Stand der electrificatie van Groningen en Drenthe (1925)

Deze kaart kwam van de week bij toeval op mijn pad:

Weergegeven is het electriciteitsnet van het stroomdistributiebedrijf ‘De Laagspanningsnetten’ in 1925. In Drenthe zijn er in het concessiegebied nog steeds contreien zonder stroomtoevoer (geel op de kaart). De dorpen Beilen en Westerbork hebben hier voorlopig nog een eigen, lokaal netwerk (de gestreepte eilandjes in het geel). Naar het zuidwesten en het zuidoosten lopen al wel verbindingen. In de zuidwestelijke tak, rond Diever en Dwingeloo, zijn mijn grootvader en mijn oudoom wat later als installateurs en electriciëns de lokale vertegenwoordigers van de Laagspanningsnetten.

De kaart zit in deze overdruk van een hoofdstuk uit een omvangrijker boek over de stroomvoorziening van Nederland:

Brief van een honderdjarige

Tussen 1953 en 1963 was mijn oudtante Annie Vondeling directrice van het rusthuis Buitenwoel in Veendam, waar enkele tientallen bejaarden die dat betalen konden in volpension werden verzorgd. Aan deze periode herinnert een flinke stapel foto’s, maar ook een enkele brief die mijn oudtante zal hebben bewaard, omdat hij geschreven werd door een honderdjarige bewoonster van Buitenwoel. Hoewel deze afzendster haar schrijven per abuis dateerde op 1993, in plaats van op 1973 (een jaartal dat o.a. blijkt uit een aangestipte gebeurtenis) was ze bij haar doof- en slechtziendheid geestelijk nog zeer goed bij, reden om haar brief hier te reproduceren:

Veendam 7 jan. 93

Lieve Annie,

Jouw laatste brief van 21 nov. ligt mij al heel lang verwijtend aan te kijken, maar mijn 100 jaren beginnen mij wat zwaar te vallen en ’t was vaak te donker om te schrijven en bij lamplicht wil ’t ook niet zo goed, alleen met zonneschijn gaat het nog. Nu is ’t ook nog mistig en kan ik slecht op de lijntjes blijven, maar ik wil ’t proberen.
Wat heb je toch veel beleefd in de laatste tijd, een auto ongeluk waar je gelukkig vrij goed afgekomen bent en dan je zuster ziek en nu overleden, daarbij de zorg voor je man, wat ook een hele opgaaf voor je is. Een wonder dat je het volhouden kunt en dan zo’n aardige lange brief aan mij schrijven. Ik ben daar dan ook zeer dankbaar voor, omdat telefoneren zo slecht gaat. De mensen kunnen mij wel verstaan maar ik de opgeroepenen maar half of helemaal niet door mijn doofheid.
Mijn ogen worden ook minder, maar de brieven en artikelen met hoofdletters in de krant gaan nog best. Ook puzzelen (Denksport) gaat mij goed en doe ik graag en elke dag speel ik een spelletje skrebbel met de heer Te Velde, die bijzonder aardig voor me is.
De maand december was te druk voor mij, veel jaardagen en dan ga ik ’s morgens naar de koffie. 1e Kerstdagavond gezamelijke maaltijd, verder de Sint Nic. avond, ’t afscheid van zuster Hannie en begin van directrice v.d. Zwaag van Franeker en de Oudejaarsav. tot 12 uur, dat alles heeft me erg vemoeid en nu wil ik liefst maar veel slapen en rustig zitten met benen op een stoel.
De overgang van ’t Ouwe Jaar naar ’t Nieuwe brengt ook allerlei beslommeringen mee, ‘k zal blij zijn als alles weer gewoon is.
De nieuwe directrice is ± 40 jaar, is adjunct geweest in een bejaardenhuis, is een eenvoudiger verschijning dan Zuster, maar ze heeft een heel vriendelijk gezicht, waardoor ze je dadelijk inneemt. Zr. heeft hier een woning gehuurd in Zorgvlied, waar ze helemaal voor zichzelf moet zorgen. Ze valt alle dagen ook ’s nachts in als de directrice vrij is. We hebben nu een kok die goed voor ons kookt, ook voor de bewoners van de flat bij de kerk, nu het Gasthuis afgebroken is (de bewoners zijn verhuisd naar het bejaardenhuis Moria). We hebben heel weinig personeel zoals overal ’t geval is in die tehuizen.
Vorig jaar zijn er 3 gestorven, mevr. v. Dijck, mevr. Jonker en mevr, Venema.
Nu moet ik wel eindigen, want ’t middageten komt soms al voor 12 uur en vanmiddag komt Dinie Bolhuis (ze komt geregeld zondagmiddag) en ik wil de brief nu af hebben.
Ik vind het erg prettig dat je me op de hoogte houdt van wat je beleeft en wens je sterkte toe. Groeten aan je zuster en ook veel liefs voor jou,

je Riek Bosscher

Vijf maanden nadat ze deze brief schreef, overleed Hendrike Johanne Bosscher, zoals ze voluit heette, in Huize Buitenwoel. Doordat haar executeur-testamentair haar geboortedatum in de rouwadvertentie noemt, is het bericht over haar honderdste verjaardag, ook al staat dat niet in een gedigitaliseerde krant, vrij gemakkelijk te vinden. De veenkoloniale krant de Noord-Ooster meldde op 28 juli 1972 dat ze de oudste bewoner van Veendam was, maar dat ze geen drukte wilde en het “heuglijke feit” daarom zo veel mogelijk geheim hield, zodat het toch nog een rustige verjaardag voor haar werd. Vanaf haar meisjesjaren had ze in het onderwijs gezeten. Na enkele jaren in het zuiden van het land te hebben gewerkt, keerde ze terug naar Veendam, waar ze Frans gaf aan de Mulo die vroeger bekend stond als “Boerma’s school”:

“Mevrouw Bosscher heeft zich altijd mogen verheugen in een groot respect van Veendams bestuurders, haar collega’s en leerlingen. Haar grootvader was burgemeester van Veendam, naar wie een straat in Veendam is genoemd.”

Zoals ook al uit haar brief blijkt, mocht ze graag puzzelen:

“Je verrijkt je geest er mee en op den duur word je haast een wandelende encyclopedie…”

De summiere biografie in de Noord-Ooster is verder aan te vullen vanuit gedigitaliseerde bronnen. Riek Bosscher werd in 1872 geboren als dochter van een rijksveearts. Nog voor haar negentiende haalde ze haar lager onderwijsakte en verhuisde vervolgens naar Helmond, waar ze echter pas in 1895 een vaste aanstelling kreeg. Mogelijk was ze eerder volontair of invalkracht geweest. Een jaar later bleek ze teruggekeerd in Veendam, want als onderwijzeres in die plaats haalde ze haar LO-akte Frans, waarna de gemeente Veendam haar vrijwel meteen benoemde tot onderwijzeres Frans “aan de school van den heer T. Boerma”. De rest van haar werkzame leven bleef ze in die functie aan die school verbonden. In 1907 studeerde ze ook nog even voor de akte Duits, maar of ze die ook gehaald heeft, is onbekend. Naast haar werk was ze in elk geval actief in de hervormde gemeente, want in 1935 werd ze herkozen in het Kiescollege van die gemeente. In 1936 kreeg ze op eigen verzoek eervol ontslag als onderwijzeres aan de Ulo, dit na 43 dienstjaren. Haar afscheid ging gepaard met een feest in zaal Parkzicht, dat bijgewoond werd door alle, ruim tweehonderd leerlingen van de school, de collega’s, de oudercommissie en het gemeentebestuur:

“Mej. Bosscher werd op waardige wijze gehuldigd door verschillende sprekers, mooie bloemstukken werden aangeboden, terwijl de jeugd aan de scheidende en zeer beminde leerares een passend cadeau aanbood.”

De Noord-Ooster had in 1972 deze klassefoto van minstens een halve eeuw eerder – ze is de kleine vrouw die tweede van rechts staat, naast de groep leerlingen:

Helaas herken ik haar van deze foto niet terug op de foto’s van Buitenwoelbewoners, die mijn oudtante bewaarde zonder er de namen achterop te zetten. Misschien leeft er nog een oud-leerling die beschikt over een goed portret? Die zal dan zelf inmiddels ook hoogbejaard zijn.