Stookhutten in Tolbert e.o.

Mijn collega Tjerk Bekius maakte een videoreportage over het gebruik van stookhutten – die kleine gebouwtjes naast boerderijen – in de omgeving van Tolbert. De plaatselijke historische vereniging Fredewalda had er een drukbezochte avond over, met een spreker uit Drenthe, waar het verschijnsel stookhut al eerder in de belangstelling stond. Tjerks repo is te vinden op Fredewalda’s website.

Jacht in de sneeuw schendt eeuwenoude code

Van de week stonden er op Krabbenvangen en het weblog van Maarten Westmaas prachtige, maar ook gruwelijke foto’s van een drijfjacht op hazen in de Reiderwolderpolder en de Carel Coenraadpolder. Ik begrijp dat er op zulke bouwlanden gejaagd moet worden, anders vreten die beesten je al het graan op. Maar dat dat moet gebeuren als er sneeuw ligt, vind ik, zoals ik ook al bij Krabbenvangen zei, van een ongelooflijke lafheid.

Toevallig was me net de ordonnantie op de jacht, uit 1738, in de beide Oldambten en alle andere stadsjurisdicties onder ogen gekomen. Die verbood in artikel 28 uitdrukkelijk het jagen als er sneeuw lag:

Van die twaalf gulden boete kon iemand zich een maand in leven houden. De reden waarom dit verboden werd laat zich opmaken uit een ander artikel, nummer 20. Dat zegt dat “de jacht alleen tot divertissement is verstrekkende”. Jagen in de sneeuw kan geen divertissement zijn, geen sport,  omdat de dieren dan – mede door voedselgebrek – veel zichtbaarder zijn dan anders.

De jagers van van de week in de Dollardpolders lapten dus een eeuwenoude code aan hun laars. Als ze zeggen dat jagen een sport is, wat ze ongetwijfeld doen, dan liegen ze dat ze barsten.

De eerlijkheid gebiedt overigens wel te zeggen, dat het absolute verbod om te jagen als er sneeuw lag, in 1738 nog niet zo oud was. Want in de jachtordonnantie voor beide Oldambten uit 1658 stond het verbod nog zo geformuleerd:

“Niemant sal vermogen nae Midwinter, als daer sneeuw leyt, te jagen…”

Voor Kerstmis mocht het dus nog wel, maar daarna niet meer. Naar deze strekking krijgen de polderjagers van deze week dus nog absolutie. Maar dat de advents-uitzondering omstreeks 1680, 1690 uit de jachtregelgeving verdween, was wèl een kwestie van voortschrijdende verlichting en beschaving, iets waarvan ik deze jagers maar niet zal betichten.

De provenance van een boek

De onversaagde Boekito kwam dit keer bij me met het eerste deel van het postuum verschenen verzameld werk van de Noorse dichter en journalist Aasmund Olavsson Vinje. Dat deel kwam uit in 1903. Het is voor ons beide onleesbaar, maar heeft toch iets aantrekkelijks doordat de eigenaren sindsdien allemaal voorin staan. Uiteraard kenden zij wel Noors, want anders hou je zo’n boek niet, laat staan dat je je naam er aan verbindt. Een van de drie liet bovendien door onderstrepingen en notities in de marge zien, dat hij of zij het boek met meer dan gemiddelde aandacht las.

De laatste eigenaar, die dit voorjaar op hoge leeftijd in Emmen overleed, was een Meindert Beno Doedens, waarover verder weinig te vinden is, behalve dan dat hij een liefhebber was van taal:

Laat me zeggen dat ik het niet ’t allerfraaiste ex libris vind dat ik ooit van mijn levensdagen tegenkwam. Grappig is echter dat zinnetje bovenaan: Cum libello in Angelslo. Dat is namelijk een variatie op het Cum libello in angelo, oftewel het Met een boekske in een hoekske van Thomas a Kempis. Waarschijnlijk woonde Doedens dus in Angelslo, een wijk aan de oostkant van Emmen.

Helemaal onderaan het plaatje vinden we: Sit maledictus per Christum, qui librum subtraxerit istum. Hetgeen te vertalen valt als: Vervloekt zij hij, bij Christus, die dit boek wegneemt. Dat was dan weer wat minder vredelievend en origineel van de eigenaar.

Voor Doedens het boek kocht of kreeg was het in bezit van ene Constance Grondhoud-Boer. Haar ex libris, voor die van Doedens geplakt op de binnenkant van het omslag, heeft een zinnebeeldig prentje, waarvan de betekenis me niet helemaal duidelijk is:

Door de geopende deur kijken we naar een mythisch tafereel. Helemaal in de verte zien de de stralende zon met een driehoek en het alziende oog, dat zal staan voor God of het bovennatuurlijke. Een naakte man en vrouw staan bovenop een hoge pilaar met een hert. Ik denk tenminste dat het een hert is. Aan die man en vrouw kleeft iets Adam en Eva-achtigs. Ik denk dat ze van die pilaar afwillen, de afgrond in. Naar de beslotenheid op de voorgrond? Een ketel hangt boven het open vuur links, de tafel staat gedekt, achter de tafel staan een spinnewiel en een boekenkast.

Constance Grondhoud-Boer lijkt me de dochter toe van de allereerste eigenaar. Hij stempelde zijn naam op de titelpagina. Van deze prof. Dr. R.C. Boer (1863 – 1929) staat er een uitgebreide biografie in een Jaarboek der Maatschappij van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde. Hij was vanaf 1891 privaatdocent aan de Rijksuniversiteit Groningen en vanaf 1900 hoogleraar Oudgermaans en Sanskriet aan de Universiteit van Amsterdam:

“In Boer verliest de Nederlandsche wetenschap een geleerde van bijzondere beteekenis. Hij behoort tot de grondleggers van de Germanistische studiën in ons land, die hij beoefend heeft met een gedegen kennis, met een oorspronkelijken kijk op de problemen en met een bewonderenswaardige werkkracht. Onafhankelijkheid van oordeel, de gave van diepborende kritiek, te zamen met een sterk verbeeldingsvermogen en een warm, bijwijlen heftig gevoel, deze eigenschappen worden zelden tegelijk in één mensch gevonden…”

Resept van Hinderk: Grunopudding

Grunopudding n oergrunneger recept uut laankmanstied veur lu dij t nog aan tied hebben veur t koken. Veur dizze pudding hèje t volgende neudeg:

Je goan din as volgt aan loop. Snie bitterkoekies in leutje stukkies. Moal twijbakken en theekoekies fien in n meurzer. Schaaidt 5 aaierdolen van t aaiwit en dou de dolen in n ruierschuddel. Meng d’aaierdolen mit suker en dou de sneden bitterkoekies, vergroesde twijbakken en theekoekies, de veurof goud wossen krinten en rezienen, smolten botter, melk en de marasquin derbie tou. Kwengel t spul mit n holten lepel goud deur nkaander . Dek de schuddel mit inhold goud of en loat t n beste zet (n poar uur) in de waik stoan. Neem hierveur dus rusteg de tied, n uur te laank kin gain kwoad en je huiven as je zukswat koken ducht mie ook nait op tied veur traain op statsion te wezen.

As t din aan tied is, om t aalmoal kloar te moaken veur de kook, goan we eerst aan loop mit t slim stief kloppen van d’aaiwitten. Zukswat nemt veul kracht en tied. Je hebben hierveur n slagkomme neudeg dij hailemoal vrij van vetterij wezen mout. Ik streu der veurtied aaltied wat zolt bie, omreden dat n goie invloud op t rizzeltoat van t omhoog kloppen van aaiwit het.

As dit doan is, din ruiern we t aalmoal luchteg duer de puddingmassa. Nou gaait de haile brud in n ofsloetboare tulbandvörm. Ik bruuk hierveur n povvert-panne dij k veurtied van binnen bebotterd en aansloetend mit paneermeel bestreud heb en dat inclusief binnenkaande van deksel. Povvert-panne wordt nou tou drijkwart vuld, omreden e tiedens t kookperces roemte neudeg het om uut te dijen. Zörg veur n roeme panne mit kokend hait wotter. Dou de povvert- panne mit inhold der votdoalek in. Men nuimt zukswat ook wel au bain marie.

t Kokende wotter mout wel onder de sloeten van povvert-panne blieven, want as e tiedens de kook lekt , nemt pudding wotter op en zakt e in n kaander. Nou mout je der zorg veur droagen dat wotter zachies (tegen de 90 groaden) veur zuk uutkookt en vul t verdampte vocht of en tou aan mit nij kokend hait wotter.

Grunopudding het veur t goar worden om en bie anderhaalf uur neudeg. Stört de pudding bie t opdoun op n veurverwaarmd bord, noa hom wel eerst even zunder deksel indreugen te loaten in n open oven. De pudding trekt din wat van de wand lös en loat zuk din makkeleker keren.

Ik kwam dit Groningse recept tegen op de Facebook-pagina van Henk Scholte. Op de vraag of het ter overname was antwoordde Henk: “Doar heb k zulf gain bezwoar tegen, omreden ik t geern mit aander lu dail”.