
• Corps-degarde – Oude Boteringestraat bij de boog. Wachtlokaal voor militairen. Het gebouwtje, een monument, bestaat nog steeds.
• De Hoop – Oude Ebbingestraat wz. Zou ook een familienaam kunnen zijn. Al neig ik naar een huisnaam.
• Het Klokhuis – Kop Boterdiep. Ook hier zal een klok de afvaart van trekschuiten hebben aangekondigd, net als bij het Kleinpoortje.
• De Stads Timmerschuir – Boterdiep nabij Bloemstraat.
• De Geweldige – Omgeving Oude Ebbingestraat tussen de Hofstraat en de Butjesstraat. Waarschijnlijk het woonhuis van de stadscipier, waar dan enkele cellen aan verbonden waren voor ingezetenen (geen burgers zijnde) in voorarrest. een soort Huis van Bewaring dus.
• Rotterdam – Nieuwe Ebbingstraat oz. nabij de Nieuwe Kerk. Het Rotterdammerstraatje is ernaar genoemd. Herberg tot in de negentiende eeuw, toen aartsvader Niemeyer er een tabaksfabriek begon, die nog tijden als merk het Wapen van Rotterdam voerde.
• Het Blauwe Paard – Boerenherberg aan de zuidzijde van het kerkhof der Nieuwe of Noorderkerk.
• Het Ommelanderhuis – Vergaderplaats van de Ommelander Staten aan de Achter de Muur, het gedeelte dat nu Schoolstraat heet. Tegenwoordig tehuis voor daklozen met een psychiatrische problematiek