Mijn overgrootvader als leedaanzegger

Hoewel mijn moeder de eerste acht, negen jaar van haar leven in Zuidhorn doorbracht, had ze daar maar een paar herinneringen aan. Een daarvan betrof haar grootvader Hindrik Vondeling, die schoenmaker was, maar ook, onder andere, parttime barbier en leedaanzegger. In die laatste functie droeg hij een zwarte rokjas met tressen en een ministerssteek. Als kind moest ze daar niet veel van hebben, vertelde ze. Ze was er bang voor.

In mei 1925 was hij officieel door de Zuidhorner begrafenisvereniging ‘De Laatste Eerbewijzen’ als voorganger benoemd. Dat gebeurde aan het eind van een ledenvergadering in café Meinema in Briltil. De vereniging had 405 leden, zo lezen we in het verslag, en omdat er in het afgelopen jaar slechts 10 begrafenissen door de vereniging waren bekostigd, schoot er een aardig bedrag over dat op een spaarbankboekje bij de lokale Postspaarbank werd gezet.

Op dat moment was Hindrik Vondeling, die met zijn vrouw naast de opgang van het kerkhof aan de Jellemaweg woonde (een opgang die naar hen ook wel Vondelings Ree heette) al anderhalve maand in touw voor de begrafenisvereniging. Althans, op 26 maart 1925 deed hij zijn eerste aangifte van een overlijdensgeval ten gemeentehuize. In de twintig jaar dat hij zijn functie bekleedde, zouden er nog een kleine 400 volgen, zo’n beetje de helft van alle overlijdensaangiften van de gemeente Zuidhorn:

Aanvankelijk deed men altijd met twee man aangifte, vanaf 1934 gebeurde dat door één. Bij nader inzien bleek Hindrik Vondeling zowat alle Zuidhorner sterfgevallen voor zijn rekening te nemen, terwijl de andere dorpen daar eigen personen voor hadden – in 1937 was dat de venter Willem Hoiting voor Noordhorn,  terwijl de watermulder Wietse van Duinen het voor Oostwold deed.

Bij Hindrik Vondeling zie je een dipje qua activiteit in 1935. Misschien was hij toen ziek, maar misschien was er ook wat anders aan de hand. Hij stond bekend om zijn practical jokes, en als voorganger en leedaanzegger pompte hij de klompen die buiten bij een pompstraat stonden wel eens vol water. Ik kan me voorstellen dat zijn werkgever dat niet op prijs stelde.

Hij was al vrij oud toen hij aan dit werk begon: 58. Op zijn 77-ste hield hij ermee op. Zelf overleed hij op 23 juni 1946, ruim een half jaar na zijn vrouw.

—

Met dank aan Arnold Wegman van Zuidhorn in beeld voor de bovenste foto!

Tante Trijn

En zo vind je op het eind van de dag nog wat: de ‘persoonskaart’ van tante Trijn. Enkele spullen die ik van mijn moeder erfde, zijn van tante Trijn afkomstig. Ze overleed op oudejaarsdag 1972, vlak voor mijn grootvader.

Veel weet ik niet van haar. Ze was de oudste zuster van mijn grootvader en – hoorde ik ooit van mijn moeder – een gezelschapsdame bij een vermogende familie in Leeuwarden. Daar woonde ze in een kamer bij die familie in. De naam van die familie was ik kwijt, ik meende dat het Buma was. Een nicht van mijn moeder dacht Bottinga, naar een voormoeder van ons uit een Termunter vissersfamilie.

Ik dacht: laat me eens naar de site van het Historisch Centrum Leeuwarden gaan, wie weet hoe Us Mem een haas vangt. En ja hoor, daar staat het bevolkingsregister online met een persoonskaart van Trijntje Vondeling, en die blijkt eind 1934 vanuit Den Haag bij een familie Y.J. Botma aan de Harlingerstraatweg te zijn ingetrokken als “assistent in de huishouding”, wat iets anders is dan gezelschapsdame.

Nu die Botma nog doorlichten natuurlijk. Leden van die familie zaten ook in Groningerland, ze kwamen vooral uit de Dongeradelen, heb ik de indruk. Ik hoorde het verhaal dat deze familie een lijfrente voor tante Trijn kocht, maar daar later wat verbolgen over deed, omdat ze er een boerderij voor hadden moeten verkopen.

Een geheime schat in mijn moeders huis

Bij de verdeling van mijn moeders antiquiteiten, had een van mijn jongere broers zijn zinnen gezet op een geallieerde granaathuls, gemaakt in het jaar 1941 en vermoedelijk gebruikt in het Westerkwartier, voorjaar 1945. Het ding stond in de vensterbank van het kleine slaapkamertje.  Hij tilde het op, maar vond het nogal aan de zware kant. Bovendien rammelde het een beetje. Bij een graai in het binnenste van de huls bleek dat er een heleboel koperen centen in zaten. Centen uit de guldentijd. We hebben de bult muntjes vanuit de huls uitgestort in een geldkist die een andere broer meenam.