Retour Lettelbert

Geplaatst op: 22 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Ommelanden Ik 1 reactie

De Zuidwendinger molen met de brug naar Westpoort:

De Horn biedt goede vestigingsmogelijkheden voor ooievaars:

Pissende koe bij de Lettelberterdijk:

Boer maakt sloot schoon vlakbij het viaduct over de A-7 tussen Lettelbert en Oostwold:

Poes poes. zoek de verschillen

Geplaatst op: 21 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Geschiedenis, Kunsten Ik 11 reacties

Ik was van de week even bij Monument & Materiaal en daar viel mijn oog op een aantal tegels met dierfiguren. Ze waren qua plek afkomstig uit Oude Kijk in ’t Jatstraat 8 en qua tijd uit het midden van de de zeventiende eeuw.

Dergelijke figuurtjes werden vaak met een soort van stencil-techniek opgebracht. Via een doorgeprikte tekening deponeerde men korreltjes houtskool op de nog niet geglazuurde tegel. De figuurschilder hoefde dan alleen nog maar de puntjes houtskool te volgen met zijn penseel. Zo komt het dat die figuurtjes vaak sterk op elkaar lijken.

Bij bovenstaande poezen is een dergelijke methode misschien ook wel gevolgd. Toch vind ik ze niet erg op elkaar lijken. De bovenste acht ik wat depressiever, de onderste wat ondernemender. Laat me ze namen geven: Hans en Jopie bijvoorbeeld.

Een verhaal over deze tegels komt in het jaarboek Hervonden Stad 2012 te staan. Vlak voor Sinterklaas gaat dat verschijnen.

Hoogkerk in de herfst

Geplaatst op: 20 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Hoogkerk Ik 8 reacties

Vanochtend zag het er eerst zo uit.

– Zuiderweg Hoogkerk:

Suikerfabriek vanaf de Peizerweg:

‘En leggende een blaam op het onnosele kindt’

Geplaatst op: 18 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Geschiedenis Ik 4 reacties

In 1731 nam de Drentse synode het besluit, om ongehuwde moeders die om de doop van hun kind kwamen vragen, voortaan flink de pin op de neus te zetten. Deze vrouwen moesten die kinderen zelf voorin de kerk komen aanbieden en mochten zich dus niet langer laten vervangen door een familielid. Ook stelde de synode een formulier met vragen vast, die de vrouwen voor het front van de gemeente instemmend moesten beantwoorden. Een van de vragen kwam erop neer, dat ze erkenden hoeren te zijn. Dat was ook het gewone scheldwoord in deze tijd, voor deze vrouwen.

Kennelijk was het rond 1730 in de mode, om ongehuwde moeders erdoor te halen, want in het besluitenregister diaconiezaken van de Winschoter kerkeraad vond ik, dat men daar een soortgelijk formulier hanteerde als in Drenthe:

“Volgens een alhier ingevoerd kerkgebruik verscheen in dese vergaderinge Lamke Kristiaans, begerende den Doop voor haar onegte kindt. En nadat de vuiligheit dier sonde was aangetoont, als onteerende den Heiligen Godt in het verbreken van de ingestelde order des Houwlijx, strekkende tot grote ergernisse der gemeinte, besmetting van hare ziele en lighaam, en leggende een blaam op het onnosele kindt &c. En sij schuldbelijdenisse gedaan en leetwesen betoont hadde, wierde haar versoek ingewilligt, mits dat zij in eijgener persoon het kindt selfs ter Doop aanbiede, en antwoorde op de aan haar voorgestelde vraagstukken tot dien einde gerigt.”

Retour Midlaren

Geplaatst op: 16 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Drenthe Ik 4 reacties

Peizermade – Sporen in een weiland:

Tussen Eelde en De Punt:

Weggetje naar Yde:

Zuidlaarderweg:

Zonnebadende koe bij Noordlaren:

Het hek van Meerzicht:

Onnen:

Weggetje bij Hemmen, tussen Haren en stad:

No cure no pay in de 18e eeuw

Geplaatst op: 14 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Geschiedenis Ik 2 reacties

“Arent Sterenberg, Chirurgus in de Beerte, bood aan Tjakke Pott te genesen sonder daar voor jeet te genieten zoo het mislukte, maar bij de genesinge daar voor het sijne te genieten”

Aldus het diaconale besluitenregister van de Winschoter kerkeraad onder de datum 2 mei 1732. Meestal dienden plattelandschirurgijns en -artsen vrij forse rekeningen in bij diaconieën. Voor armen gaven ze geen korting, is mijn indruk. Arend Sterenberg, in Beerta waarschijnlijk de opvolger van dokter Fabius, moest zich nog bewijzen. Als de patiënt niet genas, kreeg hij niets, maar bij genezing zou hij het tarief in rekening kunnen brengen dat de diakenen eigenlijk te hoog vonden.

We hebben een deal zei de kerkeraad en de diakenen maakten een contractje op met Sterenberg, waarin de afspraak haarfijn werd vastgelegd. De nieuwe chirurgijn van Beerta was misschien iets te overtuigd van zijn kunnen, want eind die maand bleek dat Tjakko “geen beterschap” ondervond van de behandeling. De Winschoter diakenen betaalden hem dus niets.

—

Bron: RHC Groninger Archieven, archief hervormde gemeente Winschoten (toegang 331) inv.nr. 41, besluitenregister kekeraad in diaconiezaken

Crash

Geplaatst op: 10 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: autobio Ik 7 reacties

Wegens het crashen van mijn computer even geen berichten.

Eierbal uitvinding van Sloots

Geplaatst op: 9 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 71 reacties

Dat de eierbal een Groningse uitvinding is, lijkt wel zeker. Discussie is er evenwel op wiens naam we deze uitvinding mogen schrijven.

Van de week hoorde ik in onze bedrijfskantine weer eens beweren, dat Cafetaria Succes aan de Carolieweg in stad het produkt in de jaren vijftig ontwikkeld heeft. Welke opvatting een jaar of wat geleden ook met verve verdedigd werd door de Groningse reaguurder Kazonga op Geenstijl.

Onderzoek in de gedigitaliseerde kolommen van het Nieuwsblad van het Noorden wijst echter uit dat automatiek Sloots, aanvankelijk aan de Oude Ebbinge- en later aan de Oude Kijk in het Jatstraat het eerst met de eierbal; adverteerde. Dat gebeurde op 23 januari 1951. Succes bestond toen ook al, maar hield haar mond over deze specialiteit. Ook claimde Succes in latere publicaties de uitvinding niet, hoewel deze uitvinding haar veel goodwill kon verschaffen. Voorlopig houd ik het er daarom maar op, dat automatiek Sloots de eer toekomt!

Aanvulling:

De eierbal is buiten de noordelijke provincies sowieso onbekend. Niet-noordelijke kranten kennen het woord niet. Zie Delpher.

Geschiedenisdag in een stuk of wat foto’s

Geplaatst op: 8 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad nu Ik 6 reacties

Op de boekenmarkt een zeldzame premie van het Nieuwsblad van het Noorden. Het ging de Groninger jongen niet goed in Amsterdam:

Margedrukker Elze ter Harkel verkocht zijn putdekselprent, waarvoor hij een wrijfafdruk maakte van het nieuwe Groninger putdeksel met Martinitoren, welke afdruk hij weer afdrukte op een restpartij ambachtelijk aquarelpapier van ploegschilder Johan Dijkstra:

Loodcliché’s uit de collectie van het bedreigde Grafisch Museum met onder meer het Groninger gemeentewapen, een fiets en een melkmeisje:

Een almanakje uit 1798 met een Italiaanse waarzegger (Don Antonio Magino):

De maire van Marum was er ook:

Hij had een kist uit zijn familiebezit bij zich waarop een prachtige evocatie stond van een grutterij met rosmolen:

Zij verheugde zich op het hoedje op, hoedje af bij de Groninger geschiedeniskwizz:

Bert Hadders, wiens optreden met de Nozems de dag besloot, was onlangs al zijn nieuwe teksten kwijt. Voortaan brengt hij ze meteen onder bij de Groninger Archieven:

De 25e Dag van de Groninger Geschiedenis

Geplaatst op: 7 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad nu Ik 1 reactie

Deze houten schooltas kan je morgen in het echt bekijken op een mini-expositie op de Dag van de Groninger Geschiedenis. De tas was van een Albertje Brouwer, die omstreeks 1850 in Wildervank naar school ging. Er leefden toen twee meisjes met die naam in die veenkolonie, een boerendochter en een arbeidersdochter. Het Groninger Museum, dat de tas sinds jaar en dag in zijn collectie heeft, twijfelt van welke Albertje de tas was. Ik denk dat de tas de boerendochter toebehoorde. Als de arbeidersdochter al naar school ging, had ze vast niet zo’n mooie beschilderde tas.

Afgezien van de exposities valt er op de Dag van de Groninger Geschiedenis nog veel meer te beleven. Imca Marina vertelt over haar ervaringen als BABS (Bijzonder Ambtenaar Burgerlijke Stand), Aafke van Hoorn en Reint Wobbes laten bruilofts- en grafgedichten horen, de weer tot leven gewekte middeleeuwse historieschrijver Caesarius van Heisterbach vertelt wonderverhalen over het klooster Yesse te Essen, Beno Hofman en Dick Heuvelman houden lezingen over sporthistorische onderwerpen, er zijn optredens van Eelske Medde, Slag ende Stoot en Bert Hadders, het visserijmuseum Zoutkamp bakt lekkere scholletjes, er is de traditionele historische informatiemarkt en de Groninger geschiedenisquiz wordt ook weer gehouden.

Het is echt te veel om op te noemen. Komt dat zien, zou ik zeggen. Morgen in en bij RHC Groninger Archieven, Cascadeplein 4 en 10, alhier ter stede. Vanaf 11.00 tot 17.30 uur.

Speelkaartenbelasting

Geplaatst op: 6 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Familie, Geschiedenis Ik 6 reacties

Omdat mijn grootvader Harm Perton vlak na de Eerste Wereldoorlog van grenssoldaat tot kommies opklom, zat ik eens in de digitale leggers van het Nieuwsblad van het Noorden uit die periode te kijken, wat het trefwoord kommies zou opleveren.

Kommies werd je na een examen, waarvoor particuliere opleidingen bestonden. Die leidden niet alleen voor het examen kommies op, maar ook voor die van politie-agent en gevangenbewaarder. Aantrekkelijk aan deze functies waren vooral de vaste aanstellingen met relatief hoge tractementen.

Had een jongeman het examen kommies met goed gevolg afgelegd, dan kreeg hij van rijkswege meteen een standplaats toegewezen. Voor Groninger jongens betekende dat in het gros van de gevallen een afscheid van Groningen. Meestal gingen ze een behoorlijk eind weg. Vooral Brabant was nogal eens de bestemming. Het Rijk wilde duidelijk geen al te gemeenzame omgang tussen de lokale bevolking en deze ambtenaren.

Kommiezen bestreden aan de grenzen frauduleuze invoer, vooral van drank, maar ook bijvoorbeeld van schapen. In het binnenland hielden ze toezicht op de betaling van allerlei accijnzen. Ze visiteerden bijvoorbeeld drankvoorraden in kroegen, controleerden of er banderolles om sigaren zaten, checkten fietsen op de plaatjes krachtens de rijwielbelastingwet van 1924 en hielden in de gaten of auto’s wel kentekens voerden.

Een van de meest curieuze wetten, waarvan mijn grootvader de naleving moest controleren, betrof de speelkaartenbelasting die van 1919 tot 1924 bestond. Erg vaak leidde deze belasting niet tot vervolging, maar het Nieuwsblad van 3 oktober 1925 verhaalt van een rechtszaakje in Winschoten:

“Luitjen V, 81 jaar, barbier en winkelier te Winschoten, moet terecht staan, omdat hij den 9 Juni j.l. in zijn scheersalon aanwezig heeft gehad 6 spellen speelkaarten, elk spel van 52 kaarten, welke spellen kaarten niet waren voorzien van den stempelafdruk bedoeld bij art. 3 der speelkaartenwet. Als getuige wordt gehoord J. Bonman, kommies te Winschoten. De 6 spellen kaarten zijn hem ter hand gesteld door den beklaagde. Zij waren niet voorzien van hat voorgeschreven merk, Hij had met een collega de kaarten in beslag genomen. Beklaagde bekent. Eisch: ƒ 100 boete en twee boeten ieder van ƒ50, te vervangen door hechtenis door den rechter te bepalen. Uitspraak heden 14 dagen.”

Maaier dou mie ’n kouke!

Geplaatst op: 5 oktober 2011 | Auteur: groninganus Ik Hoort bij: Stad toen Ik 6 reacties

Naar aanleiding van het logje over het uithangbord van koekebakker De Haan in de A-straat, werd ik erop gewezen dat dit bord zich in de collectie van het Groninger Museum bevindt, en dat Egge Knol al eens over De Haan, diens bord en het rijmpje schreef in Stad & Lande 2007.2

Dat stuk had ik indertijd wel vluchtig doorgenomen, maar het was in mijn geheugen als het ware overgeschreven door een amusante lezing die Egge later eens over Groninger koek hield.

Egge vergeeft me gelukkig mijn falende geheugen in deze, want van hem ontving ik inmiddels foto’s van dat uithangbord:

In mijn perceptie gaat Egge in genoemd artikel – ‘Groninger koek, iets aparts’ – wat minder diep in op de oorsprong van de Groninger koek, dan hij later bij die lezing zou doen. Het stuk is vooral inventariserend. Volgens het artikel was de latere Groninger koek anno 1766 nog een sukadekoek van Deventer deeg. In tegenstelling tot de Deventer koek, werd de latere Groninger echter met warm gronddeeg gemaakt.

De Haan zat aan de Astraat, waar nogal wat Friezen langskwamen, op weg van en naar de trekschuiten op het Hoendiep. Uit Egges artikel blijkt, dat er wel meer befaamde koekebakkers aan in- en uitvalswegen zaten, bijvoorbeeld hofleverancier Klaassens aan het stukje Herestraat tussen het Zuiderdiep en het Hereplein. A-straat en Herestraat waren voor 1874 poortstraten, en zulke vestigingsplaatsen doen denken aan het feit, dat in de 17e en 18e eeuw koekverkopers onder de poorten actief waren, die mogelijk de kiem van de Groninger koekfaam bij buitenstaanders hebben gelegd.

Egge vertelt in zijn stuk een paar prachtige anekdotes. Eentje geef ik graag door. Komt er in 1813 een woestuitziende Russische kozak op zijn onstuimige paardje voorrijden bij koekebakker Meijer, die enigszins beducht voor plundering pal voor zijn winkeldeur heeft postgevat. Schreeuwt die kozak: Maaier dou mie ’n kouke! Bleek het een Groninger te zijn die in Rusland in het leger terechtgekomen was…