Boekweitcultuur bedierf meidagen

“Maar — zooals we zeiden — men was toen in de periode van de boekweitcultuur. In het voorjaar werd de veenbodem losgehakt en nadat die droog was, gebrand in het begin van Mei, liefst bij eenigen wind. Dit veroorzaakte den bekenden veenrook, die ook nu nog voorkomt en die vele van onze schoone Meidagen bederft, al is die dan ook niet zoo erg meer als vroeger, toen het wel eens gebeurde, dat men vanwege al dien damp en smook zijn buurmans huis niet kon zien.”

Bron: Vredewoldius, Uit Vredewold en omgeving XLV, Nieuwsblad van het Noorden 28 maart 1914

Het klooster te Essen vlak voor zijn sluiting

Een schetsje van het klooster te Essen in 1568, het eerste jaar van de de Tachtigjarige Oorlog. Het grondplan, met een zich naar twee kanten toe vertakkende weg rond een gracht, lijkt wel zo’n beetje te kloppen. Van de gebouwen weten we zo goed als niets, maar ze worden voorgesteld als vrij laag. Toch ligt hier roofgoed, vandaar de versterkingen rond het klooster tegen plunderende geuzen en misschien ook wel muitende soldaten. Die verdedigingswerken vormen strategische informatie, evenals de brug over het Schuiten- of Winschoterdiep achter het klooster, en het hoornwerk aan de overkant van het diep.

Deze tot nu toe onopgemerkt gebleven schets mag nu eens met recht uniek heten, want het is werkelijk de enige tekening die we hebben van het klooster Yesse in zijn geheel. Ze is te vinden op een militaire kaart van Groningen, die verder niet super precies is en die deel uitmaakt van de atlas van Pierre le Poivre. Deze atlas geeft een beeld van militaire gebeurtenissen uit de periode 1560-1620. Onlangs heeft de Koninlijke Bibliotheek van Brussel hem integraal op internet gezet. Nieuwsgierig? Ziehier–

De navigatie ging mij eerst eerst wel wat  moeizaam af. Bladeren doe je hetzij via de pijltjestoetsen vlak boven hetzij via de schuif onder de thumbnails. Na het opplussen van en inzoomen op een kaart kan je eroverheen navigeren met het groene vierkant linksboven of het handje onderin links. De kaart met het klooster Essen erop is de rechterpagina op scan nummer 13. Ook de scans 14 en 15 betreffen de stad Groningen en omgeving. Ze laten onder meer de dwangburcht zien, die Alva in 1569 voor de Herepoort liet bouwen.

Meer over Essen op dit weblog:

• Het veldnamenlandschap van Essen
• Esser veldnaam Kloes wijst op kluizenarij

De eerste tractor in het dorp

“MIDWOLDA, 20 Juli. Hedenmorgen woonden we de groote ploegdemonstratie, op de landerijen van den heer A. Botjes, met de Mc. Cormick Deering Land-bouw-tractors (25 p.k.) bij. Zeker door de drukte op de boerderijen was de belangstelling vanmorgen niet groot, van namiddag was die heel wat beter.

Aan de machine is een tweescharige ploeg verbonden, die door het overhalen van hendels in en uit het werk kunnen worden geschakeld; de behandeling van deze tractor is zeer eenvoudig en gemakkelijk door één persoon te volvoeren. Bij de tweede omrit behandelde de heer Botjes reeds zelf de machine.

’t Geleverde werk was uitstekend, de voren werden flink gesneden, en de grond goed omgewoeld; volgens ooggetuigen zouden minstens 6 paarden dit werk niet kunnen doen. En vlug dat het ging! In flinken pas kon men de machine maar even bijhouden.

Ongetwijfeld zullen deze tractors een heele ommekeer in het landbouwbedrijf teweeg brengen, maar als altijd zal men zich aan den nieuwen toestand weten aan te passen, zooals vele veranderingen ons in den loop der tijden wel hebben geleerd. Vermelden we nog, dat leverancier van deze tractor is de Auto Mij Bakker te Groningen en de gehouden demonstratie met medewerking vam ‘den heer T.J. Blaauw, alhier, plaats had.”

Bron: Nieuwsblad van het Noorden 21 juli 1925.

Engelse kaper legt duimschroeven aan

Gister had de Dokkumer sneuper een stukje over Amelander schepen die in de jaren 1778 en 1795 door Engelsen werden gekaapt. Dankzij dat stukje herinnerde ik me uit de Groninger Courant een soortgelijk geval dat zich in 1779 voordeed. Ook daarbij ging het om een schipper De Boer, maar dan een Jan. Hij kwam wel vaker in de Groninger Courant voor, net als een Evert Jans de Boer (zijn vader of zijn zoon?), zodat ik aanneem dat het hier om schippers ging, wier thuishaven Groningen was.

Het bericht uit 1779 moeten we zien tegen de achtergrond van de Amerikaanse vrijheidsoorlog. In weerwil van een embargo, ingesteld door de Engelsen, brachten Nederlandse schepen allerlei goederen, ook wapens, naar de Amerikaansse rebellen. Daarom hielden de Engelsen regelmatig Nederlandse schepen aan op zee, en dat het daarbij niet al te zachtzinnig toeging, blijkt uit dit bericht:

“AMSTERDAM den 27 Juni. Kapitein Jan de Boer de Jonge welke van hier te Lisbon gearriveert is, en den 13 May 13 mylen N.O. van Heyzant door een Engelsche Kaper geattaquaerd wierd, meld dien aangaande het volgende: De gemelde Kaper dwong ons met de Papieren by hem aan boord te komen, en toen ik met 4 mannen aldaar kwam, ging eenige manschap (van de kaper, HP) met myn Jol weder naar boord, wel voorzien van Sabels en Pistoolen, maakte zig meester van de Kajuit, braken alles open en smeten de Kaas en verdere Eetwaaren tegen de grond, zy namen mede Vaatjes Boter, Koffy, Thee, Suyker, Wyn en al myn Klederen, alsmede van het Volk, sloegen ook de Kisten open en namen daar uit wat hun aanstond, zy namen ook mede al het Timmermans Gereedschap, benevens myn Horologie, Octanten, Graadstokken, al het Kajuitsgoed, Scheeps Touw en Yzerwerk en sloegen het volk (zijn bemanning HP)  op een onmenschelyke wys. De Timmerman kreeg een houw met da Sabel in bet hoofd, op den Bootsman sloegen zy een Sabel aan stukken, de Matrozen waren alle met de bebloedde koppen, de Stuurman zetten zy scbroeven op de handen en lieten hem dus eenige uuren zitten, om te bekennen dat hy naar de West Indiën moest, vervolgens boden zy hem 200 Guinees zoo hy zulks wilde onderteekenen (met een ondertekende verklaring bekennen, HP). Voorts dwongen zy den Stuurman en het Volk 0m de Luiken open en opruiming te makeu, de Zakken met Tarw op het Dek te halen om by de (kisten met) Stukgoederen te komen, sloegen dezelven open, hakten de Kaasstelling aan stukken en namen lossen Kaas mede, en zoo zyn zy verscheiden malen met het Vaartuig aan en van boord gegaan.
Ik heb twee dagen op het Kaperschip doorgebragt, zy lieten my een Eed zweren dat ik naar Lisbon moest, wilden my dronken maken en boden 500 P. St. zoo ik wilde tekenen dat naar de West Indiën moest. Dog zulks met goedheid niet kunnende verkrygen, zetten zy schroeven op myn beide duimen en schroefdense zoo zwaar toe dat zy plat waren en my een onverdraaglyke pyn veroorzaakte. Geduurende deeze tortuur, dat wel twee uuren duurde, stond de Kaper Kapitein met de blooten Sabel aan myn hals, en de verdere Officiers deden mede sterke bedreigingen van my om het leven te zullen brengen, wanneer ik niet bekennen wilde dat ik naar de West Indiën moest. In deeze smertelyke omstandigheid moest ik den geheelen nagt doorbrengen, egter lieten zy my ’s morgens los en op den middag naar myn Schip toe varen. Daar komende vond ik alles in een elendigen staat, en ik en myn volk waren zoo afgemat dat wy byna niet is staat waren onze reis te vervorderen. Eindelyk zyn wy den 26 May alhier (in Lissabon HP) aangekomen, en hebben voor den Hollandschen Consul een Verklaring van het voorgevallene afgelegd.”

De verklaring van de Nederlandse consul in Lissabon zal bewaard gebleven zijn en mogelijk ook de in beslag genomen brieven die kapitein De Boer aan boord had. Misschien komen die in Engeland nog eens boven water.

Overigens was kaapvaart een erkende vorm van oorlogsvoering; kapers hadden een soort vrijbrief of machtiging van hun overheden om schepen aan te houden en goederen in beslag te nemen. Het ging dus om een soort uitbesteding van de oorlogsvoering aan particuliere ondernemers. Vaak behandelden die hun slachtoffers wel wat hoffelijker, dan in dit geval. Een dergelijk bericht als dit zal de politieke stemming aan onze kant van de Noordzee er niet bepaald  anglofieler op hebben gemaakt. Eigenlijk is het te verwonderen, dat de Vierde Engelse Oorlog pas twee jaar later uitbrak.

NSB-insignes in hal Groninger Archieven

Vier woensdagochtenden achter elkaar komen er groepen scholieren naar de Groninger Archieven, waar ze lokale ooggetuigen van de Tweede Wereldoorlog spreken en voorwerpen en stukken uit de oorlog kunnen zien. Die stoffelijke herinneringen liggen in vitrines in de hal, op andere dagdelen ook te bekijken door de overige bezoekers. 

Zo heb je er wat insignes van de NSB:

Het embleem van de Jeugdstorm, waarop dat van de PVV zo sterk lijkt (hoewel die club een hekel aan meeuwen zegt te hebben):

Speldjes van de Winterhulp:

En een helm die duidelijk maakt hoe het kon aflopen met iemand die zwoer bij dergelijke symbolen:

Het witte goud

Documentaire van Piet Hein van der Hoek (2011) over de chilisalpeter, een soort kunstmest uit Chili die vooral de Veenkoloniën goed deed, voor de oorlog:

Helaas is het filmpje verwijderd.

Haring, vanouds als vaderlandse kost bekend