Ooievaar nestelde op Groninger galg

Detail kaart beleg van Groningen door M. Spinneker (1672). Collectie RHC Groninger Archieven 1536-1767.

Nergens kon ik een beeld van de plek vinden, waar in de zeventiende en achttiende eeuw Groninger ter dood veroordeelden werden geëxecuteerd. Tot ik de hulp inschakelde van een collega die zich wel eens met deze gerichtsplaats bezig had gehouden. Hij wees me op de onderkant van de Spinneker-kaart uit 1672.

De gerichtsplaats bevond zich aan de Hereweg, op een plak waar nu het Sterrebos ligt. Zoals je op het kaartfragment ziet, ging het om een groot podium, waartoe een gebouwtje met een verscholen trap toegang gaf. Als we de voordeur van het gebouwtje qua hoogte op 1,80 meter schatten, dan moet dat podium ongeveer even hoog zijn geweest. Als toeschouwer kwam je er niet zomaar op!

Vanwege die hoogte is het ook geen wonder dat er een keermuur om het zandlichaam zat. Deze lijkt zeskantig, als van een bijencel, alsof men de luiaards onder de veroordeelden in hun laatste uur nog even een symbool van vlijt onder de neus wilde wrijven.

Op het podium bevond zich het dichtst bij de toegangspoort een kleiner podium, opnieuw met een zeskante keermuur eromheen, waartegen een trapje stond om er met gemak op te komen. Hier moesten de tot onthoofding veroordeelde burgers met ontblote halzen knielen in het zand.

Helemaal achteraan op het podium stond de enkelvoudige galg, een universeel ontwerp, u wellicht bekend van westernfilms of anders wel het verveelspelletje galgje. Ophanging had als straf minder standing dan onthoofding. Anders gezegd, er zat meer schande aan vast.

Tussen de zandbult en de sologalg zien we dan nog de collectieve galg,  het voorrecht van de georganiseerde misdaad, opgebouwd uit twee natuurstenen palen met een steng ertussen. De palen droegen allebei een bol in top. Dat deze collectieve gespuis-opruimer een tijdje in onbruik is geweest, moge blijken uit het ooievaarsnest op de ene paal, waardoor je de bol op die paal niet meer kunt zien.