1967 (III)

Geplaatst op: 18 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 1 reactie

• 1.7.1967

Na veroordelingen tot 3 maand (Mick Jagger) en een jaar (Keith Richards) zijn de Rolling Stones weer vrij op borgtocht. Er is sprake van Italiaanse pillen op doktersrecept.

Man (60) ligt al vijf dagen dood in huis, op Meeuwerderweg 148.

• 4.7.1967

De watertoren aan de Hereweg wordt gesloopt. Het is de oudste van de stad, hij dateert van voor 1900, maar bevindt zich in een zeer slechte staat. De muren aan de voet zijn meer dan een meter dik, er zit een reservoir in voor 800 kub, dat is een uur drinkwater-consumptie van de stad.

• 6.7.1967

De Groninger provo Melle S. (Melle Siepel) belandt tien dagen in de cel wegens zijn geschriften over prins Claus, die hij als “gevaarlijke Klaas” heeft betiteld. Dit was het appèl in Leeuwarden, de zich schrijver noemdende Siepel gaat opnieuw in hoger beroep.

• 14.7.1967

Professor Bouman legt het ambt neer. Hij is bijna 65 en zijn gezondheid is matig. Sinds 1946 is hij hoogleraar.

Opgericht een stichting ‘Redt de Harmonie’ (met Leutscher en Reijenga).

• 18.7.1967

Forse kritiek in ingezonden brief op H.F.M. Kruize, recensent klassieke muziek van het NvhN. Deze kritiek, nav een afgekraakte Beethoven-cyclus, houdt nog wel even aan.

• 21.7.1967

De gemeente trekt 50.000 gulden uit voor het simuleren van de akoestiek in het nog te bouwen Cultuurcentrum op de veemarkt.

• 25.7.1967

Ruzie in de raad over de Harmonie tussen enerzijds de PvdA (Kastermans) en anderzijds de PSP (Roos Kruimer).

• 28.7.1967

Jongerenrubriek Groei stelt de vraag: waarom rook je marihuana? En geeft daar zelf de antwoorden op: gebrek aan zelfbeheersing, het zoeken van avontuur, ’t ontvluchten van het dagelijks leven, en het net even wat anders willen doen dan een ander.

• 31.7.1967

De Rolling Stones zijn vrijgesproken.

• 1.8.1967

Een felle brand verwoest schouwburg Dommering in Winschoten, waarmee Oost-Groningen is beroofd van het belangrijkste culturele centrum. Er waren al veel problemen. Zie verder 2.8: herbouw is onzeker.

• 3.8.1967

Het gaat al tien jaar slecht met de Groninger kustvaart. Zo’n 80 Groninger reders zouden erover denken om op de Panamese vlag over te stappen. Oorzaak van de achteruitgang is de “dodelijk” genoemde revaluatie van de gulden ten opzichte van pond en kroon en de “snelle stijging van de loonkosten”. In twaalf jaar tijd zijn de aanschafkosten van een coaster verdubbeld. De concurrentie met Engeland, Duitsland en Denemarken is moordend. De laatste jaren is het tonnage achteruit gegaan, vooral kleinere reders verdwijnen, de laatste tijd liggen er zo’n 90 – 100 Groningers stil. Op dit moment zijn er 450 Groninger coasters, dat is de helft van de hele Nederlandse kustvaartvloot. Zie verder 8.8 e.v. Het stuk blijkt de opmaat van een loonkwestie.

Stuk over de lange hete zomer. IJssalon Talamini aan de Gote Markt beleeft “fabelachtige dagen”. “Het is nog nooit zo druk geweest”, aldus de heer Talamini: “We verkopen nu al weken lang, sinds het begin van juli, vier à  vijf keer zoveel per dag dan normaal”. In de ijsfabriek van Lich te Bedum is het een “heksenketel”, in twee dagen boekt Lich een omzet die anders in zeven dagen wordt geboekt. Elders in de ijsbranche is de omzet verdubbeld.

Op de camping in het Stadspark vliegt een tent in brand door gestuntel met een tankje CampingGaz. Twee jongens uit Dordrecht lopen tweedegraads brandwonden op aan hun handen en gezichten. Zie ook 4.8: een van de jongens sprong in de vijver om het vuur aan zijn lichaam te doven. Ze kwamen van Denemarken terug en wilden de laatste week van hun vakantie in Groningen doorbrengen.

• 4.8.1967

De werkloosheid stijgt tot ongekende hoogte.

De watertoren aan de Hereweg blijkt te duur als hotel. Er bestond een reddingsplan van een brouwerij en een hotelier – ze wilden er 50 kamers in bouwen. Bovendien zou er een dakterras op de toren komen. Maar dat kostte anderhalf à twee miljoen gulden en dat was te duur. Overigens dateert de toren van 1879. Hij is 33 meter hoog.

Veiling inboedel van het Concerthuis.

• 8.8.1967

Tonny van Leeuwen wil een jaar lang niet in Oranje worden opgesteld. Hij kan de spanning niet meer aan.

Mevrouw J. Roos Kruimer (PSP, 65 jaar oud) gaat uit de raad om gezondheidsredenen (rugklachten). Ze zat er 4,5 jaar in.  Misschien was ze wat te scherp geweest in de Harmoniekwestie, zegt ze: “Schipperen ligt me niet zo erg”. Maar men is op de verkeerde weg als de Harmonie gesloopt wordt. Van de PSP was ze een van de eerste 100 leden, ze heeft veertig jaar vredeswerk gedaan.

• 9.8.1967

Grote stroomstoring in Noord- en Oost-Nederland, de ernstigste van de laatste jaren.

In de wedstrijd GVAV tegen Allemania Aachen wordt Tonny van Leeuwen steeds uitgejouwd door een deel van het GVAV-publiek, dat hem zijn besluit kwalijk neemt om voorlopig niet meer in Oranje te spelen. Bij een stand van 0 – 3, acht minuten na rust, verlaat hij “diep teleurgesteld en verbitterd” het veld. Een hoofdredactioneel commentaar prijst Van Leeuwen voor zijn zelfkennis en moed wat betreft zijn besluit om even niet meer in Oranje te spelen. Datzelfde commentaar veroordeelt het publiek dat al vaker blijk gaf van weinig sportiviteit en zelfbeheersing. Zie verder 11.8: zes ingezonden brieven, keurig verdeeld over pro en contra, en een interview met Van Leeuwen. Volgens hem riepen de supporters onder meer: “Sexbom”, “We willen Otto Roffel terug” en “Denk om de hoekschoppen Tonneke!”. De doelman zegt dat hij er alleen maar sterker van wordt. Zie verder 14.8: Tonny van Leeuwen uitblinker in Geleen, waar GVAV met 0 – 2 wint van Fortuna.

Aanhangers van Lou de Palingboer proberen vergeefs zieltjes te winnen in Groningen.

• 15.8.1967

Het beeld van Willem Reijers, Het Verkeerswezen, komt bij de Emmasingel te staan.

• 17.8.1967

Al dertien jaar geen vis te koop in Zoutkamp, maar nu komt er dan een kraam.

• 19.8.1967

De student R. Buter, Meeuwerderweg 121, heeft ’s nachts na een korte vechtpartij zijn eigen fiets heroverd op een onbekende dief.

• 21.8.1967

Onwelwillend verslag in het NvhN over een Love-in op de stadhuistrap, georganiseerd door het programma Uitlaat van de VARA (presentatie Lieneke van Schaardenburg en Dick Slootweg, met in de studio Wim de Bie). De presentatoren pikten de hippe Groningers uit de massa en vroegen hen zichzelf voor de microfoon te beschrijven. De verslaggever van het NvhN wilde graag dat ze een verklaring voor het woord love-in zouden geven maar daartoe waren ze niet bij machte. Het was een bijeenkomst, zeg maar. “We willen toch geen sjoelclub meer.” Uiteindelijk gaven ze een nadere definitie: “Lief zijn voor elkaar”. Ze verbaasden zich wel in de stad: “Zoveel fijne kleren hadden we in Groningen eigenlijk niet verwacht”. De NvhN-verslaggever vond hun gebeuren niet zo lief. Bij het eind van de uitzending werd er een kabel doorgesneden en ook werden er planten met wortel en al uit de plantenbakken geropt en naar beneden gesmeten. Ander stuk in ditzelfde nummer van het NvhN: Na de uitzending is er een rookbom gegooid op een terras-chantant aan de Grote Markt, waardoor verder zingen onmogelijk werd. Ook is een terras bij het stadhuis bekogeld met rotjes.

• 22.8.1967

De Groninger hoogleraar Buikhuisen, die een paar jaar geleden promoveerde op nozemgedrag en het woord provo introduceerde, bepleit een relbrigade bij de stedelijke politiecorpsen.

Kinderboerderij in het Stadspark.

• 23.8.1967

Een ree op het Van Brakelplein.

• 24.8.1967

Het gebruik van verdovende middelen neemt onrustbarend toe. In 1966 werd in Nederland bijna 14 kilo mariuhana, 8 kilo hasjiesj, 160 gram opium en 7,5 gram LSD-poeder in beslag genomen. In de eerste helft van 1967 waren dat al 8 kilo marihuana, 6 kilo hasjiesj en 4 kilo opium etc.

Er is nog kans dat er een restaurant in de watertoren aan de Hereweg komt met een terras. Foto’s tonen oa het uitzicht over de Hereweg. Het gebouw is overbodig sinds er een tweede transportleiding tussen De Punt en Groningen in gebruik is genomen. Onder de watertoren zit een enorme koelkastkoele kelder. Op het gebouw zit een wegenwachtzender van de ANWB. Helaas levert het dak gevaar op bij storm.

• 25.8.1967

Grote Philps-advertentie voor kleuren-TV. Vanaf vandaag in Duitsland kleuren-TV-uitzendingen.

• 28.8.1967

De Philips cassetterecorder: 269 gulden.

Tekie Buissink (17) gekozen tot Miss-en-Route. Als prijs ontving ze een schilderij van een opgetut zigeunerinnetje. Ze woont Paterswoldseweg 182-a

• 29.8.1967

Bij de feestelijkheden op de Grote Markt hebben jongelui tijdens een muziekuitvoering rookbommen gegooid.

De RUG heeft haar eerste studietherapeut voor studenten met werkstoornissen.

Buitenmodel stuur aan je brommer kost je een boete van 30 gulden.

Bestseller: ‘Juf, daar zit een weduwe in de boom‘ van H. Hoving, hoofd van de Jan Evert Scholtenschool in de stad. Het boekje met lollige citaten van kinderen is binnen enkele maanden al aan een vijfde druk toe. De Arbeiderspers noemt dit een record. Mao staat op de boekentoptien op plaats 2 met zijn rode boekje.

• 31.8.1967

Soldaat (19) krijgt anderhalf jaar wegens lang haar dat hij weigerde te laten knippen. Hij was ook dertien dagen ongeoorloofd afwezig, wat geldt als desertie. Zie ook 2.9: de soldaat maakt nog kans op een kortere straf, als hij eerst maar naar de kapper gaat.

De 22-jarige student B. Tromp, Brugstraat 7-a, rijdt zijn bakfiets door een etalageraam aan de Stoeldraaierstraat.

Op de nog niet geopende A-28 tussen Haren en stad schiet een man uit Yde vanuit zijn auto op wild.

• 1.9.1967

Ellemers hoogleraar sociologie.

Wim Zomer van de R-o-d-ys vertelt over een massale love-in in Engeland. Volgende week komt de single Just Fancy uit.

• 4.9.1967

Het politieposthuis aan de A-weg gaat dicht, en 2 agenten verkassen naar de Mauritsstraat. Het posthuis in Helpman staat al enige tijd leeg.

Stadjer over kinderspelen. Blikspuit raakt volgens hem uit de mode, maar dat blijkt verder helemaal niet.

• 7.9.1967

Sinds kort hebben parkeerders een parkeerschijf nodig op de Westerhaven. “Hier kwamen meest mensen van buiten de stad die hier hun auto neer zetten, de stad in gingen, boodschappen doen en weer terug kwamen.” De maximale parkeertijd is nu anderhalf uur.

• 8.9.1967

Stadjer merkt dit jaar maar weinig van de groentijd. Af en toe ziet hij een kale schedel, maar bij sommige studentengenootschappen vindt het ontgroenen niet meer plaats. Daarom geen eerstejaars meer die de Herestraat opmeten met speldjes, of die de straat schoonmaken met tandenborstels, of die schuttingwoorden moeten verzamelen.

Pagina over hippies en San Fransisco.

• 11.9.1967

Tafeltje Dekje, dat in 1966 zo’n 140 bejaarden van een warme prak voorzag, heeft nu 300 van die klanten.

Stadjer bezoekt sexbioscoop De Beurs. “De eerst arriverende stripdame ligt in een Germaans hol op een vachtje in een vachtje. (…)  Mijn buurman ademt wat moeilijk.”

• 12.9.1967

Op donderdag 14 september vindt er een bliksemonderzoek naar het parkeren plaats door 200 studenten. Zij gaan nummerborden noteren en enquètes afnemen. Ook tellen zij de autostromen. De cijfers gaan naar ir. Goudappel, die alvast van mening is dat de langparkeerders uit de binnenstad moeten. Dat betekent meer parkeerverboden en de behoefte aan meer vervangende voorzieningen. Momenteel zijn er 4600 legale en illegale plekken in de stad. (Zie ook 14.9 – Stadjer)

Het beroep schoenmaker sterft uit. Van de landelijk 15.000 bedrijven na de oorlog zijn er nog maar 5000 over.

500 kub beton op het viaduct bij De Punt voor Groningens nieuwe uitvalsweg.

De langharige soldaat knipt zijn haren. Binnenkort verschijnt hij voor het Hoog Militair Gerechtshof.

Ingezonden brief van ene J. de Vries uit Groningen tegen de ‘Monumentitis’. “Moet er ergens een weg geprojecteerd worden om aan een verkeerschaos een einde te maken, dan is er altijd wel een gasthuis, een poortje of een geveltje, dat uniek is en de vooruitgang weer tegenhoudt. Laat men toch al die oude bouwvallen, waarvan de restauratie ook nog dikwijls miljoenen vergt, slopen. Voor het jaar 2000 hebben we werkplaatsen en fabrieken nodig en geen monumenten.” Meneer is ook tegen drie kerken in de binnenstad. Zie verder 22.9 voor de lichtelijk voorspelbare reacties van een Harder uit Paterswolde en een Renkema uit Groningen. Volgens de eerste is het “schandalige voorstel” van De Vries kil, kortzichtig, onrespectvol en onesthetisch. De tweede constateert dat de stad sinds 1945 al niet rijk meer is aan monumenten.

Foto: werkloze coasters in de Hanzehaven.

Stadjer slentert over de veemarkt met Hindrik Koning van de Oosterhogebrug, de scheidende bezorger van de veemarktberichten in het NvhN. In 82 jaar is er volgens hem maar heel weinig veranderd op de veemarkt.

• 13.9.1967

Morgen begint de bouw van het viaduct bij de Verlengde Lodewijkstraat, Binnenkort volgt het viaduct bij de Meeuwerderbaan. Het gaat om het grootste kunstwerk voor de Zuidelijke Ringweg, een kunstwerk dat bestaat uit 9 x 27 meter aan overspanningen. Kennisgeving van de logistiek.

Wat opvalt aan de kranten van 1967 is dat er zoveel mensen op zebrapaden worden aangereden. Dat gebeurt echt om de haverklap, nu ook weer.

Inbrekers bij de Galeries Modernes aan de Vismarkt maken 3500 dubbeltjes buit uit de automatische schommelboot en de dito olifant.

• 14.9.1967

Het invloedrijke PvdA-kamerlid Sjeng Tans komt naar Groningen om met de studentenraad te praten over de kortingen op de studiebeurzen, die Jac Wallage van de Gronstra erg vreemd vindt uitpakken.

De bietencampagne in Hoogkerk begint eerder vanwege de te verwachten record-oogst van 550.000 ton suikerbieten. Zie ook 15.9: De twee suikerfabrieken in Groningen en Hoogkerk gaan waarschijnlijk naar de grootste bietenoogst van hun geschiedenis. Samen verwachten ze 1.150.000 ton te verwerken. Dat is ongeveer eenvijfde van de landelijke capaciteit.

350 feuten van Vindicat voeren een heksendans met een bezemverbranding uit bij het traditionele Vindicatfeutenbezoek aan Zuidlaren. De moeder van het laatst  geboren kind in Zuidlaren krijgt een grote taart van ze.

Spreeuwenplaag op de Praediniussingel.

De TV-reclame is pas in 1969 in kleur.

Geen kamernood dit jaar, alle studenten hebben een plek. J. Peschar voorzitter van de Gronstra.

• 15.9.1967

De scheepswerven hebben sinds 1930 niet meer zo weinig orders gehad.

De Grunniger Sproak overweegt een ledenstop. Het afgelopen jaar groeide de vereniging van 1672 naar 1739 leden. Jaarverslag door secretaris H. Vondeling (mijn oud-oom). Voorzitter is Barth de Ridder.

• 16.9.1967

Cijfers van het parkeeronderzoek. Er staan 800 tot 1000 auto’s per dag op de Vismarkt, met zijn 130 parkeerplaatsen. 480 eigenaars gingen winkelen (60 %). 160 gingen er naar de horeca (20 %). Op de Ossemarkt en het Zuiderdiep staan uitsluitend langparkeerders. Qua verkeersstromen: tussen acht en tien uur ’s ochtends rijden er 740 auto’s vanuit de Herestraat de Grote Markt op. Vanuit de Ebbingestraat komen er tezelfdertijd 470. De helft is daarvan doorgaand verkeer.

Stadjer weer lyrisch over miss Tekie Buissink, die aan de Lekstraat op een kei staat, terwijl rond haar eerstejaars van VERA in laken en tulbanden dansen,. De groenen moesten haar allemaal kussen. “Af en toe wisselde Tekie van wang om het slijtagegebied te verdelen.”

In Groningen dit jaar 800 verkeersbrigadiertjes.

Bij een verslag van een PvdA-congres over de werkloosheid in het Noorden staat een fotootje van een piepjonge Max van den Berg. Hij zei onder meer, “dat de mensen die van mening zijn dat het Westen werkgebied en het Noorden en Oosten woongebied moeten worden, een simplisme ten toon spreiden, dat hem het ergste doet vrezen.”

• 18.9.1967

Hos-, zing- en vrijpartij van exact een uur van vrouwelijke groenen en mannelijke feuten voor Mutua Fides. In dat uur tekende iedereen met kleurpotloden (viltstiften?) bloemetjes op andermans gezicht.

• 19.9.1967

Stadjer in de stromende regen bij de traditionele studentenserenade met fakkels voor de nieuwe rector. Hij zag er minder actuele zaken dan andere jaren, met uitzondering dan van een Groene Garde onder leiding van Mao Tse Foet.

• 20.9.1967

De ARP-er Schakel wil dat de gemeente Hoogkerk zelfstandig blijft. De PvdA wil Hoogkerk bij Groningen voegen, Er is ook verschil van mening in de Tweede Kamer over de toekomstige status van Waterhuizen.

Theater Coendersborg gaat van start.

• 21.9.1967

Kop over de volle breedte van de voorpagina: Hoogkerk bij Groningen. En dit zonder een hoofdelijke stemming in de Kamer. Het amendement Schakel werd verworpen met 66 tegen 47 stemmen, met name de confessionele partijen stemden verdeeld. Schakel vond het “een eervolle begrafenis voor Hoogkerk”. De opheffing van de gemeente Noorddijk werd meer onvermijdelijk geacht dan die van de gemeente Hoogkerk.

Eis: zeven maanden cel tegen de soldaat met het lange haar.

Philips-reclame voor de cassetterecorder: “Bang voor spoelen?”

Stadjer laat iemand aan het woord die vindt dat er voor dertigers niets te beleven is in de stad. De beatmuziek tettert je overal in de oren. Maar een initiatief dat er wel was, mislukte grandioos. De wens is iets ballroom-achtigs.

Ajax – Real Madrid 1 – 1

• 22.9.1967

De Hoogkerkers, met name hun burgemeester Nijman, geven de moed nog niet op. In een hoofdredactioneel commentaar houdt het NvhN hun voor: “relax”. Datzelfde commentaar noemt de annexatie een “logische stap”. Ook staat er een achtergrondstuk in het NvhN. Stadjer doet dit keer een voxpop in Hoogkerk: de brugwachter vreest dat de visakte een gulden duurder wordt en de winkelier gaat nog gauw even een bouwvergunning aanvragen.

Het begin van de kleuren-TV in Nederland vormt een demonstratie van onmacht.

Groei Toptien;

1. Rolling Stones – We love you
2. Spencer Davis Group – Time Seller
3. Small Faces – Itchycoo Park
4. Tremeloes – Even the Bad Times are Good
5. Scott Mckenzie – San Francisco
6. Keith West – Excerpt from a Teenage Opera
7. Jimmy Hendrix – Burning of the Midnight Lamp
8. Traffic – Hole in my Shoe
9. Beach Boys – Heroes and Villains
10. Golden Earrings – Sound of the Screaming Day

Verder in Groei: zeventienjarige meisjes voelen zich tekort gedaan. Ze moeten om 11 uur thuis zijn – het feest begint dan pas – of hooguit om 12 uur, en dat is nog te vroeg. “Je voelt je belabberd als je vader je om twaalf uur van het feest komt halen.” Een vader zegt dat nette meisjes zo laat niet meer op straat lopen.

• 23.9.1967

Een stuk van Stadjer over de verrassend realistische mini-racebanen die sinds kort als speelgoed in de handel zijn.

• 25.9.1967

Man en vrouw, beide zeventigers, dood gevonden op het adres Houtzagerstraat 25-a. Zie ook 26.9: de oorzaak is kolendamp. het afvoerkanaal was volledig met roet gevuld, er kon geen zuchtje lucht meer door de schoorsteen. Stadjer haalt tips bij de brandweer om kolendamp te voorkomen: je moet in het najaar de schoorsteen eerst goed laten doortrekken en een keer per jaar de schoorsteen laten vegen.

Onderaan de voorpagina staat een foto van The Mothers of Invention, wier platen niet door de dj’s worden gedraaid vanwege de schokkende teksten.

• 26.9.1967

Straks een uniform tarief in de vermakelijkheidsbelasting hier ter stede: 20 %.

• 27.9.1967

Winschoten: Dommering dicht op de zalen na.

Albertus Magnus is verhuisd van de Hoge der A 12 naar Brugstraat 8.

• 28.9.1967

Een stormloop op de kleuren-TV-toestellen. Twee van de vijf types zijn nu uitverkocht, ook in het Noorden bestaat er een grote vraag.

In het Stadspark raakt een merrie op hol. Een politieman-cowboy vangt haar vanuit een 60 kilometer per uur rijdende auto, zittend op de rechter voorplaats terwijl hij met zijn linkerhand het stuur vasthoudt.

Het Jan Tuin Centrum aan het A-Kerkhof zz gaat op 12 oktober open. Het is betaald van de giften aan burgemeester Jan Tuin bij zijn afscheid op 23 maart 1965. Hij doet zelf de opening. Het Centrum bevat een jeugdrestaurant en een milkbar in navolging van Deense popbars.

Jac Wallage is de nieuwe voorzitter van de Groninger Studentenraad Gronstra.

• 29.9.1967

Ingezonden brief hekelt de golf van fietsendiefstallen in de stad. Het vermoeden bestaat dat vooral scholieren en studenten zich hier de laatste jaren aan schuldig maken.

Eind dit jaar wordt 40 % van de woningen in de stad met aardgas verwarmd. In 1968 zal dat cijfer naar 50 % à  60 % gaan.

Nieuw blad op de markt: Ouders van Nu.

---

Baardmankruik

Geplaatst op: 17 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Dit is de hals van een baardmankruik van Siegburger aardewerk. De laat-middeleeuwse kruikhals is ergens in de stad gevonden, maar ik ben vergeten waar precies. In elk geval is de fraaie scherf te zien op een expositie van Monument en Materiaal bij de Groninger Archieven. In andere vitrines liggen onder meer een middeleeuwse bijl, aangetroffen bij de Matsloot, de werkvoorraad van een negentiende-eeuwse schoenmaker en felgekleurd behang uit de periode 1830 – 1850.

---

1967 (II)

Geplaatst op: 16 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

• 1.4.1967

Het oud-bruine café Perkaan in Wezup bestaat 123 jaar.

De bekende Groninger provo Th. J. is gearresteerd wegens een zedendelict met een minderjarig meisje.

Reportage uit de sexshop Eldorado in de Folkingestraat.

• 3.4.1967

Bij het oppakken door de politie van een 78-jarige straatmuzikant ontstond een relletje. Hij zat te spelen op de trap van het Luxor-theater aan de Herestraat. Zijn accordeon is in beslag genomen. In zijn pet zat al 35 gulden.

Ingezonden: anti-provo brief.

• 4.4.1967

Sake van der Werf, zo heet de straatmuzikant van 3.4, is boos op de politie.  Hij zit altijd voor bioscopen, “want daar wil het ’t beste”. Hij was al een keer officieel gewaarschuwd, maar is principieel tegen het aanvragen van een vergunning. Bij zijn arrestatie spartelde hij tegen, de oploop ontstond uit medelijden en de menigte jouwde de politie uit. Van der Werf is volgens de krant de oudste nog functionerende straatmuzikant van Nederland. Op zijn zevende trok hij er voor het eerst op uit met een trekzak. Later ging hij met een woonwagen langs kermissen. Hij blijkt analfabeet.

• 5.4.1967

120 met scharen gewapende mariniers vegen de nozems uit het Centraal Station van Amsterdam. Ze vielen direct vanuit de trein op de langharigen aan. Er is één gewonde. De hoofdcommissaris praat de actie goed. Op 6.4 een herhaling van de actie. Daarna discussies landelijk en ook in de kolommen en ingezonden brieven rubriek van het NvhN.

Een provo steelt een horloge bij antiqair Medema aan het Zuiderdiep.

Radio Noord, zo heet een winkel op het adres Korreweg 13-17.

Uitgebreid interview met brugwachter Tonnies Warners van De Punt. Hij toont een brug-journaal. In 1936 gingen er 10.660 schepen door zijn brug, in 1946 waren dat er 7297 schepen, weer tien jaar later 3906 en in 1966 nog slechts 1374. De laatste weken waren er zelfs dagen dat er  geen enkel schip passeerde, iets wat nog nooit eerder gebeurd was. “Al met al heeft het scheepvaartverkeer hier vergeleken met vroeger niets meer te betekenen.” Ook vertelt Warners het verhaal over het mislukte opblazen van de brug bij de Bevrijding in april 1945.

DDR – Nederland 4 – 3. De voetbalwedstrijd van de inswingende corners, die Tonny van Leeuwen om de oren kreeg.

• 7.4.1967

De aardgasbel van Slochteren blijkt anderhalf maal zo groot als gedacht. Er zit geen 1100 miljard kub in maar 1650 miljard. Commentaar: er moet meer aardgasbaten naar het Noorden.

Minister Veringa van onderwijs blijkt uit de stad te komen.

• 8.4.1967

De weduwe van schrijver Nico Rost pleit voor herstel van de synagoge in oude staat.

• 11.4.1967

De discussie over het structuurplan Goudappel barst los. Zie ook 13.4: het plan behelst onder meer een grote verkeersdoorbraak door de Lutkenieuwstraat, De Laan en het Jacob en Annagasthuis. Mr. Overdiep protesteert meteen.

• 14.4.1967

Ingezonden brief over het mannetje (de straatmuzikant) bij het Luxor-theater. Schrijver W.G. van Wijnen laakt het onelegante politie-optreden, volgens hem een “stuitende vertoning”. Jarenlang had men de activiteiten van Van der Werf, een “karakteristieke stadsfiguur” door de vingers gezien. De politie beschouwde hem vast als “een smet op de schone  Herestraat”. “Al weer is een schrede gezet op de verderfelijke weg naar de volledige steriliteit van het straatbeeld van Groningen.” De redactie haalt weerwoord bij de politie die meedeelt: “Een belangrijk aspect is, dat het geen gezicht is dat onze ouden van dagen op de stoep van de bioscopen zitten te spelen. Dat is een verkapte bedelarij.” Bovendien was de man al verschillende malen vergeefs gewaarschuwd, en had hij ook geen vergunning.

• 15.4.1967

Zeer veel winkels in het Noorden sluiten hun deuren.

Prof. Tans is verontrust over de vervlakking van de student die te weinig idealistisch zou zijn en alleen maar op diploma’s jaagt.

Stuk over de opkomst van de goedkope LP.

• 17.4.1967

De verkeerslichten op dhet kruispunt Paterswoldseweg – Parkweg – Stadspark komen morgen in gebruik. Zie ook 14.4 voor een foto.

• 19.4.1967

Lustrum van vereniging van studenten psychologie met een ‘Spiegologische Happening’ in het Concerthuis. Zie verder 21.4: Psycho-Tik levert een enorme warboel op. Er waren ook provo’s.

• 20.4.1967

De PTT wil een nieuwe telefooncentrale bij de Peizerweg gaan bouwen.

• 21.4.1967

Stukje over Armand – Ben ik te min. Hij wil niet amuseren maar choqueren. Noemt zich geen protestzanger maar een folkzanger. Zondag speelt hij in Parkzicht, Veendam.

Ingezonden brief voor een Joods monument.

• 22.4.1967

Ingezonden brief Ch. Moorman. Voor tieners is er veel, maar voor twens en ouderen heel weinig te beleven in de stad. Er is geen nette dansgelegenheid waar niet uitsluitend beat wordt gedraaid; Adamo komt wel naar andere steden, maar niet naar Groningen; opera zie je hier ook heel weinig;  er zijn weinig terrassen, terwijl die best wel gerealiseerd kunnen worden op de Grote Markt; en er is geen filmfestival.

• 24.4.1967

Ajax – GVAV 0 – 1, bij een cornerverhouding van 19 – 0. Tonny van Leeuwen gaat op de schouders.

• 25.4.1967

Een NRU-radioprogramma over LSD wiordt afgelast na bemoeienis van twee ministers. Het betrof een klankbeeld van Kees Buurman en Bob Uschi, waarbij de deelnemers nota bene neppillen kregen.

Voor de politierechter: een eenzame Marokkaan met lange vingers.

De sociologie-studente Maria Wollerich is de mooiste Groningse. het was de eerste keer dat er regionale Miss Holland-verkiezingen werden gehouden.

De postbusruimte van de PTT is gevandaliseerd en gaat voortaan ’s avonds en ’s nachts dicht.

• 28.4.1967

Geboorte van prins Willem Alexander leidt in Groningen tot “loeiende claxons, knallende voetzoekers, klokgelui en muziek van fanfares en draaiorgels” op de Grote Markt. Er staan duizenden jongeren op en nabij de ster, waar ze vaderlandse liedjes zingen. Het is een massale happening. “Café’s en bars in de stad deden uitstekende zaken. De etablissementen in de binnenstad zaten stampvol met zingende klanten en hier en daar vormden zich zelfs rijen voor de deur. Een belangstelling die verschillende caféhouders zich sinds lange tijd niet meer kunnen heugen.” Ook de TV is in Groningen aanwezig voor een rechtstreekse uitzending. Koos Kerstholt verklaart dat hij zoiets nog nooit heeft gezien, “zoveel mensen en zo enthousiast”: “Dat wordt van de stille, kalme, onbewogen Groningers niet verwacht. Het geeft je een kloet in de keel.”

De Ford Cortina 1200 kost 5995 gulden.

Groei, de jongerenrunbriek van het NvhN gaat over Armand (21), die nog bij zijn ouders in Eindhoven blijkt te wonen. De fijnste stad van Nederland vindt hij Leeuwarden: “Als je daar een kroeg in komt, heerlijk. Die pummels die daar een pilsje drinken zie je nergens…”

• 29.4.1967

De prijzen-oorlog tussen de fietsfabrikanten zet de noordelijke combinatie Phoenix-Fongers-Germaan onder druk. Het bedrijf gaat de lakkerij automatiseren.

Anneke Clason heeft bij haar promotie een stelling tegen de sloop van de Harmonie. Zij pleit ook voor behoud van de oude structuur in de binnenstad.

• 1.5.1967

Sake van der Werf is terug. Bij de geboorte van Willem Alexander kreeg hij verlof om in de stad tre spelen, en ook vadaag op Koninginnedag mocht hij in het openbaar aan zijn accordeon trekken.

• 5.4.1967

De kleuren-tv is reeds in de winkels te bezichtigen.

Beatbal in de hal van groenteveiling De Eendracht aan de Peizerweg. De organisatie ligt in handen van HBS- en gymnasiummeisjes.

• 8.5.1967

Provo denkt erover om zichzelf op te heffen.

• 9.5.1967

Tonny van Leeuwen terug bij Oranje.

• 10.5.1967

Eind dit jaar verschijnt er een nieuw adresboek bij Bureau de Zee. Het laatste is van augustus 1964, sindsdien zijn Selwerd, Paddepoel, Corpus den Hoorn, de Wijert en Coendersborg volgebouwd.

• 11.5.1967

Advertentie voor Agfa Rapid camera’s.

• 12.5.1967

Het busje van C+B rijdt in Haren tegen een boom. Vier gewonden gaan naar het ziekenhuis.

Ook op bananen kan je high worden.

• 13.5.1967

Test van de Cortina GT: “Pas als je erin rijdt komt de verrassing’. De recensent noemt de auto een “maatkostuum dat als confectie verkocht wordt”.

• 16.5.1967

Transformator Hunzecentrale ontploft. Een groot deel van het Noorden zit zonder stroom.

De Luxor-bioscoop aan de Herestraat gaat waarschijnlijk dicht.

Advertentie voor De Oude Meet, Herestraat 20. “Tijdens de kermis zorgt een pianist voor de gezelligheid.”

• 20.5.1967

De Groninger studenten die het Lieverdje uit Amsterdam weghaalden krijgen 75 gulden boete.

Ingezonden brief: maak van het Hereplein een rotonde.

Aanleg van de A28 bij De Punt: eerste autoweg van Groningen.

• 22.5.1967

Jan Roos is live in KRO’s ‘Nou en’ op de radio te horen met een aria van Verdi.

• 24.5.1967

In de Herestraat worden er drie panden afgebroken voor nieuwbouw van de HEMA.

• 26.5.1967

Terras bij de Bolderij op de Grote Markt met 80 stoelen.

• 30.5.1967

In deze stad zijn er nu 73 parkeermeters.

• 3.6.1967

Batman verdwijnt van de buis. Citaat uit de rubriek ‘Los en Vast’: “Men zegt dat de kinderen na het zien van de avonturen van de vleermuisman en de wonderjongen Robin moesten batwateren en daar hadden de pedagogen bezwaar tegen.”

• 5.6.1967

De Zesdaagse oorlog breekt uit. “Heel Nederland staat achter Israël in spontane hulpacties.” Vanavond een pro-Israël-demonstratie in Groningen, met als sprekers burgemeester Berger en rabbijn Soetendorp. Zie voor een verslag de krant van 7.6: “Massale sympathie voor Israel”. Er staan 5000 Groningers op de Grote Markt, de organisatie lag bij de Groninger Studentenraad. De eerste vrijwilligers melden zich om naar Israel te gaan, onder andere de zestienjarige magazijnbediende Jaap Hofman, wiens ouders “niet overdreven gelukkig” zijn met zijn plannen.

• 8.6.1967

Moshe Dayan: “We zullen nooit meer van Jeruzalem scheiden”.

Commissaris der Koningin Fock is de beschermheer van het Comité voor Hulp aan Israël. Leerlingen van de Theda Mansholtschool in Haren lappen autoramen voor Israël. Zie ook 9.6 voor een foto.

Er komt een bioscoop in het Concerthuis.

Bouw ringwegviaduct Hereweg. Zie ook 9.6, 15.6.

De gemeente Groningen koopt boerderij ’t Hemelrijk, Selwerderweg 1, in verband met stadsuitbreiding. Zie ook 10.6: foto van de voormalige herberg, die pas gerestaureerd is. De pachter heet J.J. van der Tuin.

• 16.6.1967

De RUG begint een eigen mededelingenblad en zet het academische nieuws dus niet meer in Der Clecrcke Cronike. Vergadering Gronstra in de Bolderij.  Zie ook 17.6: Hoofdredacteur Bart Tromp dacht in eerste instantie dat de opzegging een studentengrap was. De curatoren van de universiteit zouden alleen nog verder willen met het blad als het zich zou onthouden van politieke stellingnames en er een redactie zou komen die samengesteld werd uit leden van de gezelligheidsverenigingen. Mogelijk wordt DCC nu kritischer, de reden voor zelfcensuur is immers verdwenen. Zie verder 30.6: De voorzitter van de curatoren ontkent dat dit bestuur invloed op de DCC wilde uitoefenen. Het besluit zat al twee jaar in de pen.  Volgt een fikse discussie in de ingezonden brievenrubriek vanaf 28.6.

Een geheel ander periodiek, De Lach, zit niet meer in de leesportefeuilles, oa in die van leeskring Het Noorden (500, 600 per week), vanwege de naaktfoto’s bij een stuk over masochisme: “Het is niet alleen pikant, maar ook een beetje ordinair.”

• 20.6.1967

Nog dit jaar: Herestraat en Carolieweg alleen voor voetgangers.

• 21.6.1967

De Keuringsdienst van Waren ontdekt veel haringwormen in Groningen.

In 1969 zal er geen wachttijd meer bestaan voor een telefoon-aansluiting in het telefoondistrict Groningen. Nu zijn er 2100 wachtenden, maar straks komen er 8800 nieuwe aansluitingsmogelijkheden bij.

De omzet van de Gasunie steeg in 1966 met 91 %.

• 22.6/1967

De Top 10 van jongerenrubriek Groei, deze week:

1. RO-D-YS-Take Her Home
2. Manfred Mann – Ha Ha said the Clown
3. Kinks – Waterloo Sunset
4. Jimmy Hendrix – The wind cries Mary
5. Outsiders – The Summer is here
6. Kinks – Mister Pleasant
7. Byrds – My Back Pages
8. Procol Harum – A Whiter Shade of Pale
9. Bee Gees – New York Mining Disaster 1941
10. Q 65 – World of Birds

• 26.6.1967

De Luxemburgse politie knipt de haren van twee Groninger provo’s die amok maakten in een jeugdherberg.
De twee beweren dat ze stamgasten zijn van Black Out, wat naderhand (29.6) in een ingezonden brief ontkend wordt door Ben Olivier: “Door uw stukje zouden ouders en leraren een verkeerde indruk kunnen krijgen”. De redactie biedt daarvoor excuses aan.

• 30.6.1967

De Stones Jagger en Richards zitten al een paar dagen in de bak wegens het bezit van verdovende middelen. “Einde van groep lijkt nabij.”

---

Ongewisse handel

Geplaatst op: 14 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

 

Winschoter Courant 22 december 1895.

---

800 Malle Tammo's

Geplaatst op: 13 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 15 reacties

H. komt weer eens met een schilderij aanzetten. Een portret dit maal. Het is niet echt expressionistisch, maar het zit er tegenaan. Het oogt engszins Van Gogh-achtig en er staat een soort van aardappeleter op:

Ik vind het meteen een mooi ding. Maar helaas is het paneel niet gesigneerd. De achterkant blijkt geprepareerd en daarop vallen de lichte contouren van een mansportret te onderkennen. Ploegschilders gebruikten wel vaker twee kanten van een doek of een paneel, voor de goedkoopte. Bij het vergelijken van het portret met werk van verschillende Ploegschilders in mijn privé-databankje komen we uit op Johan Dijkstra. Hij schilderde in een van Gogh-achtige stijl. Volgens H. zou Dijkstra wel vaker zijn werk niet signeren, maar ik weet niet of dat waar is.

H. kwam aan het paneel door het te ruilen tegen een schilderij waar de nieuwe kroegbaas van de Kale Jonker wel belang bij had. Dat café zit op de hoek van de Jonkerstraat en het Zuiderdiep. Maanden geleden hadden H. en de kroegbaas de ruil al afgesproken, Pas deze week kwam het ervan.

Als H.zegt dat het een portret is van de stadsfiguur Tammo, gaat mij een een lichtje op. Laatst was er een veiling in Assen, waar een ‘Malle Tammo‘ van de mindere Ploeggod Wiert Hendrik Leemhuis onder de hamer kwam. Met zijn ronde babyface oogde deze Tammo onnozel van geboorte, terwijl je in de anonieme Tammo van H. nog een geval van afgestomptheid zou kunnen zien.

Ik raak geïnteresseerd in Tammo. Op het web vind ik een interview met een dochter van de laatste veehouder-melkboer aan de Rademarkt. Onder het hoofdje ‘Omdenken’ vertelt zij:

“Het is ons met de paplepel ingegeven: je leeft niet voor jezelf, denk om een ander. Je had bijvoorbeeld stadstypes als Tammo, die met reclameborden liep. Mensen waar een ander de draak mee zou steken, maar zij kwamen bij moe en kregen een kopje soep. Ik durfde er bijna niet langs.”

Voor kinderen had die Tammo dus blijkbaar wat griezeligs. Verder vind ik alleen een artikeltje in de Leeuwarder Courant van 26 juni 1939, dat gaat over een tentoonstelling in Pictura van de Linetreckers. Dit genootschap van menigmaal begaafde amateur-kunstenaars uit het het Groninger studentencorps Vindicat kreeg les van de Ploeg-schilder Johan Dijkstra. Hij deed ook zelf mee aan de expositie. Er hingen 75 werken, “waaronder vele afbeeldingen van Tammo, het bij alle Groningers bekende straattype”.

Als Tammo voor Dijkstra & de Linetreckers poseerde en er zodoende tientallen portretten van hem in omloop zijn, dan is dat portret dat H. op de kop tikte al een stuk minder bijzonder, dacht ik.

Er vandaag in de Groninger Archieven toch nog maar even een guerilla-onderzoekje tegenaan gegooid. Eerst gekeken of er foto’s zijn. Er is een van Tammo in de Herestraat uit de bevrijdingsperiode, april 1945:

Die Tammo lijkt toch wat meer op de aardappeleter van H’s anonymicus, dan op de babyface van Leemhuis. Ook bezit het archief een foto van een tekening uit 1935. Hierop zit de Tammo weer dichterbij de babyface.

In de marge van de tekening staan tot mijn vreugde zijn levensjaren: 1888-1966. Zo’n overlijdensjaar wijst aan welke krantenlegger je moet hebben, als je overlijdensberichten wilt vinden. Maar zo’n legger vormt dan nog steeds een hooiberg. Gelukkig bevatten de Groninger Volksaalmanakken altijd jaarkroniekjes met de belangrijkste gebeurtenissen in Groningen tijdens het voorafgaande jaar. De eerste melding in de kroniek over 1966 betreft het overlijden op 4 januari van Tammo Rijkens (77), “een van de laatste Groninger stadstypen”.

Dat maakt het zoeken van krantenberichten een fluitje van een cent. In het Nieuwsblad van het Noorden van 4, 5 en 7 januari 1966 staan achtereenvolgens een nieuwsbericht, overlijdensadvertenties en een interview met Tammo’s hospita.

Het nieuwsbericht bevat een fotootje:

Deze Tammo lijkt weer wat meer op de aardappeleter. Net als de Volksalmanak later, karakterisert het nieuwsbericht Tammo als “een van de laatste Groninger stadstypen”. Het meldt dat Tammo Rijkens in het Treslinghuis overleed. Geboren was hij op 2 juli 1888 in Sappemeer. Hij had als koloniaal soldaat gediend in Nederlands Indië, was na zijn afzwaaien in Groningen beland, en verdiende hier de kost door te lopen met reclameborden en in reclamepakken. Later ventte hij ook wel met kranten. Sinds dertig jaar woonde hij op een kamer bij mevrouw Geersinga-De Haan, Jonkerstraat 13. Kort geleden echter, was hij opgenomen in het Treslinghuis, een verzorgingshuis aan de Klaprooslaan.

De overlijdensadvertenties zijn van het Treslinghuis en de familie E. Geersinga. Op vrijdag 7 januari 1966 zou de rouwstoet uit het Treslinghuis vertrekken, om half elf vond de begrafenis plaats op de Selwerderhof.

Die vrijdagmiddag staat er een interview in het Nieuwsblad, met Heintje Geersinga, de hospita van Tammo uit de Jonkerstraat. Ze was enigszins in haar wiek geschoten  “Ze noemen hem een stadstype”, aldus mevrouw Geersinga, “maar dat vind ik beledigend”. Vanaf 1932, ruim 33 jaar lang, was Tammo bij haar in de kost geweest. Hij kwam er, “toen we nog een volkslogement hadden”. Haar man kende hem nog uit Sappemeer.

Ze legt uit dat Tammo winkeliers met allerlei klusjes hielp. Hij liep ook met reclame en reclameborden, “wat ik hem heb afgeraden”. Die raad sloeg hij in de wind: “Zijn verstand was niet volgroeid, de dingen drongen niet zo diep tot hem door”..

“Tammo was een doodgoed mens, zonder zorgen, altijd goed gehumeurd”, vertelt ze.  “Hij was eigenlijk een groot kind dat verwend werd. Dat wist hij en daar maakte hij gebruik van.” Als voorbeeld noemt ze de studentensjaal die hij graag wilde en die ze hem gaf.

Tammo wandelde heel veel door de stad. “De mensen keken hem wel eens op een vervelende manier na”, merkte ze, “en maakten opmerkingen. “Laat ze kijken”, zei hij dan, hij maakte er zich niet druk over.”

Tammo hield van bloemen, dieren en sport. Zo kwam hij meermalen thuis met een wilde duif. Nu heeft mevrouw Geersinga er veertig “die iedere dag om voer komen”. Op straat riep hij wel eens “Leve Feijenoord”. De jongens lachten dan. Hij volgde de wedstrijden via televisie en radio. Als hij thuis was stond de radio voortdurend aan.

Zelf was Tammo een beetje zwijgzaam. Hij zei nooit meer dan hij wilde. maar had zijn antwoorden klaar. Als iemand hem vroeg: “Wil je niet gaan werken?” antwoordde hij: “Werken is voor de dommen” En als iemand hem vroeg of hij niet eens wilde trouwen, zei hij: “Wie trouwt doet goed, wie niet trouwt doet beter”

“De man hoorde bij deze stad als de Martini”, vindt de verslaggever: “Tammo Rijkens leefde zich uit in deze stad en dat was aan hem te merken”. Maar één keer per jaar ging Tammo de stad uit en dat was met Zuidlaardermarkt. “Ik ben bie Heintje thoes en doar wil ik ja blieven”, verklaarde hij zijn non-existente vakantie-ambities. Volgens de verslaggever zouden de mensen hem herinneren als “de goedmoedige wandelaar, de vriend van de studenten en de zakenlieden in het centrum, die dagelijks zijn rondjes door de stad maakte, als moest hij die bewaken.”

Opmerkelijk: het Nieuwsblad meldt totaal niets over de poseer-activiteiten van Tammo.

Vanaf het archief ga ik nog even langs bij C. Die schat dat er wel 800 portretten van Tammo bestaan: “Want hij poseerde niet alleen voor de Linetreckers, maar ook voor de Ploeg zelf, en dat jaren en jaren achtereen”. Erg veel liefhebberij voor Tammo-portretten is er volgens C. niet. “Mensen die hem gekend hebben hechten er een bepaalde waarde aan, maar zulke mensen zijn er steeds minder. En dan wordt zo’n portret al gauw een gewoon portret zonder meer.”

C. dacht dat hij de aardappeleter aan de vorige baas van de Kale Jonker geleverd had. Die wilde wat meer couleur locale in de tent en kreeg dat met Tammo, die immers om de hoek had gewoond. Overigens zag C. als jongen Tammo wel eens lopen. Tammo had last van de de tropenkolder, zeiden ze indertijd in C. zijn omgeving.

Tammo, bedenk ik me als ik naar huis fiets, was in zijn tijd een soort mannelijke Geke Hankel. Eigenlijk zou er eens een expositie moeten komen van al die 800 Tammo’s. Of als dat niet haalbaar is: zoveel mogelijk.

Net komt H. bij me om het paneeltje weer op te pikken. Inmiddels is er blind 500 euro voor het portret geboden, beweert hij. De nieuwe kroegbaas van de Kale Jonker zal wel balen.

---

Impressies van de oude veemarkt

Geplaatst op: 12 december 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 21 reacties

Als eind 1964 het raadsbesluit valt om de Groninger veemarkt te verplaatsen naar een nieuwe hal aan de Sontweg, trekt een verslaggever van het Nieuwsblad van het Noorden er op uit om betrokkenen bij de oude veemarkt te interviewen. Het leverde een prachtig, paginagroot stuk op, dat het waard is om aan de vergetelheid te ontrukken.

De beschrijving is ambivalent. “Het hek er omheen geeft het terrein iets van een oud schoolplein”,  zegt de verslaggever, “waarop de spelende kinderen wel iets van dieren achter tralies hebben. Met zijn oude hobbelkeitjes, zijn open ligging aan het water en de café’s erachter heeft het toch ook wel iets gezelligs.”

De oude veemarkt hier, op de plek waar nu onder meer het Cultuurcentrum staat, dateerde van 1892. Elke dinsdag gingen er 2000, 3000 koeien in andere handen over. Het jaarlijks gemiddelde schommelde al tijden rond de 150.000 stuks vee, waarmee Groningen de zevende veemarkt van het land had. Het was dan ook niet zozeer de groei, die maakte dat de veemarkt verplaatst werd, als wel het feit dat deze veemarkt gewoon verouderd was. Leeuwarden had al een overdekte hal, Groningen moest mee in de vaart der volkeren.

Het Nieuwsblad-verhaal begint met een veehandelaar die zijn auto bij het Ziekenfondsgebouw in het Zuiderpark parkeert. Hij verwisselt zijn hoed voor een pet en zijn schoenen voor klompen, trekt zijn stofjas aan en hangt een licht wandelstokje over zijn rechterarm. Zo’n veekoper droeg een portefeuille met vaak duizenden guldens aan contanten aan een ketting om zijn nek. Want indertijd werd er in de veehandel  nog nauwelijks gebruik gemaakt van bank en giro. Veehandelaren die van ver kwamen namen geen geld mee, maar konden het opnemen bij een filiaal van de Nederlandse Middenstands Bank (NMB) dat op marktdagen compareerde in Café de Vries (Veemarktstraat 5, ook wel Café de Veehandel geheten).  Overigens was dat contant willen betalen geen kwestie van wantrouwen, want vaak vond betaling plaats een poos nadat het vee al was ingeladen en weggevoerd.

Betaling geschiedde in een van de café’s. Aan de Veemarktstraat die de veemarkt omzoomde stonden er acht stuks en ze dreven op de inkomsten van de dinsdag. Die dag gingen ze om vier uur ’s ochtends al open. Volgens de verslaggever vonden velen de “gewoonte” van veekopers om voor dag en dauw jenever te drinken “vreemd” en “weerzinwekkend”. Maar de vrouw van caféhouder Jan de Vries vergoeilijkte het:. “Ach ze zijn het zo gewend”, zei ze. “Je moet niet vergeten: de mensen komen niet net uit bed, ze hebben er vaak al een hele reis op zitten.”

Haar man, al op leeftijd, speet het niet dat de veemarkt vertrok: “Maar de intimiteit van de oude veemarkt zullen de veehandelaren toch wel missen”. Hij wees erop dat er in Leeuwarden geen café’s bij de nieuwe veemarkthallen zaten, alleen maar een grote kantine. Om elf uur ’s morgens hield iedereen het daar al voor gezien.

De verslaggever bezocht ook Klaas van Dijken in zijn onderkomen boven de toegangspoort van de veemarkt aan de Trompsingel.  Van Dijken was 63, werkte al ruim dertig jaar bij de veemarkt, waarvan de laatste zes jaar als marktmeester. “Ik heb hier toezicht en leiding, alles draait om mij”,  aldus Van Dijken. Zijn verhouding  met de handelaren was goed, beweerde hij: “Je moet weten hoe je met de veekopers aan moet. Ik ben wel ambtenaar, maar ik bekijk de zaak toch even anders. Die mensen komen hier om een stuk brood.”

Met omwonenenden daarentegen had hij een wat moeizamer relatie. De verslaggever kreeg te horen dat Van Dijkens’ voorganger (Muda) altijd de hekken open liet staan. “De jeugd holde hier achter elkaar aan als het geen markt was”, aldus Van Dijken, “maar er kwamen ook ouderen, met vrouwen natuurlijk. Er werd hier van alles uitgehaald.” De marktmeester kon dat niet langer aanzien en sloot daarom de hekken. “Maar”, vertelt hij over de buurtbewoners, “ik kon ze in het begin niet de baas. Ik kon ze het terrein afsturen wat ik wou, ze kwamen toch weer terug.” Iedere avond belde hij de politie, “en dan kwamen ze weer met de blauwe taxi, tot ze er flauw van werden”. Het ging van kwaad tot erger: “Nozems uit de buurt hebben wel eens mijn huis omcingeld. Ik durfde er niet uit, ze konden mijn bloed wel drinken.” Hij schafte zich een bouvier aan. “Dat hielp. Daar hadden ze wel ontzag voor.”

De omwonenden zijn de laatsten die aan het woord komen. Ze hebben geen hekel aan het vrachtwagengebrom, het koeiengeloei en de overige drukte die op dinsdag al om 4 uur begint. In haar sigarenwinkel op de hoek van de Oosterweg en de Cubastraat verklaarde mevrouw Annie Boesjes: “Nee hoor, we hebben van die markt helemaal geen hinder (…). Van mij mag hij blijven. We merken het best met de verkoop op dinsdag (…) Het enige is eigenlijk dat je op dinsdag de kinderen binnen moet houden. Het is op straat te druk met het verkeer. Maar verder.” Ook haar bovenbuurvrouw Bodewes vond de drukte en bedrijvigheid gezellig: “Het eerste wat je zegt op dinsdagmorgen als je uit je raam de markt opkijkt is: het is niet druk vanmorgen, of het is aardig druk vandaag.”

—

De foto’s komen uit een collectie van Borstkas (nu HJR Noorden, HP 2013) over de Oosterpoort en het Zuiderpark: slideshow.

---

De Groninger Torens van Babel

Geplaatst op: 25 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Van eind zeventiende eeuw tot in de negentiende eeuw stond er aan de oostzijde van de Laan een logement dat de Toren van Babel heette. Vanaf medio achttiende eeuw was de naam van dit logement de Oude Toren van Babel. Dat kwam doordat het merkenrecht nog niet bestond en er een Nieuwe Toren van Babel naast werd gevestigd. Anders dan de oude beschikte de nieuwe herberg over een kolfbaan.

Wat er op het uithangbord van deze horeca-gelegenheden stond is niet bijster moeilijk te raden. Bij de oude meesters hadden nagenoeg alle torens van Babel ongeveer dezelfde vorm, zoals blijkt uit deze Belgische website.

Volgens Van Lennep en ter Gouw (zie ook hier) waren uithangborden met een Toren van Babel vooral populair bij timmerlui en metselaars. Eén in Alkmaar schreef er dit vers bij:

“In den Toren van Babel woon ik Klaes Everts, timmermansbaas.
Sy wouden die tot aan den hemel bouwen: og wat zijn de menschen dwaas!
Daarom liet God de Heer hun spraak veranderen, opdat het werk niet voort zou gaan,
Maar nu konnen de Bazen malkander hedendaags nog al minder verstaan.”

Mogelijk was de Oude Toren van Babel in Groningen oorspronkelijk de gildekroeg der timmerlieden of metselaars. Positief bewijs hiervoor ontbreekt echter.

Wel logeerden er medio achttiende eeuw in beide logementen figuren die tot de verbeelding spreken, zoals Italiaanse barometermakers, gipswerkers en beeldengieters, Boheemse chirurgijnsmessenmakers, en verkopers van glas, mineralen, goudvinken en porselein uit Hannover, de Harz en Saksen. In de jachtweide van zo’n Groninger Toren van Babel moet menigmaal een internationale spraakverwarring hebben geheerst.

---

Groningse beeldmerken – hun equivalenten elders

Geplaatst op: 16 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 2 reacties

Foto: Wiessie

Dankzij deze gevelsteen uit Woudrichem heb ik een iets beter beeld van het uithangbord of de gevelsteen die de Groninger herberg De (gouden of vergulde) Helm in de zeventiende en achttiende eeuw markeerde. Die herberg, een van de grotere in de binnenstad, stond aan de zuidzijde van de Grote Markt, nabij de hoek van de Oosterstraat. Zowat alle postwagens vertrokken hier vandaan. Achter het bedrijf, op de nu nog steeds bestaande binnenplaats met de uitgang naar de Oosterstraat, had je twee stallen die plaats boden aan 28 paarden in totaal.

De helm is niet het enige in Groningen voorkomende symbool waarvan een equivalent bij Flickr, onder de tag gevelsteen, te vinden is. Zo bestaat er in Haarlem nog een pand met de naam ‘In de Toelast’. In de zeventiende en achttiende eeuw was Toelast ook een naam van twee wijnhuizen aan de Grote Markt noordzijde in Groningen, nabij de Martinitoren. Volgens Duco Kuiken, oud-medewerker van het stadsarchief, hingen er wijnvaten als uithangtekens boven de toegangsdeuren van deze Grote en Kleine Toelast, Inderdaad was een toelast (WNT) een groot vat, van drie tot zes aam (à  640 flessen). Waarschijnlijk hing de term samen met zulast en de Keulse handel in witte Rijnwijn. Maar de Groninger wijnherbergen met die naam kunnen dus ook best een gevelsteen gehad hebben, zoals uit dit Haarlemse voorbeeld blijkt.

De beeldtaal van uithangborden en gevelstenen was vrij universeel. Vergelijk maar eens deze Fortuna, met deze. Of deze Lutherse zwaan in Groningen met die in Edam. Wellicht dus dat ’t Huus Benthem, (ook wel Benthem, Bentheim, Benthum of Bentum genoemd), een herberg die tussen 1602 en ca. 1650 in de Groninger Herestraat stond, dus een gevelsteen of uithangbord had, zoals nu nog in Amsterdam te vinden is.

Verzamelingen gevelstenen op Flickr:

• VVAG
• Wiessie
• Wontolla65
• Michiel2005
• Rienk Mebius
• Zapdelight

---

Lieux de memoire

Geplaatst op: 10 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Martin Bril logeerde ooit als jochie bij zijn oom en tante in Corpus den Hoorn. Later woonden ze in de Aquamarijnstraat. Deze plekken achtervolgen hem nog steeds met een anecdote.

---

1967 (I)

Geplaatst op: 9 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Notities uit het Nieuwsblad van het Noorden

• 2.1.1967

Mantano, zo heet een nieuwe sigaret. 25 voor ƒ 1,25

Voor het eerst is er reclame op tv geweest. Leuk om naar te kijken, vindt het NvhN.

• 13.1.1967

De kleuren-tv verovert de VS en Japan.

• 19.1.1967

Minister Diepenhorst is tegen uitstel. De Mammoetwet gaat in op 1 januari 1968.

• 23.1.1967

Ferre Grignard trad op in Groningen, Groot enthousiasme bij het publiek.

• 11.2.1967

“In de zelfkantbuurten van Groningen tiert de beatcultuur welig.”

• 28.2.1967

Aanbesteding van de universitaire flat aan de Grote Kruisstraat (het latere alfa-gebouw van letteren, nu hoofdvestiging van de sociale faculteit).

• 2.3.1967

Stelende provo’s voor de rechtbank.

“De raadsman van verdachte, mr. Berghuis, noemde inrichtingen als Tour ’66 in de Gelkingestraat te Groningen funest.”

• 6.3.1967

De eerste grote Viêtnam-demonstratie in Groningen. Ongeveer 500 mensen lopen mee, zo’n 700 zijn er bij de manifestatie in het Tehuis, waar prof. Delfgaauw spreekt. Voortdurend zijn er interrupties vanaf het balkon. De man die zich hieraan schuldig maakte zweeg pas, “nadat iemand “Kees hou nou even je bek” had geroepen.”

• 7.3.1967

Het provo-huwelijk

• 10.3.1967

Heveskes en Oterdum gaan hun ondergang tegemoet.

Vanwege het congres van de Organisatie van Studenten Geschiedenis in Nederland (OSGN) over anarchisme is er ook een tentoonstelling over dat thema.

Moeder T. Damhoff van een zeventienjarige dochter bezoekt een zogenaamde pub in de stad en schrijft daar een ingezonden brief over: “Ik stond perplex, het zwoele interieur, de lawaaierige opzwepende muziek stonden mij tegen.” Zich richtend tot de overheid:

“Help ons ouders onze kinderen uit die dingen te houden. Er wordt nl. bier geschonken. Die pubs komen als paddestoelen uit de grond. Waarom zijn er niet meer van die gelegenheden, zoals op het A-Kerkhof, die onder leiding van een dominee staan? Daar is mijn dochter ook wel geweest en ze vond het er erg gezellig. Op een zondagavond echter vond ze van politiewege die gelegenheid gesloten omdat het gepeupel van de straat de boel kort en klein had geslagen.”

• 14.3.1967

Aanleg Viaduct Ringweg over de Paterswoldseweg.

• 15.3.1967

De jeugdsociëteiten Tour ’66 aan de Gelkingestraat, het Soosje aan de Kruitlaan en het Krotje aan de Helperwestsingel zijn met onmiddellijke ingang gesloten, omdat de overkoepelende stichting Centrum bijna failliet is. Volgens het NvhN heeft die stichting 80.000 gulden schuld. Er zijn drie oorzaken. ten eerste is er flink geïnvesteerd in een pand waar de stichting naderhand geen vergunning voor kreeg. Ten tweede zijn er naast de stichting nieuwe jeugdsociëteiten gekomen, te weten Daddle Doofy, de High Society Club en de Sociëté Artistique, die voor een aanzienlijke terugloop van de belangstelling hebben gezorgd bij de sozen van de stichting. In het Krotje kwamen voorheen soms wel 800 bezoekers op een avond, dat is nu veel minder. Ook in Tour ’66 loopt het lang niet meer zo storm als toen het pas geopend was (1.5.1966). ten derde werd er in de Tour meer frisdrank verkocht dan geld geïnd. Ook bij het Soosje en het Krotje was het aantal kruimeldiefstallen indrukwekkend. Inmiddels is de inboedel van Tour ’66 al weggehaald.

Een Rotterdamse televisiekijker spant een proces aan tegen minister Klompé van CRM, omdat hij de TV-reclame als huisvredebreuk beschouwt. “Het omdraaien van de knoppen als men iets niet wil zien gaat niet op”, vindt de man.

“Het in- en uitschakelen van een tv-toestel bevordert de slijtage enorm. Niemand kan dat dus van de bezitter eisen.”

Wat hij wil is dat de STER een apparaatje verstrekt dat de reclame wegdrukt.

• 16.3.1967

Het bestuur van de stichting Centrum zegt dat het tekort slechts 40.000 gulden bedraagt. Er zijn interne problemen. Ongewenste elementen versjteren het voor de rest.

• 17.3.1967

De top 10 van deze week

1. The Beatles – Penny Lane
2. Turtles – Happy Together
3. Johnny Rivers – Baby I need your lovin’
4. Engelbert Humperdinck – Release me
5. Petula Clark – This is my song
6. Rolling Stones – Let’s spend the night together
7. Tom Jones – Detroit City
8. Seekers – Georgie Girl
9. Hermans Hermits – There’s a Kind of Hush
10. The Royal Guardsmen – Snoopy versus the Red Baron

Leraren vrezen taakverzwaring door de Mammoetwet

Nieuwe horeca-ondernemer in de roze Gelkingestraat richt zich op jongeren. Is de straat aan het verkleuren?

• 20.3.1967

Enquete: Ouders van middelbare scholieren in Veendam vinden niet dat hun kinderen te veel fuiven.

• 21.3.1967

Professor Kossmann opent het OSGN-congres. “Belangstelling voor anarchisme herleeft” dankzij Provo.

• 24.3.1967

C+B treden morgenavond op in Moef Ga Ga (jongerenprogramma op de tv).

• 30.3.1967

Zündapp is de brommer van het jaar.

---

Het Provo-huwelijk van gekke Jeanetje

Geplaatst op: 8 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 8 reacties

Iedereen die ook maar een beetje voorstelde bij Provo Groningen was erbij. Anti–verkeers magiër Thom Jaspers, tevens informeel leider van het Illegale Woningburo in de Mussengang, uiteraard voorop, Dan natuurlijk Adje Appel, van de koffiebar voor alternatieve jongeren aan het Boterdiep. Verder Harry – Cuby – Muskee, “the big mafkicker” Melle Siepel, “provo-voor-halve-dagen” Henry Hes en de “mascotte” van het lokale provotariaat opa Datuma. Hoofdcommissaris K.J. Müller, de “eerste pop-art hoofdcommissaris van Nederland”, hield hoogstpersoonlijk een oogje in het zeil.

Het was op en top een “protest tegen de burgerlijkheid”, dit huwelijk dat op 6 maart 1967 plaatsvond. Dick van Zanten, de bruidegom, deelde vooraf wortels onder de aanhang uit, en de bruid, Jantje IJkje oftwel Jeanet Lange gaf de aanwezigen allemaal een fluitje. Ze had haar ogen groen opgemaakt en een bruine jurk aan, dus herkende de stadhuisbode haar niet meteen als bruid. Maar eenmaal aan de beurt, schreden zij en haar aanstaande voorafgegaan door vier blokfluitspelers over zilverpapier de trouwzaal in. Daar beleefde de heer L. Bartels, ambtenaar van de burgerlijke stand, het moeilijkste moment van zijn loopbaan, aldus de verslaggever van het Nieuwsblad:

“”Bruidspaar” spreekt hij op constaterende toon, wat door de uitpuilende zaal met een bevestigend “Ja” wordt beantwoord. Een plasticfluitconcert volgt, maar de heer Bartels weet op het nippertje zijn in het zwart gestoken figuur te redden met een haastig kwinkje: “Even controleren of ik de goeie voor me heb”. Weer een enorm geloei en de bode die met uitdrijving dreigt wordt toonzuiver uitgefloten. Iemand gooit met een fel oranje wortel naar het spreekgestoelte maar mist, en de bruidegom zegt tegen de ambtenaar: “Opschieten, direct verpesten jullie mijn hele feest”. De gedegen ambtelijke zinnen die er dan komen zijn zinloos, omdat in een hoek het “Leve opa” wordt ingezet, een meisje dat ik iets wil vragen duwt me een fluitje in mijn mond dat onmiddellijk afgaat, de hoofdcommissaris kijkt geboeid toe, en dan komt het moment van het ja-woord. Dick van Zanten doet het alsof hem wordt gevraagd of hij patat met of zonder wil hebben, zo van ach, waarom eigenlijk niet. Jantje (spreek uit Jeanet) IJkje Lange neemt het iets officiëler op en kijkt zelfs ernstig. “Moge het huwelijk u brengen wat u ervan verwacht”, spreekt de ambtenaar en iedereen rent weer lachend naar buiten.”

Ja, dat was me een happening, toentertijd in ’67. Maar herkent ook iemand de naam van die bruid? Ach, het zal wel niet. Jantje IJkje oftwel Jeanet Lange raakte eerst aan de drugs en later aan de drank en werd daarom uit de ouderlijke macht ontzet van de drie kinderen die ze kreeg. Het was de kleine magere vrouw met warrig haar en waterige oogjes, die altijd op een klein fietsje door de stad reed, beugelflesje Grolsch bij de hand. Vaak zat ze bij de A-kerk op een bankje te roken en te drinken. Gekke Jeanetje, zo stond ze bekend, zo kende iedereen haar. In februari dit jaar reed ze met dat fietsje de plomp in en verzoop. Rob Zijlstra had toen als enige een foto.

---

Een opmerkelijk pand op de kop van de Herestraat

Geplaatst op: 5 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Op ongeveer 1 minuut van de rtv Noord-repo over de digitale verwerking van Haubois’ vogelvluchtkaart uit ca. 1640, wijst Anco Dijkman van Los Digitalos op een pand met vijf of zes verdiepingen aan de oostzijde van de Herestraat, op de hoek van de steeg ten zuiden van het blokhuis naar de Grote Markt. Dat pand was mij op de kaart zelf inderdaad nooit zo opgevallen. Gezien de gotische gevel stamde het pand uit de middeleeuwen en wellicht was het net als het Calmershuis in de Boteringestraat een van de versterkte steenhuizen die de stad destijds telde.

Ik denk dat het met behulp van de toegang die Duco Kuiken indertijd in het gemeente-archief maakte op de straat- en huisnamen van de stad in allerlei stukken van voor 1850, mogelijk moet zijn om wat meer te weten te komen over dit pand. Het beste kan men dan eerst gaan zoeken op oostzijde Herestraat. Qua huisnamen zat in de achttiende eeuw hier (ongeveer) het sjieke Herenlogement. Maar gezien de naam het Nieuwe Herenlogement in 1728 zou dat wel eens latere nieuwbouw kunnen zijn. Andere huisnamen aan de oostzijde van de Herestraat die in aanmerking zouden kunnen komen zijn in vermoedelijke volgorde van opkomst Hues Vulhaersz, Schelgenhuis, Dantzig, het Witte Hoofd, het Landschap Drenth, Coevorden, Zuidlaren, de Gouden Kroon, de Oranjekroon, de Hollandse Tuin. de Goede Herder, het Parlement van Engeland en de Gouden Ducaton.

---

‘Dat gorrelt en trillert en haggewaaiert as n laiwerk ien lucht’

Geplaatst op: 4 november 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

Een stad zonder stadsfiguren is geen echte stad, daar zijn we het hopelijk over eens. Juist de stadsfiguren geven een stad cachet. Hoe aparter die stadsfiguren, hoe meer bijzonder de stad.

Wat dat betreft is Groningen altijd verwend geweest. Zo hadden we hier Jan Roos rondlopen, een zwaar gedecoreerde belcanto-zanger van eenvoudige komaf, die zelfs nog eens een indrukwekkende proeve van zijn kunnen heeft gegeven bij Willem O’Duys op de enige nationale televisiezender die er toen was. Volkomen ten onrechte bleef Jan zijn nationale doorbraak uit.

Voor zover ik weet zijn er van Jan Roos geen geluidsopnamen bewaard gebleven. Het is daarom nog maar moeilijk invoelbaar, wat zijn kunst teweegbracht. Een liefdevolle beschrijving van de Groninger schrijver Jan Boer, in 1965 gepubliceerd in het Nieuwsblad van het Noorden, brengt de emoties van indertijd echter weer enigszins terug. Temeer daar dit stuk gelardeerd is met prachtige tekeningen van Nico Visscher, die Jan in zijn meest kenmerkende poses vast heeft gelegd.

Volgens Boer was Jan Roos “n borrelnde bron van zuvere improvisoatsies”. Helaas kreeg de meesterzanger niet altijd het respect, dat hij verdiende. Vooral niet van de jeugd. “Komt dat meschain”, vraagt Boer zich af, “omdat Jan mit zien haile liggoam  zingt en omdat wie doodgewone staarvelingen nait begriepen kennen, dat ie joe doarbie wel ais ien alerhaande bochten vringen mouten?…

As Jan d’r ain van zien aria’s oetkrollert – opus zoveul van homzulf – en hai haangt doar haildaal bie achterover of hoast mit neus aan grond, den is dat veur  mie ’n bewies dat hai haildaal ien zien Kunst opgaait.”

Boer signaleert een discrepantie tussen het massale enthousiasme voor de Beatles en het eenzame kunstenaarschap van Jan Roos:

“En dat terwiel hai aal dij originele aigen geluden toch op zien aigen wies nog kleur en fleur biebrengt mit zien raaiten handstokje. Dat e doarbie wel ais male gezichten trekt, wel wol hom dat euvel duden? Elke werachtege  kunstenoar het zo zien aigen menaaier van doun en as Jan zien stokje sekonden laang ien lucht trillert, of zien mond zowat oet hoaken zongen wordt, of dat kop hom rood anlopt en ogen zowat oet heur kassen kolleren, dit heurt bie zien specioale zangersgoaven en doar hemmen wie nog nait zoveul over te zeggen!”

Boer vermoedde wel eens dat het aan Jan Roos zijn muzikale thematiek toe te schrijven was, dat hij niet door alle lagen van het volk begrepen werd. Dat Bach-achtige theatrale van Roos lag ook niet echt iedereen. Volgens Boer vergde Jans kunst enige explicatie en Boer was gaarne bereid om die te geven:

“Hai begunt aaltied mit laange oethoalen, doar de eerste laankoamege luchtloagen mit aanboord worren, sums mit woorden, asmis ook d’r zunner. Den komen de varioatsies ien wizzelnde ritmen en klankschoalen, moar aaltied aanzwellend, krekt as ’t bloud ien zien oaders en veulhaid van meneuvels over ’t haile liggoam.
Dat crescendo is ain van zien staarkste kanten, doar e zien leste oam veur over het en zien leste krachten van aarm en rugspieren. Dat gorrelt en trillert en haggewaaiert as n laiwerk ien lucht.
Doar gaait e haildaal ien op, omdat dat zien aigen kreoatsie is, mit de mainst verrassende vondsten. As ’t swait hom den te vitlokken oetlopt, huift joe dat niks te verwonnern! Dat oogopslag den woazeg wordt, krekt of hai ien zeuvende hemel is, ook nait! Dat is, om zo te zeggen, de ziel van zien zangersbestoan! (…).

Op dij muzikoale martelgaang volgt zetrecht n rusteger rekwiëmgedailte ien trant van ”Er ruist door de wolken”, dat de neudege ontspannen geft van spieren en longen. Dat decrescendo wekt nooit de lachlust van ’t publiek.

Moar wel de slötapotheose, doar Jan toch aaltied weer noar tou aarbaidt. Of e dat nou dut oet iedelhaid of oet innerlieke aandrift, wel zel t zeggen? Moar aaltied slut e zien aria’s  of mit n machteg fortissimo! En dat dut e zo krachtdoadeg, zo vol overgoave, dat joe ’t kold bie rug laans lopt!”

Naschrift 14 januari 2022:

Inmiddels staat er toch een filmpje met geluidsopnamen op Youtube (met dank aan LB voor het attenderen):

---

Sint Jacob in de stad (II)

Geplaatst op: 27 oktober 2008 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik Een reactie plaatsen

In de nieuwe Geschiedenis van Groningen (deel I) vind je op pagina 210 dit beeld van Sint Jacob, een heilige die te herkennen is aan de Sint Jacobsschelp op zijn hoed. Het is eind veertiende eeuw gemaakt van Baumberger zandsteen en later gevonden op het terrein van de verdwenen Sint Walburgskerk, op het Martinikerkhof in de stad.

Het beeld is een zoveelste bewijs dat Sint Jacob ook hier vereerd werd. Andere tekenen daarvan zijn het Jacob- en Annagasthuis bij de Visserstraat, de talrijke Sint Jacobsschelpen als motief boven ramen, en een paar panden die zelf Sint Jacob heetten.

Beide panden, in de Zwanestraat en op de hoek van de Kromme Elleboog en de Turftorenstraat, staan er nog steeds, dat aan de Zwanestraat was in de zeventiende eeuw de gildeherberg van het koopmans- en kramergilde. Ook had je in de stad Groningen, zoals uit het nieuwe handboek blijkt, in elk geval vanaf 1436 ieder jaar omstreeks 25 juli een Sint Jacobsmarkt, waaraan in 1668 een eind kwam.

In het gidsje van het Sint Jacobspad dat een half jaar geleden werd geopend, is evenwel totaal niets te vinden over Sint Jacob in de stad Groningen, ook al voert de route er dwars doorheen. Ik heb de samenstellers inmiddels op de omissies gewezen en bij een eventuele herdruk bekijken ze of ze de gids nog aanvullen gaan.

Verbeterd 21.2.2009 nav

---