Huurboekje vertelt over kerkeland Hoogkerk

Ik was vanavond op bezoek bij de oude heer Van S. Hij had vroeger een boerderij met land op de plek waar de suikerfabriek nu de grote vergisters bouwt, aan de noordkant van het Hoendiep, ten westen van de Hoogkerker dorpskom en rondweg::

Een lange rode schuur, die Van S. er heeft laten bouwen, staat er nog steeds. Momenteel  schijnen er kantoren in te zitten, denkelijk van de vergisterbouwers.

Tegenwoordig heb je op dit stuk Hoendiep verder alleen nog een autobedijf en een benzinepomp, maar oorspronkelijk liep het lint woonhuizen en bedrijven hier zo’n beetje door tot de Kindverlatenbrug:

Achter zijn boerderij had Van S. ruim 6 hectare land in beklemming, en het boekje waarin de landeigenaar de kwitanties voor de huurbetalingen aftekende, heeft Van S. nog altijd in zijn bezit.  Het begint in 1885, als de eigenaar een Lukkien van Hemmen, wed. Schonefelt als huurster inboekt en daarvoor van haar een jaar huur als (verplicht) ‘geschenk’ krijgt:

Op een gegeven moment  gaat ds. Hacquebord tekenen voor de ontvangen pachtsommen. Hij was predikant van Hoogkerk en Leegkerk tussen 1894 en 1925. Later nam een kerkvoogd dit kwiteren over, en Van S. bevestigde dat de gepachte grond ook in zijn tijd nog kerkeland was. Tussen de Middeleeuwen en de 20e eeuw kwam er zelden kerkeland bij. Ik heb dan ook zo’n vermoeden dat de gebruikers van dit land nog veel verder terug te traceren zijn.

De laatste kwitantie in het huurboekje dateert van 13 januari 1968 en bewijst de betaling van zes jaar pacht ineens:

Omstreeks die tijd moet Van S. de beklemming hebben afgekocht. Hij had het de kerkvoogdij al eerder aangeboden, maar die wilde dat niet. Vreemd, want door de onveranderlijke pachtsom en de inflatie kwam er in feite steeds minder aan reële waarde in haar kas. Toen de kerk echter opgeknapt werd en de kerkvoogdij in geldnood kwam, accepteerde ze de afkoop van de beklemming. De afkoopsom bedroeg 55 maal de jaarhuur.  Volgens van S. had de suikerfabriek toen al een oog op de terreinen aan de overkant, en kon dat voor hem wel uit. Door de afkoop kon hij als volle eigenaar beschikken over het land, zonder nog de kerkvoogdij om toestemming te hoeven vragen voor bepaalde zaken.

Naschrift zaterdag 28 juli 11.00 uur:

Inussen ben ik erachter gekomen dat de eerste die de kwitanties tekent, F. J. (=Frederik Jan) Kijff Boerma, ook predikant van Hoog- en Leegkerk was. Dat maakt de kans groot dat het ging om pastorieland en niet om kerkvoogdijland. In elk geval is het land vermoedelijk eeuwenlang, zoals dat heet, in de dode hand geweest. De verkaveling van dit stuk Hoogkerk, met gérende (spits toelopende) stroken, begon ook zo’n beetje tegenover de kerk.

Bijzonder transport

Deze boogbrug, gebouwd bij Staalbouw Smid Hoogkerk, zou vanavond per dieplader naar Vriezenveen in Overijssel gaan. Ze hebben daar natuurlijk niet voor niets  het holst van de vakantie voor uitgezocht. Op mijn  rondje Leegkerk leek het wel of er een neutronenbom gevallen was, zo weinig mensen kwam ik tegen.

Een tamelijk natte zomer

“Donderdach 9 Julii 1562.
Nota, dat men ter Ae de noetklocke hefft laten slaen vermydts grote watersnoeth; oeck hebben de sijlvesten bij 2 sijlvestermarck, wesende elck marck 11 arens gulden, < bevoelen >, dat iider, tusschen dit ende Hogerkercke ende daeromtrent gelandet, mit schoeflen ende spaden selffs komen edder volck senden solden, om de dijken thelpen holden, doch sint daerna de dijke allenthalven to Potterwolde ende de Drentsche lane ende up ander oerden inghegaen, soedat het water bes achter in de Hoeneweyde gelopen ende allen aerbeyt verloren ende groet schade ende jammer geseen.”

Bron: Diarium van Egbert Alting 1553-1594 (pag. 119/120)

Vertaling: Donderdag 9 juli 1562. Die van de A-kerk hebben de noodklok laten luiden wegens de grote watersnood. Ook hebben de zijlvesten (de waterschapsbestuurders) alle ingelanden tussen de stad en Hoogkerk bevolen, om of zelf te komen met schoppen en ander gereedschap, of om ondergeschikten te sturen om de dijken te helpen behouden, dit op straffe van 14 arendsgulden voor degenen die in gebreke blijven. Desondanks zijn de dijken alom te Paterswolde doorbroken, wat ook geldt voor de Drentselaan (Peizerweg) en andere plekken, zodat het water tot achter in de Hoenweide (even buiten de A-poort) is gelopen, waardoor alle landarbeid van dit voorjaar als verloren moet worden beschouwd.  Er heerst grote droefheid over de schade.

Een angsthaas en een stomme eend

Eigenlijk staat er een foute titel boven dit logje. ten eerste, aangezien de haas eerst helemaal niet bang was. Hij lag vlakbij de kerk van Leegkerk aan de overkant van de sloot langs de Legeweg, en bleef rustig liggen toen ik hem fotografeerde. Pas toen ik weer verder liep, ging hij er vandoor, maar ook weer niet in het allersnelste hazentempo. Meer op een doodgemoedereerd hazensukkeldrafje:

De eend was evenmin zo stom als het op de foto lijkt. Weliswaar wilde ze met haar kroost de drukke Zuiderweg oversteken, maar ze hield keurig in voor de aanstormende auto. Pas toen die uit zicht verdween stak de kleine eendenstoet over:

Beide situaties zijn aangetroffen op mijn fietsrondje van vanavond.