Hanebijtersgang (IV)

Wanneer ontstond die steegnaam eigenlijk?

De alleroudste koopakte, waarin sprake is van de “hanebyters ganck” dateert van 9 september 1664. Het betrof een “camer” (= éénkamerwoning) aan de westkant van het Zuiderkerkhof op pachtgrond.

Die begraafplaats, nu grotendeels ingenomen door het bioscoopcomplex van Pathé, was bestemd voor mensen die  zich geen plekje op een echt kerkhof konden veroorloven. Kijken we naar de stadskaart die Egbert Haubois uit 1631, dan zien we langs twee en een half van de vier zijden van deze begraafplaats al eenkamerwoninkjes staan.:

Ter oriëntatie: door het midden van het kaartje loopt het Zuiderdiep. Noord is links, zuid is rechts, oost is boven en west beneden. Aan de onder- of westkant van het Zuiderkerkhof zien we de aan één kant half volbouwde steeg die dan nog geen Hanebijtersgang heet.

Voordat de steeg zo ging heten, werd nog de weinig onderscheidende aanduiding ‘bij het Zuiderkerkhof’ gebruikt. Als in 1664 de naam Hanebijtersgang voor het eerst in een koopacte valt, zal de aanleiding daarvoor nog vers in het geheugen hebben gelegen. De hoanebieterijen die aan het uiteinde van de steeg bij de stadswal plaatsvonden, zullen daar toen pas begonnen zijn.

Als we naar de omgeving in wat bredere zin kijken, zien we dat de plek vanuit de binnenstad inderdaad behoorlijk achteraf lag. De Folkingestraat, linksonder op het kaartje, liep nog dood tegen een vrij groot complex aan de zuidkant van de Nieuwstad. Hier kwam in 1667 wel een doorbraak – die na de bouw van de synagoge in 1756 de Jodenstraat of het Jodenstraatje genoemd werd –  maar in het verlengde daarvan kwam er geen brug over het Zuiderdiep. De dichtstbijzijnde brug waarover je de Hanebijtersgang kon bereiken was dus de Haddingeboog (aan de bovenkant van het kaartje) en die situatie bleef waarschijnlijk voortbestaan tot de demping van het Zuiderdiep in 1880.

Nog even de situatie in 1825, toen de steeg aan die ene kant al wel volgebouwd was en er een kazerne aan de walkant van het Zuiderkerkhof stond:

Bron koopakte: RHC Groninger Archieven, Rechterlijke Archieven III x (stad) deel 46 fol. 278 vso (geraadpleegd op microfiche).