Het glas in lood van de Groninger sjoel
Geplaatst op: 5 september 2016 Hoort bij: Kunsten, Stad nu 2 reactiesWas onlangs in de Groninger synagoge. Fenomenale glas in loodpartijen heb je daar:
Veendammer schipper raakt in één klap zijn hele gezin kwijt
Geplaatst op: 4 september 2016 Hoort bij: Geschiedenis 2 reacties
Groninger Courant 17 november 1775.
De zware noordnoordwesterstorm in de nacht van 15 op 16 november 1775 mag dan in Groningen weinig schade hebben aangericht – ook al was het hier de zwaarste storm sinds de Kerstvloed van 1717 – elders, met name rond de Zuiderzee en de Zaanstreek, veroorzaakte ze dijkdoorbraken en richtte ze ook op nog andere wijze enorme schade aan. Langs de Oostfriese waddenkust kwamen bovendien Groningers om, zoals blijkt uit het verzoekschrift, ruim een maand later in de Oldambtster drostenborg ingediend door Mecke Tjasses.
Deze Tjasses vertelde er hoe hij
“als schipper met zijn schip van Hamburg komende niet alleen het ongeluk gehadt heeft tusschen den 15 en 16 november jongst door een grote storm zijn schip bij Benserzijl te verliesen, maar daarenboven vrou en drie kinderen daar bij verlizen en hij suppl[iant] nakent en bloot in levensgevaar van ’t schip zijnde geraakt door eene hoge zee, waardoor thans in eene lamentabele toestant is gebragt.”
Tjasses, die met zijn initialen tekende, wilde ter verlichting van zijn leed graag een collecte houden in de dorpen van het Wold-Oldambt. Zijn verzoek was of de drost hier toestemming voor wilde geven.
Over deze Mecke, ook wel Meeko of Mekko Tjasses is verder weinig bekend. Hij lijkt niet voor te komen in de scheepsberichten van de Groninger Courant. Oorspronkelijk was hij afkomstig van Zuidbroek, maar hij trouwde eind 1759 in Veendam met Aaltje Jacobs. Zij was uit die plaats afkomstig en daar vestigde het paar zich ook. Het liet er immers drie kinderen dopen, namelijk Trijntje, Annechien en Jakob, die respectievelijk 15, 13 en net 9 jaar oud waren toen het schip bij Bensersiel aan de noordkust van Oost-Friesland verging. Bij die gebeurtenis raakte Mecke dus in één klap zijn hele gezin kwijt.
Het kan niet anders of het verhaal over de situatie waarin Mecke verkeerde ging al behoorlijk rond. De drost constateerde in elk geval dat het overeenkomstig de waarheid was. Daarom kreeg Mecke zes weken de tijd om een “liefdegave” te verzoeken van de Wold-Oldambtster ingezetenen
“ter herstellingen van desselvs deerniswaardige omstandigheden”.
Het is de eerste en tot nu toe enige keer dat ik een dergelijk verzoek van een rampzalig getroffen particulier in een Oldambtster rekestenprotocol geregistreerd vond.
Mecke Tjasses hertrouwde in 1777 met een meisje uit Muntendam, maar daarna ontbreekt ieder spoor van hem. Mogelijk verloor hij alsnog zijn leven op zee.
—
Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6125.
Rondje Lieveren
Geplaatst op: 3 september 2016 Hoort bij: Drenthe, Onlanden 2 reactiesHad al een tijdje geen roofvogel meer gezien. Nu drie op een kilometer fietsen. Boven de Onlanden een torenvalk en een kiekendief. Het rijtje begon met deze buizerd bij Peizermade:
Langmadijk – poging tot rastaficering van Haflinger lijkt mislukt:
Langmadijk – jonge zwaluw:
Onlanden – simultaan jagende blauwe en zilverreiger:
Bij Roderwolde:
Kanoërs op weg naar het Waal – de vrouw op de voorgrond moest zich door het riet heen worstelen:
Een stuk of vijftig zwaluwen in een boom aan de Drentsedijk achter Peize:
Japanse Duizendknoop in een berm van de Winderweg bij de Peizerhorst. Plant ziet er in bloei mooi uit, maar het is een vervelende woekeraar die heel moeilijk weg te krijgen is:
Rijpende appels bij Winde:
Ezelsveulen bij Winde:
Bij Winde:
Hetzelfde keuterijtje van veel verdere afstand:
Hooglander stier bij de Nijlandseweg:
#dtv – zijn deze eetbaar?
De eikels zijn nog groen:
De Veenkampen, vlakbij Lieveren:
Bij de vistrap tussen Lieveren en Roden:
Van die vistrap tot de Weehorsterbrug langs het Oude of Lieversche Diep gelopen. Het gras langs die beek viel blijkbaar zeer in de smaak:
Uitgebloeid leverkruid
Bij de Weehorsterweg nog kamille en ? :
Jubelend paar bij Foxwolde:
Roderwolde:
Roderwolde:
Onderweg in totaal een stuk of tien, vijftien ooievaars gezien. Dit exemplaar liep rond op de Stobbevenne bij Sandebuur:
Waar lag die verrekte kabel nou ook alweer?
Geplaatst op: 3 september 2016 Hoort bij: Stad nu 2 reacties
Gistermiddag tussen de Peizerwegtunnel onder de A7 en het Transferium Hoogkerk. Eerst dacht ik even aan een archeologisch onderzoek, maar daarvoor was de situatie veel te chaotisch. Her en der, het leek wel lukraak, groeven ze gaten. Blijkbaar was er geen aantekening waar ze de vermiste leiding precies moesten zoeken.
Volgens mij is dit grond van de gemeente Groningen, waar ze met Klic-meldingen werken. Maar die grond is nog niet zo lang van Stad. Zou er wat mis gegaan met de registratie, toen het hier nog Drents was? Of zijn ze gewoon hun kaarten kwijtgeraakt?
Rock & Roll Blaarkop
Geplaatst op: 3 september 2016 Hoort bij: Drenthe 1 reactie
Haar naam is Herma Brood, zei ze. En of ik de groeten wilde doen aan alle toffe gasten in de Peperstraat.
Zes albums van Musica Reservata op YouTube
Geplaatst op: 2 september 2016 Hoort bij: Muziek 4 reacties
Collectie Rijksmuseum.
Iemand heeft onlangs zes complete LP’s van het legendarische Musica Reservata op YouTube gezet. De ervaring leert dat die muziek er vrij gauw weer van afgehaald wordt, dus geniet ervan, zolang het kan:
- Music From the Time of Christopher Columbus (1968)
- Music from the 100 Years War (1969)
- Music from the Court of Burgundy (1969)
- 16th-Century Italian Dance Music (1971)
- 16th-Century French Dance Music (1972)
- Josquin Des Prés (1976)
Een ondraaglijke vrouw
Geplaatst op: 31 augustus 2016 Hoort bij: Geschiedenis 2 reacties
Ze waren in 1751 getrouwd, Jan Haijes en Grietje Gosses. Beiden kwamen uit Veendam. Zij was een weduwvrouw en hij een jongeman.
Ruim twintig jaar later deed hij zijn beklag over haar in de Oldambtster drostenborg. Hij vertelde er dat zij
“zig zedert eenige tijd sodanig slegt en ongeregelt heeft aangestelt dat het voor suppl[iant] ten eene maal ondragelijk is, zijnde [zij] meest alle tijd vol en dronken, verquistende en verpangelende alles dat maar kan bekomen, hebbende voor eenige tijdt selv in persoon de glasen in hunne behuisinge ingeslagen, zijnde somtijds eenige dagen geheel niet in huijs, wordende geen eten voor suppl[iant] klaargemaakt en, met één woord, de gehele huishoudinge totaal versuimt.”
Wat ik zo mooi vind in dit citaat is het woord ‘verpangelende’ – verpangelen stond destijds voor verruilen en versjacheren. Kennelijk verkocht Grietje alle huisraad voor drank. Om te voorkomen dat haar man volledig zou worden geruïneerd, zo vond hij, moesten er maatregelen genomen worden. Daarom vroeg hij de drost om een onderzoek in te stellen.
De drost belegde in eerste instantie op 19 oktober 1772 een hoorzitting met man en vrouw alleen, maar wilde naderhand voor een beter beeld ook de drie naaste buren ter weerszijden van het paar horen, plus de personen die beider advocaten nog eventueel zouden willen oproepen.
Ruim een week later, op 27 oktober hoorde de drost deze mensen aan. Jan Haijes benadrukte nog eens “graag in vrede te willen leven” met zijn vrouw – een scheiding lag dus niet in zijn bedoeling.
De drost gelastte Grietje uiteindelijk
“zig mede conform de publijke egtverbintenisse, haar met haar man te comporteren”.
Als ze dat niet deed, zou de drost “op de eerste valabele klagte” andere maatregelen nemen. Uitdrukkelijk zei de drost er echter bij dat dit ook voor Grietjes man gold. Blijkbaar wilde hij Jan Haijes niet helemaal vrijpleiten van zijn vrouws onhandelbaarheid.
—
Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt)) inv.nr. 6124 (samengevatte rekesten met de kantbeschikkingen daarop genomen).
Vroege voorbeelden van gemengde sport
Geplaatst op: 30 augustus 2016 Hoort bij: Kunsten, Stad toen 2 reactiesOp zoek naar een bepaald plaatje kwam ik de fraaie sluitzegels van Kahrel’s Thee weer tegen. Het betreft een ongeveer honderd jaar oude serie van sporten. Dat zijn niet louter competitieve – er zitten ook sporten tussen die paarsgewijs door man en vrouw worden beoefend zonder vooropgezet doel om de beste of de snelste te willen zijn.
Wielrijden:
Scheuvelen:
Teunissen, zoals mijn overgrootvader het noemde:
En visken. Kerel kijkt niet naar dobber en vangt niets. Hoewel?:
Geen recht voor bezwangerde meid
Geplaatst op: 30 augustus 2016 Hoort bij: Geschiedenis 2 reactiesIn haar rekest vertelde Stijntie Haijkes hoe ze het afgelopen jaar als dienstmeid had gediend bij de wed. Cornelis Berends in Midwolmerhamrik. Daar was ook een Jan Jacobs, de zoon van Jacob Takens, als knecht aan het werk. En die had haar “tegens haar sin en wil gedwongen tot de vleeselijke conversatie”. Zodoende was ze zwanger geraakt. Zoals destijds wel vaker, zou verkrachting de basis van een huwelijk moeten zijn. Eerst beloofde Jan haar trouw, maar nu puntje bij paaltje kwam weigerde hij “haar te eeren”.
Daarom wilde Stijntie een proces tegen hem beginnen. Maar ze was slechts een dienstmeid zonder bezit en kon dat dus niet betalen. Nou bestond er een regeling in dit soort gevallen, waar Stijntie graag gebruik van wilde maken. Ze verzocht om het “jus gratiae”, oftewel het armenrecht: de toewijzing van een gratis advocaat om haar zaak te bepleiten. Haar verzoek tekende ze met een kruisje – ze kon dus niet eens schrijven.
Op 21 maart 1774 besloot de Oldambtster drost eerst maar eens om beide partijen te horen. Dat gebeurde een week of drie later. Bij die gelegenheid bleek dat Stijntie “niets tot stavinge van haar regt“ kon inbrengen. Ze had, met andere woorden, geen enkel bewijs voor Jans trouwbelofte,
zelfs niet een kostbare munt of penning zoals een jongeman anders wel ‘op trouw’ aan zijn beminde ten geschenke gaf. Daarom wees de drost Stijnties verzoek om het armenrecht af: aan zo’n bij voorbaat verloren zaak ging hij geen geld spenderen. Wel schold hij haar, misschien uit medelijden, de kosten van de verzoekschriftprocedure kwijt.
—
Bron: RHC Groninger Archieven, Toegang 731 (gerechten Oldambt) inv.nr. 6124.
Klam rondje Westpoort
Geplaatst op: 29 augustus 2016 Hoort bij: Drenthe, Hoogkerk 2 reactiesHad er vandaag moeite mee iemand duidelijk te maken hoe vochtig het gisteren ten westen van Hoogkerk was. Daarom alsnog deze foto’s, hoewel ik er wat twijfels over had.
Hier zie je al iets van het enorme blauwzweem bij de Poffert, op de achtergrond van de brug naar het bedrijventerrein Westpoort:
Het zweem bleek nog erger in noordwestelijke richting, bij de Zuidwendinger watermolen:
Ik besloot niet verder langs het Hoendiep te fietsen, want er ontstond een bui, die op de buienradar nog niet te zien was. Ik probeerde haar op Westpoort in zuidelijke richting te ontfietsen, maar daar achterhaalde ze me toch en ik heb daarom nog even geschuild bij een bedrijfsgebouw. Het bleef eerst behoorlijk benauwd, veel verder fietsen daar had ik geen zin meer in. Over het viaduct ben ik naar de overkant van de A7 gegaan, naar de Matsloot, waar dit het beeld was:
Onderaan het talud lagen wat hooibalen in de berm, zich volzuigend met plas- en hemelwater:
Bij Eiteweert nog even gekeken bij het poeltje. Er waren – als ik het wel heb – vrij zeldzame tengere grasjuffers aan het paren. Hij had rooie oogjes en zij groene:
Bij de Gouwe stonden rooie en zwarte blaarkoppen in een wat rare formatie wezenloos voor zich uit te staren, alsof ze bij moesten komen van verpletterend nieuws:
Intussen stak een verfrissende wind op:
Terug via het uiteind Stadspark bij Peizermade. Er bleek daar ineens een nieuwe dam aangelegd naar weilanden langs het Eelderdiep. Er liepen geiten rond op het meest nabije stuk en het hek was gezekerd met een dubbele schrikdraad. De nieuwe dam verschaft een nieuw standpunt van waar af je het bruggetje over het Eelderdiepje kunt fotograferen. Nog steeds zit er veel kroos in het Eelderdiep:
Wat is dat nou weer voor spul?
Geplaatst op: 28 augustus 2016 Hoort bij: Hoogkerk 10 reactiesOp de parkeerplaats voor vrachtwagens aan de Zuiderweg stond er eentje uit Muntendam met een opmerkelijke lading. In eerste instantie was de associatie monsters uit een science fictionfilm, maar toen ik erover nadacht wat het dan wèl kon zijn, kwam ik er niet uit: afgedankte militaria, fabrieksmechanica, trein- of vrachtwagenonderstellen? Wie het weet mag het zeggen.
Tourtje langs de grens
Geplaatst op: 27 augustus 2016 Hoort bij: Ommelanden 5 reactiesBietenland bij Vriescheloo is vergeven van de gele bloemen:
Geitensiësta, Vriescheloo:
Iemand vond laatst dat ik àlles fotografeerde. Dat bestreed ik, maar ik fotografeer wel alle mestkarren die ik tegenkom. Hier een exemplaar te Vriescheloo. Getuige de ijzerdraden die het aan de muur vastbinden, willen de eigenaars hem niet kwijt:
Niemans Meuln, Veelerveen:
Patroon in het water van de nabije sluis:
Langs het Boelo Tijdenskanaal naar het Noorden. Zijkanaaltje in de richting van Bellingwolde:
Het is hier bij uitstek een grensgebied. Je hebt zelfs meerdere grenzen. En allemaal hebben ze hun eigen weg:
Windmolens bij Wymeer:
De vele bomen langs het Boelo Tijdenskanaal geven een zeer aangename schaduw op dagen als deze:
Oost-Groningen is heus niet alleen maar kaal:
Nog een buitenlands uitstapje gemaakt. Heb nog even gewacht of het licht voor mijn repatriëring op groen zou springen, maar dat bleek verspilde moeite:
Mooi hoekje bij de Wymeersterbrug – het brugwachtershuis staat er te koop:
Bij de Wymeersterweg, in de buurt van het Bellingwoldes noordelijke uiteind, waren ze aan het aardappelrooien met een nieuwe machine. Die liep blijkbaar nog niet echt jofel:
Lutje Ham heet het daar ook wel. Mooie ouwe woning:
De molen van Bellingwolde:
Detail:
Teruggekeerd en de aardappelrooimachine van de andere kant bekeken:
Wilde bloemenstrook langs de weg naar Oudeschans:
Over Ulsda naar Beerta en het onderweg heel warm gekregen dankzij de boomloosheid. Vlakbij Beerta dit functieloze hek, dat dan wel een kunstwerk zal zijn:
Nabij Beerta een strook zonnebloemen bij een maisveld:
Paadje bij kringloopwinkel ‘de Snuffelstal’, Beerta:
Daar even binnen gekeken:
Ze hebben er ook boeken:
Op het uiteinde van Beerta, vlakbij Winschoter Oostereind, dit voormalige tolhuis:
Roofvogels bij het Leekstermeer (1924)
Geplaatst op: 24 augustus 2016 Hoort bij: Drenthe vrogger, Onlanden Een reactie plaatsen“Zijn we het midden van het meer voorbij, dan ga ik op mijn rug liggen bovenop het roefje om met den kijker op roofvogels te loeren, die vooral in den voorzomer wel eens hoog aan het zeilen zijn. Dit is een prachtig schouwspel. Een enkelen keer krijgt ge een vischarend te zien, maar ik geloof niet dat hij er broedt, daarvoor zijn er te weinig boomen van zijn gading in de buurt. Vaker ziet ge den kiekendief, met name den bruinen of den rietwouw. Op hem let ik vooral, zoodra we uit het meer het kanaal naar Roden invaren. Daar is een zeer moerassig ruig landschap (de Bolmert, HP) met riet en elzen en andere stobben, waar het voor die roovers. een dorado is. Jammer dat er in den verloopen zomer weer een aantal gedood is. Ze hebben wel geen zuiver geweten, maar ze zijn zoo mooi. Men mist ze, als ze in zulk een landschap ontbreken. En ze staan onder bescherming van de wet. Er mogen geen roofvogels geschoten worden dan de sperwer en het smelleken. Wat zou het prachtig zijn, indien die wetsbepaling inderdaad eens werd nageleefd en door alle jachtopzieners. de handhavers van de wet, streng gehandhaafd!”
—
Uit ‘Een tocht naar Drenthe’, een reportage over enerzijds het Zuidlaardermeer- en anderzijds het Leekstermeergebied, door een kennelijke liefhebber van vogels – Nieuwsblad van het Noorden, 24 maart 1924.
Tabakszak als lapmiddel blijkt enige overblijfsel van florerende zaak
Geplaatst op: 22 augustus 2016 Hoort bij: Drenthe vrogger, Stad toen Een reactie plaatsenIn het archief van het Groninger Sint Anthonygasthuis bevindt zich in een bundeltje brieven en andere stukken een placcaat uit 1685, dat kennelijk zo vaak geraadpleegd is dat het uiteen dreigde te vallen. Daarom is aan de achterkant een steunconstructie geplakt in de vorm van een stuk tabakszak, en wel de voorkant daarvan:
Het betreft een misdruk met een zwaan als beeldmerk. Verder heeft dat beeldmerk de omlijsting van een uithangbord:
Heb de beeltenis wat proberen op te peppen, maar qua leesbaarheid hielp dat weinig. Toch viel er wel uit te komen. Onder het zwanenlogo staat zo ongeveer:
“Deze en meer andere soorten van opregte Amerikanische TABAK, als mede beste soorten van K……s, zijn te bekomen bij JAN A. OOSTERHOFF vooraan in de Oosterstraat tot GRONINGEN.”
Oosterhoffs initialen IAO staan boven het beeldmerk. Als ik deze tabakshandelaar natrek, kom ik merkwaardigerwijs eerst dichtbij mijn huis terecht, om precies te zijn op hemelsbreed anderhalve kilometer afstand. Jan Alberts Oosterhoff werd namelijk in 1762 geboren als de op een na jongste zoon van de landbouwer, bakker en herbergier Albert Eytes Oosterhoff te Matsloot, onder de klokslag van Roderwolde. Vanwege de naam van diens vader Eyte lijkt het erop dat het gezin in de herberg met overzet Eiteweert woonde, temeer daar de overgrootvader ook al boer en herbergier op de Matsloot was, maar dat bleek een vergissing. Toen zijn vader overleed, bood zijn moeder, naast nogal wat groenland onder Roderwolde, immers een “geneverstokery” te koop aan, waarmee de lokatie van Jan Alberts Oosterhoffs ouderlijke huis zich laat bepalen als ‘De oude Stokerije’ die volgens een kaart van Huguenin (ca. 1820) enkele honderden meters ten noorden van Eiteweert aan de Roderwolderdijk stond. Tot voor kort bevond zich hier inderdaad nog een boerderij vlakbij de vloeivelden van de suikerfabriek. Inmiddels is deze afgebroken en rest er niets dan een poeltje van de huisplaats. Overigens had Jans grootmoeder hier als weduwe, naast een middelgrote boerderij met herberg, nog een handel in tabak. Wat dat betreft viel de appel niet ver van de boom.
Wanneer Jan Alberts Oosterhoff naar de stad verhuisde is onbekend. Wellicht ging hij er als jongeling heen om een vak te leren. In 1791 trouwde hij met een vijftien jaar oudere koopmansweduwe en kocht even later datzelfde jaar ’t klein burgerrecht, om lid van het koopmans- en kremersgilde te worden. In 1791 vestigde hij zich dus als winkelier.
Dat hij redelijk succes had met zijn tabak, blijkt in 1803. Dan plaatst hij een advertentie tegen concurrenten die tabak verkopen onder zijn naam en merk:
“Ondergetekende JAN OOSTERHOFF, tot myn leetwezen vernomen hebbende dat [in] de valsche Rode Rosynekorf Tabak met myn naam &c. voorzien, word verkogt, en ik hieromtrent niet onverschillig kan verkeeren, zoo wil door deezen een ieder die zie hieraan mogten schuldig kennen, of eenigsints daarin hebben medegewerkt, vriendelyk verzogt en ernstig gewaarschouwd hebben om van deeze hunne handelwyze af te zien, opdat ik niet genoodzaakt worde, langs onaangenamer middelen dat kwaad te keeren.
Groningen den 28 July 1803. JAN OOSTERHOFF.”
Feitelijk was dit veel geschreeuw en weinig wol, want het merkenrecht stond nog in de kinderschoenen en ik denk niet dat Jan werkelijk een proces zou zijn begonnen. De uitkomst was te ongewis.
Het huwelijk van hem en zijn vrouw bleef kinderloos. Zij stierf in 1819 en hij in 1822. In Huize de Beurs kwam toen eerst de inventaris van de tabakshandel in de Oosterstraat onder de hamer:
“5 Vaten beste Marijlandsche bladen tabak , een partij losse bladen dito, eenige riemen wit tabakspapier; voorts een tabaksinstrument, tabaksmessen en dito -raams, groote ijzeren balans met schaalbladen, dito gewigten en kleinere balansen en gewigten, een koopmanskare en meer andere goederen…”
Later dat jaar volgde Oosterhoffs vastgoed: het huis in de Oosterstraat en nogal wat land in de Paddepoel, Hoogkerk, Usquert, Uithuizermeeden en Hornhuizen, plus een klein scheepsaandeel, waaruit blijkt dat Jan de winst uit zijn tabakshandel gespreid belegde. Bij de boeldag van de huisraad, ten slotte, werden onder meer tapijten, kabinetten en een “zeer accuraat staand uurwerk” verkocht, eens te meer een bewijs dat Jan Oosterhoff goed geboerd had met zijn nering.
Toch bleef daar enkel het stuk tabakszak van over, waarmee een placcaat in het archief van het Anthoniegasthuis opgelapt werd. We weten natuurlijk niet of dit gebeurde tijdens Jans leven, toen de zak nog courant was. Dat kan ook later gebeurd zijn. In elk geval dateert de gebruikte zak uit de periode 1791-1822 en dat is behoorlijk oud voor bewaard gebleven handelsdrukwerk.
Je weet nooit hoe een koe een zwaan vangt
Geplaatst op: 21 augustus 2016 Hoort bij: Ommelanden 3 reactiesTussen Wetsinge en Hekkum blies een gebelgde zwaan naar een al te opdringerige pink:
De pink deinsde een kwartslag achteruit en de in zijn trots gekrenkte zwaan streek weer neer op zijn ruiplek:
Maar de nieuwsgierigheid van de andere pinken was nu ook gewekt. Gezamenlijk rukten ze op naar dat agressieve beest:
Dat deze overmacht niet aankon en zijn toevlucht nam in de sloot:
De pinken hielden een evaluatieve nabespreking hoe het de volgende keer beter kon:
groninganus 
Recente reacties