1955

De nieuwe plaatjes-uploader van WordPress mag als de zoveelste blijmoedige software-mislukking worden beschouwd. Kan geen diaserie meer maken, plaatjes moeten er een voor een in, en dan bepaalt WordPress wel even op volkomen willekeurige wijze de volgorde voor je. En waarschuwen dat ze de zaak overhoop gehaald hebben, is er natuurlijk weer niet bij. Want als software-ontwikkelaar weet je alles beter en ben je zo autistisch dat je nooit hoeft te communiceren.

De laatste korhoenderjacht

Berichtje uit de Friese Koerier van 13 januari 1955 toont aan dat er toen nog op korhoenders gejaagd werd vlakbij mijn geboortedorp. Het is op heden tevens het laatste berichtje in de krantenbank van de KB, dat het woord korhoenderjacht bevat.

Het korhoen staat als “ernstig bedreigd” op de Nederlandse rode lijst.  In 1960 waren er nog enige duizenden hanen,  in 1976 nog 400,  de laatste jaren hooguit enkele tientallen.  De korhoenderjacht bestond eind jaren tachtig alleen nog als nostalgisch verhaal op avonden voor ouderen. Een herintroductie van het korhoen in de jaren negentig mislukte.

Bolderende korhaan.

De zilverschat van Essen

Aldus de Groninger Courant de dato 22 februari 1871. Navraag leverde op dat deze zilverschat van Essen zich niet in de collectie van het Groninger Museum bevindt. Dat heeft weliswaar enkele munten, afkomstig uit Essen, maar die hebben niets te maken met deze schat. De voorganger, het Museum van Oudheden, bestond nog niet en een stedelijke verzameling richtte zich vooral op plaatselijke munten. Hooguit zou een deel van de schat zich nog in particulier bezit kunnen bevinden. Maar omdat de munten onherkenbaar waren, is de kans  veel groter dat ze allemal omgesmolten zijn. Hetzij om sieraden van te laten maken voor eigen gebruik, hetzij na verkoop voor de zilverprijs.

Blijft de bewering van die Spanjaard, dat hier ergens in de buurt nog voor een miljoen verborgen zou liggen. Nu niet allemaal tegelijk gaan graven…

.

Krantenbezorgers’ heil en zegen

Dat kranten- en folderbezorgers met oud en nieuw kaartjes aan deuren afgeven in de hoop op fooien, is niet iets van de laatste jaren, zoals men mischien denkt. Het gaat om een traditie van eeuwen her, die nieuw leven ingeblazen is.

Zo bevindt zich bij de Groninger Courant van 2 januari 1789,  die de KB op internet zette, een mee ingebonden Nieuwjaarswensch der bestellers van nieuwstydingen. Volgens de ondertekening van dit stuk op rijm werd het afgegeven door “de knegtjes uit de boekwinkel van J. van Groenenbergh”. Ongetwijfeld hebben deze loopjongens, die de klanten van de boekhandelaar hun kranten en tijdschriften thuisbrachten, daarvoor van die klanten nieuwjaarsgiften ontvangen.

Het gedicht van de toenmalige krantenjongens zou nu op de lachspieren werken, want het ademt een nogal lijdzaam-gereformeerde, om niet te zeggen bevindelijke geest.  Niets is de verdienste van de mens, alles komt van God, er valt geen mus van het dak zonder dat die het daarop aangestuurd heeft:

“Wy zeeg’nen U Gods gunstgenooten,
Als of ’t nu was ons laatsten tyd,
Uit een vol liefden hert gesproten:
Want Gy ons waart en dierbaar zyt.

Die God heeft door zyn Geest herschapen,
Daar ’t oude is voorby gegaan,
Zoo dat Gy nieuwe vrugt kont rapen,
In ’t nieuwe leven voort te gaan.

Jehova zy u ligt en leven,
Gods Zoon u Borg, u Heil, en Heer,
Zyn Geest zy rykelyk U gegeven,
Hy maak U groot tot zyner eer.

Hy hoede U voor stoot en vallen,
En leide U door d’effen baan,
De Heere zy U al en allen,
Om regt ten Hemel in te gaan.

Hy zegene U in al uw werken,
Met goed’ren van zyn rechterhand,
en maak U pylaars in zyn kerke,
Doe groijen U aan alle kant.

Het kruis dat Hy U toe zal schikken
Doe Hy U al ten goede zyn,
God wil en zal u ziel verquikken,
Terwyl u vlees leid smert en pyn.

Hy zegene U met rust en vrede
In huis, en hert, ja over al,
Ook zy de Heer in alles mede,
Waar gy u handen aanslaan zal.

Gy doe U Hem altyd behagen,
Tot Hy U leid ter Hemelschaar,
waar niemand van gebrek zal klagen
Dit wenst myn ziel U tot nieuw Jaar.”

Intussen wenst de bezorger van dit weblog alle lezers veel heil en zegen in 2012!

Groninger ijsgekte

Over ijsgekte gesproken, in Groningen kon men er ook wat van:

“ULRUM, 24 december. In deze streken bestaat nog altijd het gebruik, dat hij, die het eerst over ijs op schaatsen een herberg bezoekt, getrakteerd wordt op een “halfoort” jenever, soms met een metworst bovendien. Dientengevolge waagt menigeen zich zeer vroeg over ’t ijs en krijgt niet zelden, in plaats van ’t “halfoort” een duchtig nat pak, zoo niet erger.

Gisteren beproefde schipper D. van een kastelein den gebruikelijken prijs te behalen. Bijna had hij het doel bereikt, toen hij door het brosse ijs zakte. Zonder hulp ware hij gewis verdronken. Gelukkig werd zijn geroep om hulp gehoord en hij gered. Zijn lust naar ’t zoo moeijelijk te winnen “halfoort” zal door ’t koude bad wel aanmerkelijk zijn afgekoeld.”

Bron: Groninger Courant 28 december 1870

‘Friesland is in de war’

“Uit Friesland schrijft men het volgende aan de Dr. Ct. (Drentsche Courant, HP): “Friesland is in de war; de vorst, welke de wateren met eene gladde ijskorst overdekt heeft, is hiervan de oorzaak. Vooral die dorpen en steden, welke met vaarten doorsneden zijn (en dat zijn de meeste plaatsen onzer provincie), vertoonen bij het tegenwoordige schoone winterweder eene ongewone drukte en bedrijvigheid. In menige school wordt alleen ’s voormiddags les gegeven en dan wel een uur langer dan gewoonlijk; ’s namiddags zijn de kinderen op schaatsen.

In de kerken wordt ’s zondagmiddags meestal niet gepreekt, omdat de gemeente toch niet opkomt. De ouders blijven meestal tehuis: het zijn hunne kinderen en dienstbaren die zich steeds met schaatrijden amuseren. Bij den boerenstand heeft het soms groote moeite in ’s avonds het vee gevoederd en gemolken te krijgen. ’t Heeft wat in, dat dit, beurt om beurt, door de inwonenden geregeld wordt, waarbij de heer des huizes niet zelden beslissend tusschen beiden moet komen. De ouders die hunne kinderen alle dagen opnieuw van zakgeld moeten voorzien, klagen er al spoedig over, dat het ijs zooveel geld kost. De dienstbaren nemen van hun loon op  en krijgen voorschot.”

Berichtje uit de Groninger Courant van 6 januari 1871. Toch jammer dat Driek van Wissen, die zich als verklaard anti-Fries een en andermaal over de gekte der Friezen heeft uitgelaten, geen kennis meer kan nemen van dit logje. Hij zou zich verkneukeld hebben over de eerste regel van het bericht, die koren op zijn molen vormt en dat nog wel vanuit een Friese koker.

Schaatswedstrijd voor meisjes gestaakt (1808)

In de onlangs verschenen Canon van het Oldambt, hebben de samenstellers zich, wat sport betreft, beperkt tot de voetbalvereniging THOS uit Beerta. Een in meerdere opzichten aanvechtbare keuze. Als het überhaupt al voetbal moest zijn, had ik voor WVV gekozen, de Winschoter club van Klaas Nuninga, Jan Mulder en Arie Haan. Maar waarom zou je het bij voetbal moeten houden? Ik denk dat schaatsen een veel bredere sport was, die in het Oldambt ook nog eens de roemruchte Oldambtrit voortbracht. Een sport bovendien, die hier qua wedstrijden kan bogen op een traditie van tweehonderd jaar.

Wel begon deze traditie met een vreselijk valse start. In de Groninger en Ommelander Couranten van 23 december 1808 leek het nog zo mooi:

Het vrouwenschaatsen zat duidelijk in de lift. Drie jaar eerder organiseerden herbergiers in Leeuwarden de allereerste wedstrijd, waar wel 10 à 12.000 mensen op waren afgekomen. Een deel van de attractie bestond eruit, dat de dames omwille van de areodynamica in hun ondergoed reden. Waarschijnlijk was dit ook in Zuidbroek weer het geval, want ook hier werd het hartstikke druk, evenwel met funeste gevolgen, getuige het wedstrijdverslag dat de Ommelander Courant op 30 december afdrukte:

“Zuidbroek den 27 December. Het aangekondigde ysvermaak het welk alhier op gister zoude plaats hebben, is in geenen deele naar wensch uitgevallen. Men had zich van dit onschuldig en inderdaad Nationaal Volksfeest de heerlykste uitwerking beloofd. Alles was uitmuntend ingerigt en behoorlyk voorbereid. Het weder was by uitstek schoon. Vyftien meisjes hadden zich aangemeld, en stonden gereed om naar den prys te dingen, en duizenden van aanschouwers waren van alle kanten te zamen gevloeid, om den wedstryd by te woonen. Dan, niettegenstaande de gestelde orders en geaffigeerde waarschuwingen van het Gemeente-Bestuur – niettegenstaande al de aangewende moeite, om de toeschouwers van het ys af te houden, en er aan weerszyden van het ysveld genoegzame plaats was om den wedloop te zien, waren evenwel de beide banen zoodanig met menschen bezet, dat de wedloopsters niet ongehinderd konden voortryden. Herhaalde reizen heeft men getracht, om het ryden een aanvang te doen nemen; doch men was naauwelyks begonnen, of men moest het weder staken. Allerhande pogingen, zoo van vrlendelyke en bedaarde overreding, als van ernstige bedreiging, werden aangewend; doch alles tevergeefs! De menigte drong weder op de baan voort, het ys begon op sommige plaatsen te breken, het water kwam op deszelfs oppervlakte, en men was genoodzaakt, om, ter voorkoming van verdere onaangenaamheden en onheilen, een einde aan het schouwspel te maken, tot groot leedwezen van de commissarissen en deelnemers, die eenig vertrouwen hadden gesteld op de discretie van het publiek, doch zich daarin, ten aanzien van eene groote menigte, op eene zeer onaangename wyze vonden teleurgesteld.”

Vervolg

Slak, reizend als pelgrim naar Santiago

In de leggers van de Groninger Courant uit de achttiende eeuw kan je soms advertenties aantreffen voor totaal vergeten boekjes, zoals de Historie van de Slak, reysende als Pelgrim na St. Jacob. Het betreft een werkje in octavo dat gedrukt is door de Rotterdamse boekverkoper Adriaan Obreen, en dat in het najaar van 1743 en de zomer van 1744 onder meer in de boekwinkel van de Groninger courantier Jacob Sipkes te koop was voor 6 stuivers. Welk bedrag misschien erg bescheiden lijkt, maar dat voor veel mensen in die tijd een dagloon vertegenwoordigde. Reden om voorzichtig te zijn met de betiteling ‘volksboekje’.

Over de inhoud van de Historie van de Slak worden we uit de advertenties alleen gewaar dat het een fabel was met een anti-katholieke strekking. “Op een aerdige en boertende wyze” en door middel van dialogen tussen dieren stelde het namelijk “de bedrieglykheden en listigheden des pausdoms” aan de kaak. De slak die de hoofdrol speelde, had op zijn reis naar het bedevaartsoord Santiago de Compostella “allerley aardige ontmoetinge”, maar maakte ook avonturen mee waardoor hij dikwijls in levensgevaar verkeerde. Uiteindelijk echter, was hij “gelukkiglyk en behoude gerepatrieert”.

Ik wilde wel wat meer weten over dit boekje,  maar mijn zoektocht leverde niets op. Via de STCN is het niet te vinden, en ook eventuele Engelse en Duitse varianten lijken van de aardbodem te zijn verdwenen, als ze ooit al hebben bestaan. Maar misschien komt er op dit logje ooit nog eens een reactie met een vindplaats.

Bron: Groninger Courant 8 oktober 1743 en 14 juli 1744.

—

Naschrift 8 juli 2017: Het werkje wordt ook gemeld in de catalogus van de boekenveiling Beucker Andreae, Leeuwarden 1829,

Schipper krijgt diverse kapers aan boord

“Groningen den 14 September. Schipper Jetse Wouters voerende het kofschip de Juffrouw Hendrina schrijft uit Crouswyk, werwaarts hy gedestineert is om Zout te laaden, van den 28 Augustus, dat hy digt by Heyzand eenen kaper heeft ontmoet, zynde na zyn vermoeden van Jarmeuth of Jarmueyn, dewelke hem een vierendeel booter met 50 ponden stokvis ontnoomen heeft, en drie loopende trossen, met een kooperen erwettenpot, zooals ze op het vuur stond te kooken, nog een kooperen theekeetel beneffens al zyn porcelein, met een gedeelte van zyn en zynes volks kleederen, tabak, drank, en allerhande kleynigheeden meer, zelfs hunne leepels daar ze meede eeten moesten. Daarenboven had de kaper nog het voorste spintwand in stukken, en eenen koegel in het zeyl en de mast geschooten. Ook wierden ze genoodzaakt hunnen boot uyt te zetten, die door het holle water geheel ontramponeerd is geworden. Nog had hem een Fransche kaaper by den Teems aangelant en hem 6 halve tonnen bier afgenoomen; zoodat het volgens zyn schryven slegt met hem voortaan zou uytzien, byaldien hem meer diergelyke ontmoetingen voor kwaamen.”

Aldus de Groninger Courant van 15 september 1744. Op dat moment was ons land betrokken in de Oostenrijkse Successie-oorlog, als bondgenoot van het Verenigd Koninkrijk. Nogal vreemd is het dan dat het schip van Jetse Wouters eerst wordt belaagd door een Engelse kaper uit Yarmouth. Kaapvaart was namelijk oorlogvoering in commissie en kapers vielen normaliter geen bondgenoten aan. Dat de tweede, wel degelijk vijandelijke, Franse kaper zich dichtbij de monding van de Theems vertoonde, mag gerust als een waagstuk worden betiteld.