Omtrent Asser scavoten
Geplaatst op: 9 september 2011 Hoort bij: Drenthe 3 reacties
Op de zijgevel van het Ontvangershuis in Assen hangt deze gevelsteen met drie witte St. Jacobschelpen op een rood fond. Eeuwenlang is de steen overgeleverd binnen de familie Oosting, waarvan een of meerdere leden – daar wil ik nu even van af zijn – voor 1800 de functie van Ontvanger-Generaal bekleedden. Naar die functie – zeg maar het opperste belastinggaarderschap van heel de oude landschap Drenthe – is het huis genoemd. Het wapen op de gevelsteen gaat ook door voor dat van de familie Oosting, Niet aangetoond is overigens een verband met een bedevaart naar Santago de Compostella, waarop de schelpen zouden kunnen duiden. Het is dus ook niet gezegd dat de tollenaars een greep in de kas deden en toen voor straf naar Spanje moesten, hoezeer dat ook voorkomt als een aantrekkelijke gedachte.
Het wapen van drie witte Jacobsschelpen op een rood fond wordt in het algemeen geassocieerd met de adellijke familie van Keppel. Die heeft haar wapen wel meer doorgegeven, of beter, die had zo’n faam dat andere families haar blazoen graag copieerden. Zoals een familie Hesseling. Trouwens, ook de gemeente Hummelo en Keppel nam het wapen over, maar dan met de kleuren andersom (rode schelpen op wit fond), waarbij de schelpen een kwart slag werden gedraaid.
Volgens het Handboek der wapenkunde van Rietstap heetten zulke schelpen in het Middelnederlands scavoten, een woord dat zich bijna onmiddellijk met schavuiten associëren laat, oftewel zondaars die zich een bedevaart op de hals hadden gehaald, zoals graaiende tollenaars. Helaas is ook dat verband niet aantoonbaar.
Voornoemd handboek zegt nog dat er in de heraldiek naast St. Jacobsschelpen St Michielsschelpen werden gebruikt, maar die laatste soort blijkt geen biologische soort, terwijl plaatjes van de heraldische soort ontbreken. Het eventuele verschil tussen beide laat zich daarom niet demonstreren.
,
.
groninganus 
Het is vaak moeilijk om die familiewapens te “plaatsen”. In de loop der eeuwen is er ook heel veel bij gefantaseerd. Het blijft zoeken.
Ik was van de week in Appingedam op bezoek bij een verdienstelijke amateur-archeoloog, die daar een fragment van een grafsteen gevonden had, waarop een wapentje prijkte met linksboven een vogelpoot, linksonder een liggende maansikkel en rechts drie klavers boven elkaar. Hij had overal gezocht, maar niet gevonden van wie dit wapen kon zijn. De vogelpoot kwam waarschijnlijk van de familie Piccardt en de klavers van een boerenfamilie, maar het geheel? Een en ander pleit mijns insziens voor een databank op internet, waarin ook dit soort onopgeloste gevallen komen te staan.
Ik kom heel vaak langs deze gevelsteen. Wekelijks. Ik heb zelfs een tijdje in het gebouw gewerkt (bij het Drents Museum). Grappig om iets wat zo bekend is opeens op jouw blog te zien verschijnen!