Lokalo’s droegen het literaire leven

Doordat het digitale archief van de UK nog steeds niet in orde is gebracht, zijn de links naar dat archief vanaf dit weblog al enige tijd zo dood als een pier. Daarom zal ik, als die links wat mij betreft doorverbinden naar essentiële informatie, die stukken hier als pagina’s op mijn weblog gaan plaatsen. Deze boekbespreking van Herman Sandmans Arcadia der Poëten  is het eerste van die stukken. Ze verscheen in UK jrg. 37 nr. 33, eind mei 2008)

De boekhandelsloopjongen moest met een pak naar de woning van WF Hermans. Daar mocht hij doorlopen naar de studeerkamer van de bekende schrijver. De rekening bedroeg ƒ 67,50, maar Hermans betaalde ƒ 70,-. “Het is in orde”, sprak hij. Liefst een knaak fooi, de loopjongen was de koning te rijk.

Maar weer bij zijn baas bleek dat Hermans had gebeld. Of hij die knaak maar even terug wilde komen brengen. Dat deed hij, inwendig laaiend op die “luizebol”. Maanden later haalde hij zijn gram en keek hij voor het stoplicht Hermans vuil aan via het spiegeltje van diens cabriolet. Hermans spoot plankgas weg. Fietsers doken nog net op tijd de stoep op.

Die loopjongen, begin jaren zestig, was Kees van der Hoef.  In Arcadia der Poëten, een journalistieke kroniek van het na-oorlogse literaire leven in Groningen, noemt Gezinsbode-journalist Herman Sandman zijn naam als enige in alle hoofdstukken. Ergens was Van der Hoef de tegenpool van WF Hermans. Had die weinig van doen met het lokale literaire leven, Van der Hoef werd daar dé gangmaker van.

Wat dat literaire leven is, definieert Sandman nergens, maar uit zijn exposé blijkt dat het hem vooral gaat om het sociabele aspect van literatuur: de gezamenlijke bladen en bundels, de voordrachtsavonden, manifestaties en café’s, kortom de sociaal-culturele infrastructuur. Daarmee ging het tussen 1945 en 2005 almaar beter, vindt Sandman. Verhuisden dragende figuren na ’45 naar het westen, zodat de kaalslag in het literaire leven op die van de fysieke stad leek, de schrijvers die in de jaren vijftig in Groningen woonden, gingen hun eigen gang. Pas eind jaren zestig begon er iets te veranderen, met efemere tijdschriften, bundeltjes en een heus artiestencafé in de vorm van de Vlaamsche Reus. Toch was het nauwelijks meer dan gezelligheid, dat schrijvers bond. Wel werkte het Groninger Springtij in de popmuziek na 1975 door in de letteren. De Nieuwe Tachtigers, literair café AaBC, Herfstschrift en de Van der Leeuwlezing kwamen tot stand. Maar echt bloeien ging het literaire leven  pas in de jaren negentig, met een dichtersbend als Epibreren, diverse bloemlezingen, organiserende uitgeverijen en boekhandels, terwijl volgens Sandman de intocht in 2005 van Driek van Wissen, kersvers Dichter des Vaderlands, de “bekroning”vormde van “de opwaartse lijn die de stadse letteren in zestig jaar tijd doorliepen”.

Het literaire leven in Groningen, zo maakt Sandman duidelijk,  werd gedragen door lokalo’s als Kees van der Hoef. Landelijk bekende auteurs voelden zich niet tot een voortrekkersrol geroepen. Toch weidt Sandman wel uit over bijvoorbeeld WF Hermans, Belcampo en C.O. Jellema, en gelukkig maar, want anders hadden we zijn genuanceerde relaas over het ontslag van Hermans bij de RUG moeten missen.

Het rijtje namen geeft al aan dat Groningen zonder de RUG weinig zou voorstellen als literaire stad. Maar de rol van de universiteit blijft lang passief. Pas vanaf de jaren tachtig geven RUG en aanhang actieve impulsen aan het lokale literaire leven, met onder meer de Van der Leeuwlezing, Flanor, diverse Usva-initiatieven en het RUG-Huisdichterschap.

Op wat foutjes na, zoals de klassieker ‘episch centrum’ (pag. 227), schreef Sandman een aangenaam onderhoudend geschiedverhaal. Weliswaar waren  flinke gedeelten me bekend van Ab Visser en Kees van der Hoef, maar ik las ook nogal wat nieuws. In elk geval las ik het boek met veel vermaak.

Harry Perton

—

Herman Sandman – ‘Arcadia der Poëten, Het literaire leven in Groningen 1945-2005′ , uitgeverij Passage, 356 pagina’s.